مبعث

مَبْعَث، روزی است که حضرت محمد صلی الله علیه وآله، پیامبر گرانقدر اسلام، به درجه پیامبری برگزیده شد. در تقویم هجری قمری، ۲۷ رجب روز مبعث است. حضرت محمد مصطفی در روز (۲۷ رجب) سال ۴۰ عام الفیل، همزمان با سال ۱۳ پیش از هجرت پیامبر اسلام، در غار حرا، توسط (جبرئیل) و از سوی خدا به پیامبری نایل آمد و مأمور شد که چندخداپرستی و بت‌پرستی را از زمین بردارد و خداپرستی را رواج دهد و پیام وحی را به مردم برساند. شیعیان این روز را جشن می‌گیرند و در روایات اسلامی اعمال مستحبی برای روز مبعث پیش‌بینی شده‌است. دعا، نماز و غسل مستحب از اعمال این روز است. اما در نزد اهل سنت تاریخ دقیق بعثت پیامبر مشخص نیز ولی بعضی معتقدند که این واقعه در شب ۲۱ ماه رمضان بوده است. به دلیل نامعلوم بودن تاریخ، مبعث نزد اهل سنت جشن گرفته نمی‌شود.

بعثت، غدیر، عصر ظهور

یکی از معارف غدیر، مشترکات و رابطه آن با رخدادهای اصلی اسلام و تشیع است:

اول: بعثت

بعثت در هنگامه ای رخ می‌نماید که انسان‌ها شتابان و با سرعت هر چه بیشتر بیراهه‌های جهل و نادانی را می‌پیمایند، و در مقابل خدایان ساخته شده از سنگ و چوب سجده می‌کنند، و از قتل‌ها و غارت‌ها و بیدادگری‌ها با افتخار یاد می‌نمایند. زمانی که دختران خویش را زنده در گور می‌نهند و عواطف بشری در سطح اجتماع در پایین‌ترین مراحل است.

دوم: غدیر خم

غدیر خم و عظمت آن هنگامی ملموس تر خواهد بود که بدانیم دشمنان نبوت و امامت از سال‌ها قبل دل خوش بودند که رسول خاتم صلی الله علیه و آله را فرزند پسری نیست و تلاش وی پس از رحلت از این جهان مادی ناتمام خواهد ماند. جالب این که این پندار موهوم را تنها در دل نهان نداشتند و بر زبان آوردند!

تا آن جا که خالق هستی بخش پیامبر عزیز خویش را چنین تسلّی داد و تأیید نمود:

إِنَّا أَعْطَیْناکَ الْکَوْثَرَ «۱» فَصَلِّ لِرَبِّکَ وَ انْحَرْ «۲» إِنَّ شانِئَکَ هُوَ الْأَبْتَرُ «۳»..

در دوران آغازین بعثت یگانه بی همتا در ترسیم آن روزگاران فرمود: وَ إِذْ یَمْکُرُ بِکَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِیُثْبِتُوکَ أَوْ یَقْتُلُوکَ أَوْ یُخْرِجُوکَ….

در زلال جاری غدیر، استمرار نبوت سید الانبیاء صلی الله علیه وآله با امامت سید الاوصیاء علیه السلام تحقق یافت، و دین مبین به کمال رسید و نعمت الهی بر بشریت تمام یافت، که: الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلَامَ دِینًا.

سوم: ظهورِ موعود منتظر

ظهور موعود در زمانی است که مردمان از ظلم و جور به ستوه آمده، و همگی یک دل و یک زبان مصلح هستی را از خدای خویش می‌طلبند. در آن هنگام است که از کنار خانه کعبه مولایمان مردمان را به خدا دعوت نماید، و گلبانگ «اَنَا بَقِیَّةُ الله»از بیت الله به گوش جهانیان رسد و مشام جان همگان را نوازش دهد، و با برافراشتن پرچم فتح و پیروزی قسط و عدل را در سراسر گیتی حاکم سازد.

غدیر و مبعث

روز تاریخی و بزرگ عید سعید غدیر مانند روز عظیم بعثت با اهمیت و بی نظیر است. این دو روز با یکدیگر پیوند و بستگی کامل دارند؛ بعثت اصل و اساس و پایه دین الهی و جهانی و جاودانی اسلام، و روز غدیر مکمّل و تداوم بخش آن است. غدیر در وجود، فرع بعثت است و روز بعثت در بقاء پیش‌آهنگ غدیر است.

بعثت سرآغاز ابلاغ وحی و عرضه نظامات فراگیر و همه‌جانبه اسلام برای حاکمیت الله به رهبری شخص رسول اعظم صلی الله علیه و آله است، و روز غدیر کامل کننده دین و اعلام استمرار نظام عصر نبوت به رهبری امیرالمؤمنین علیه السلام و فرزندان آن حضرت ائمه معصوم علیهم السلام است.

آیا هدف عالی بعثت و رسالت چیست؟ حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله در طول بیست و سه سال نسبت به هدایت گمراهان، دعوت به توحید، نفی شرک، بت‌پرستی، تربیت جامعه، تبلیغ احکام، تشویق مردم به عدل، احسان، برادری، فضایل و رعایت حقوق یکدیگر و حکومت دادن حق و قانون خدا رنج و زحمت بسیار کشید.

آن حضرت به فرمان خدا و بنا به رسالتی که بر عهده داشت، در ترویج همه فضایل و براندازی همه رذایلی که در آن زمان نیز مانند عصر ما به صورت‌های گوناگون، هم در بین مردم وحشی و هم در میان مردم به اصطلاح متمدن رایج بود پایان دهد، جهانی در خور شأن همه انسان‌ها و بر اساس علم، فضیلت، عدالت، احترام به حقوق همه افراد و آزادی واقعی پایه‌ریزی نماید.

