محمد بن عبدالله بغدادی (ابوبکر، شافعی بزّار)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوبکر محمد بن عبدالله بن ابراهیم بن عبدویه بزاز شافعی |
| سرشناسی | محدث و فقیه شافعی |
| تولد | ۲۶۰ هجری قمری، جبل (میان نعمانیه و واسط، عراق) |
| وفات | ۳۵۴ هجری قمری، بغداد |
| محل دفن | بغداد، کنار قبر احمد بن حنبل |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | محمد بن جهم سمری، محمد بن فرج ازرق، ابوقلابه رقاشی، محمد بن مسلمه واسطی |
| شاگردان | دارقطنی، عمر بن شاهین، احمد بن عبدالله بن محاملی |
| تحصیلات | حدیث |
| مذهب | اهل سنت (شافعی) |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، تدریس، تألیف |
| علت شهرت | استاد دارقطنی، گردآورنده «الفوائد» و مسند امام موسی کاظم علیه السلام |
ابوبکر محمد بن عبدالله بن ابراهیم بزاز شافعی (۲۶۰-۳۵۴ق)، محدث برجسته اهل سنت در قرن چهارم هجری است که در بغداد میزیست و از مشایخ عراق، شام و مصر حدیث شنید. وی شاگردانی چون دارقطنی را تربیت کرد. مهمترین آثار او مسند امام موسی کاظم علیه السلام و مجموعه حدیثی «الفوائد» است.
زندگی نامه
ابوبکر محمد بن عبدالله بن ابراهیم بن عبدویه بزاز سفّار بغدادی، معروف به ابوبکر شافعی، در سال ۲۶۰ هجری قمری در منطقه جَبَّل دیده به جهان گشود. جبل روستایی کوچک در مسیر میان نعمانیه و واسط عراق بود، اما وی بیشتر عمر خویش را در بغداد، گذراند.[۱]
ابوبکر شافعی فراگیری حدیث را از سال ۲۷۶ هجری، یعنی در شانزدهسالگی، آغاز کرد.[۲] این آغاز زودهنگام نشاندهنده توجه خاندان وی به علوم نقلی و حدیث نبوی است. شایان ذکر است که عنوان «بزاز» (پارچهفروش) به پیشه خانوادگی یا شخصی وی اشاره دارد.
اساتید
ابوبکر شافعی برای تکمیل دانش حدیثی خویش، علاوه بر بهرهگیری از استادان بغداد، سفری علمی به مناطق گوناگون از جمله جزیره (شمال عراق و سوریه)، شام و مصر ترتیب داد.[۳] از میان استادان وی میتوان به این افراد اشاره کرد:[۴]
- محمد بن جهم سمری
- محمد بن فرج ازرق
- ابوقلابه رقاشی
- محمد بن مسلمه واسطی
جایگاه رجالی
بررسی منابع رجالی اهل سنت، تصویری روشن از وثاقت و جایگاه علمی ابوبکر شافعی به دست میدهد. ذهبی، محدث و مورخ نامدار، او را با این عبارات ستوده است: «کان ثقة، کثیر الحدیث، له تصانیف حسنة».[۵] صفدی نیز در «الوافی بالوفیات» همین دیدگاه را تأیید کرده و از کثرت روایات و حسن تصانیف وی سخن گفته است.[۶]سيوطى[۷]: او را توثيق و بسيار تعريف كرده است. خطيب او را ستوده است. شرح حال ابوبكر شافعى در ادامه خواهد آمد.
شاگردان
از حوزه درس ابوبکر شافعی، شاگردانی برخاستند که هر یک در انتقال و تثبیت میراث حدیثی اسلام نقش آفریدند. مهمترین آنان عبارتاند از:[۸]
- ابوالحسن دارقطنی (۳۰۶-۳۸۵ق)، پیشوای محدثان و صاحب کتاب مشهور «سنن دارقطنی»
- عمر بن شاهین
- احمد بن عبدالله بن محاملی
ارتباط استاد و شاگردی میان ابوبکر شافعی و دارقطنی، از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ چرا که دارقطنی بعدها به عنوان یکی از چهرههای محوری حدیث در بغداد شناخته شد.
وفات
ابوبکر شافعی سرانجام در سال ۳۵۴ هجری قمری، در سن ۹۴ سالگی، در بغداد درگذشت. پیکر وی را در کنار قبر احمد بن حنبل (۱۶۴-۲۴۱ق)، پیشوای حنابله، به خاک سپردند.[۹]
تألیفات
روايت حديث غدير[۱۲]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن عبدالله بن ابراهيم بن عبدويه بغدادى شافعى بزّاز، ابوبكر شافعى (ت ۲۶۰ - م ۳۵۴ ق) است. ابن کثیر در تاريخش حديث غدير را با اشاره به ماجراى احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام در رحبه کوفه از ابوبكر شافعى نقل كرده است، كه به روایت او در مورد حديث غدير در كتابش «الفوائد» اشاره خواهد شد.[۱۳]
پانویس
- ↑ خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ج۳، ص۷۵
- ↑ ذهبی، محمد بن احمد، تذکرة الحفاظ، بیروت، دارالکتب العلمیة، چاپ اول، ۱۴۱۹ق، ج۳، ص۶۵
- ↑ ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، ج۱۶، ص۴۲
- ↑ تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۶۵
- ↑ تذکرة الحفاظ، ج۳، ص۶۵
- ↑ صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج۳، ص۲۷۸
- ↑ طبقات الحفّاظ: ص ۳۶۰.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۷۶
- ↑ ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایة، ج۱۱، ص۲۶۰
- ↑ زرکلی، خیرالدین، الأعلام، ج۶، ص۲۲۴
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۶، ص۴۰
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۴۸.
- ↑ تاريخ ابن كثير: ج ۷ ص ۳۴۷.