جهانی که همه افراد آن مانند اعضای تن واحد در آسایش، گشایش و در سختی و بلا همراه یکدیگر باشند، و ایمان به خدا، تقوا، تعاون و دیگر فضائل انسانی و در آن عالی‌ترین ارزش‌ها باشد.

اسلام، بشر را به سوی جهانی هدایت می‌کند که در آن زمینه ای برای حکومت جابران و عزیزان بلا جهت فراهم نباشد و حکومت خود به خود و به عنوان هدف و رتبه و برای برتری بر دیگران مقصود نباشد، و کسی نتواند خود یا افکار شخصی خود را بر مردم تحمیل کند و بندگان خدا را بفریبد و آن‌ها را نردبان دست یابی به مقاصد نفسانی خود قرار دهد.

بزرگ‌ترین بلا و مصیبتی که در زمان ظهور اسلام جان و شرف بشر را تهدید می‌کرد روش حکومت‌ها بود، که البته ریشه آن مفاسد در منجلاب شرک، بت‌پرستی و پرستش زمام داران - که حاصل ناآگاهی مردم از معنای توحید خالص بود - قرار داشت.

این دستور قرآن کریم است که: قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَیٰ کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا وَلَا یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا. و این شعار مسلمانان بود: «إِنَّ اللهَ ابْتَعَثَنا لِنُخْرِجَ عِبَادَهُ مِنْ ذُلِّ طاعَةِ الْعِبَادِ إِلَی عِزِّ طَاعَتِهِ وَمِن ظُلُماتِ الشِّـرْکِ وَعِبادَةِ الْأَصْنَامِ وَالْأَوْثانِ إِلَی نُورِ الْإِسْلَامِ».

در طول تاریخ هم می‌بینیم هر پیامبری که از طرف خدا مبعوث شده برای این بوده است که فشارها و بارهای سنگین زندگی و زنجیرهای عادات ناپسند و روش‌های ناهنجار اجتماعی را از دوش مردم بردارد. خداوند پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله را هم فرستاد تا «رحمة للعالمین» یعنی رحمت برای جهانیان باشد، و تبلیغ آخرین برنامه جامع آسمانی را به عهده او گذاشت. پس باید دینش در مورد حکومت نیز جوابگوی حوائج بشر و ظهور توحید - یعنی حاکمیت و سلطنت خدا - باشد.

پیغمبری که علمدار آزادی و نجات بشر است، خود و همه را بنده خدا می‌داند، و همه امتیازهای مادی را باطل کرده و ندای اللَّه اکبر و إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ او، دل‌ها را به او و به آئین او جذب کرده، و با گفتار، عمل، روش متواضعانه و اخلاق ممتاز خود مردم را به مفهوم صحیح حریّت و مساوات آشنا کرده، و عقیده توحید را منبع تمام فضائل و مقاصد کمال بخش معرفی فرموده، و آئین جامع و کامل او راه رفع کوچک‌ترین اسباب نزاع و تفرقه را پیش‌بینی کرده، و در بسیاری از تعالیمش رفع اختلاف و دشمنی ملاحظه شده است.

از بیان مستحبات، مکروهات، اخلاقیات، نظام معاملات و آداب خوردن، پوشیدن، نوشیدن، خوابیدن، معاشرت با مردم و سلوک با خویشاوند و بیگانه، حتی مقررات عبور و مرور وسایل نقلیه و آداب استحمام خودداری نفرموده است.

این جاست که رابطه غدیر با بعثت مشخص، و معنای آیه تبلیغ واضح می‌شود. آیه ای که زمانی نازل شد که غیر از امر ولایت و خلافت، موضوعی نمانده بود که پیامبر صلی الله علیه و آله مأمور به تبلیغ آن شود. اهمیت آن هم به قدری بود که عدم تبلیغ و نرساندن آن به مردم مساوی با عدم تبلیغ تمام احکام باشد. پس پیام غدیر، پیام ولایت و پیام کمال دین و اعلام نظام جاودانی و جهانی اسلام و بیان بقا و استمرار نظام عصر رسالت است. با وجود این که عید مبعث و عید غدیر خم دو نقطه عطف در جهان بشریت می‌باشند، گرامی داشت آن‌ها متأسفانه هنوز مناسب شأن آنها نیست.

باید تلاش کرد عید مبعث حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله و عید غدیر خم، نه تنها در میان مسلمین مورد توجه بیشتری قرار گیرد، بلکه ابعاد جهانی داشته و باید در سطح جهان گسترش پیدا کند.

همان گونه که عید میلاد حضرت مسیح عیسی بن مریم علیه السلام، علی‌رغم اختلافاتی که در میان خود مسیحیان در تعیین روز آن وجود دارد، آن چنان از سوی جامعه مسیحیان جهانی شده که حتی رؤسا و بزرگان کشورهای اسلامی در موارد بسیاری به حاکمان کشورهای مسیحی و جامعه مسیحیان تبریک می‌گویند و به این مناسبت پیام می‌فرستند.

از این رو باید با صراحت گفت که ما در این زمینه قصور داشته و کم‌کاری کرده‌ایم. به طوری که حتی در ایران خودمان هم، چنان ذوق و شوق و توجهی به این دو عید بزرگ نمی‌شود، و این برای جامعه ما خسارت است.

آیا عیب نیست که در مملکت شیعه، مردم با آن وسعت به عید نوروز بپردازند و به این مناسبت برنامه‌های روزمره زندگی خود را تغییر دهند و کارها را چند روز تعطیل کنند، اما عید غدیر را در یک مراسم چند دقیقه ای خلاصه کنند؟!

منابع

دانشنامه غدیر، جلد ۵، صفحه ۹۰