محمد حبیب الله بن عبدالله شِنقیطی
محمد حبیبالله بن احمد شنقیطی جکنی مالکی (۱۲۹۵-۱۳۶۲ ق)، فقیه مالکی و محدث نامدار موریتانیاییالاصل است که بخش عمدهای از عمر خود را در علوم دینی مراکش، حجاز و مصر سپری کرد. وی از عالمان اهل سنت در نیمه اول قرن چهاردهم هجری به شمار میرود و آثار متعددی در زمینههای حدیث، فقه، عقاید و علوم قرآن از خود به جای گذاشت.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد حبیبالله بن احمد بن عبدالله بن محمد الطالب شنقیطی جکنی مالکی |
| سرشناسی | فقیه مالکی، محدث و مدرس برجسته دانشگاه الازهر |
| تولد | ۱۲۹۵ ه.ق |
| وفات | ۷ صفر ۱۳۶۲ ه.ق |
| محل دفن | قاهره، مصر (در جوار مقام شافعی) |
| خویشان سرشناس | - |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | محمد امین شنقیطی (قرائت)، احمد بن هادی لمتونی شنقیطی (ادبیات)، محمد مختار بن محمد امین شنقیطی (فقه و قضا) |
| شاگردان | محمد طاهر کردی (خطاط مشهور)، و شاگردانی در مراکش، حرمین شریفین و مصر |
| مذهب | اهل سنت (مالکی) |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | تدریس در مسجدالحرام، مسجد کینیین (مراکش)، دانشکده اصول دین دانشگاه الازهر |
| علت شهرت | تألیف موسوعه حدیثی «زاد المسلم فیما اتفق علیه البخاری و مسلم» (۶ جلد) |
زندگی نامه[۱]
محمد حبیبالله بن احمد ما یأبی بن عبدالله بن محمد الطالب شنقیطی جکنی مالکی در سال ۱۲۹۵ هجری قمری در روستای «تنبکته» واقع در ایالت حوض غربی موریتانی (در منطقه امامت فوتا تورو) دیده به جهان گشود. وی در همان دیار نشو و نما یافت و از کودکی به حفظ قرآن کریم همت گماشت.
اساتید
شنقیطی تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش آغاز کرد و قرائت و رسمالقرآن را نزد قاری نامدار، محمد امین شنقیطی فراگرفت. سپس به محضر احمد بن هادی لمتونی شنقیطی راه یافت و زبان و ادبیات عرب را نزد وی به کمال رساند. پس از درگذشت این استاد، به شاگردی برادر او، محمد مختار بن محمد امین شنقیطی درآمد و فنون قضا و دیگر علوم دینی را از او آموخت. وی با بهرهگیری از محضر علمای بزرگ عصر خود در شنقیط (موریتانی)، سرآمد علوم گوناگون از جمله فقه مالکی، حدیث، اصول، منطق و تفسیر گردید.
فعالیتهای علمی
شنقیطی پس از تکمیل تحصیلات، رهسپار مراکش شد و در آنجا مورد توجه سلطان عبدالحفیظ بن حسن قرار گرفت. سلطان وی را به عنوان مدرس و خطیب مسجد «کینیین» در شهر مراکش منصوب کرد. وی در این مسجد به تدریس منطق، حدیث و اصول پرداخت. سپس به طنجه نقل مکان کرد و در جوار سلطان عبدالحفیظ اقامت گزید.
او به همراه سلطان عبدالحفیظ برای ادای فریضه حج رهسپار حجاز شد. ابتدا مدتی در مدینه منوره اقامت کرد و سپس به مکه مکرمه منتقل شد. در مکه به تدریس در مسجدالحرام پرداخت و شاگردان بسیاری در محضرش پرورش یافتند. از جمله شاگردان وی در این دوره، محمد طاهر کردی (خطاط و کاتب مشهور مصحف مکه) بود. وی همچنین در مدارس صولتیه و فلاح مکه به تدریس اشتغال داشت.
وی سپس عازم بلاد شام شد و در دمشق با شیخ القراء همراه شد و از وی اجازه قرائات دریافت کرد. سرانجام شنقیطی به مصر مهاجرت کرد و در قاهره اقامت گزید. دانشگاه الازهر او را به عنوان مدرس در دانشکده اصول الدین برگزید. وی همچنین عضو کمیسیونهای علمی متعددی در قاهره بود و تا پایان عمر به تدریس و تألیف اشتغال داشت. کتابخانه ای که در طول حیات گردآوری کرده بود، پس از وفاتش به فروش رسید.
جایگاه علمی
شنقیطی از محدثان و فقیهان مالکی در عصر خود بود. تبحّر وی در علم حدیث، به ویژه در جمعآوری و شرح احادیث متفقعلیه بخاری و مسلم، زبانزد خاص و عام بود. او در زمره علمایی قرار داشت که با سفرهای علمی گسترده خود، زنجیرههای مختلف اجازه و روایت را گردآوری کرد و از مشایخ متعددی در حجاز، شام و مصر اجازه دریافت نمود.
وفات
محمد حبیبالله شنقیطی در روز هفتم صفر سال ۱۳۶۲ هجری قمری (مطابق ۱۲ فوریه ۱۹۴۳ میلادی) در قاهره درگذشت و در مقام شافعی، در کنار قبر محمد جنبیهی به خاک سپرده شد.
تألیفات
شنقیطی تألیفات متعددی از خود بر جای گذاشت که مهمترین آنها عبارتند از:
- «زاد المسلم فیما اتفق علیه البخاری و مسلم»
- «الخلاصة النافعة العلیة المؤیدة بحدیث الرحمة المسلسل بالأولیة»
- «إفحام أهل العناد بتأیید رسالة الحداد»
- «إبراز الجوهر المکنون»
- «الجواب المحرر في أخبار عیسی و المهدي المنتظر» که با عنوان «أصح ما ورد في المهديّ و عیسى» نیز شناخته میشود.
- «شرح السلم في المنطق»
- «رسالة السیف و الموسی، في الذب عن البهتان على عیسى»
- «لزوم طلاق الثلاث دفعة» (الأعلام الشرقیه، ج۱، ص۲۷۴)
- «فاکهة الخوان في نظم أعلى درر علم البیان»
- «إکمال المنة باتصال سند المصافحة المدخلة الجنة» (در سند مصافحه)
- «إیقاظ الأعلام» (در رسم المصحف)
- «دلیل السالک إلى موطأ مالک» (منظومه) و شرح آن با نام «إضاءة الحالک»
- «هدیة المغيث في أمراء المؤمنین في الحدیث» (رساله)
- «حیاة علي بن أبي طالب علیه السلام»
روايت حديث غدير[۲]
يكى از بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد حبيب اللَّه بن عبداللَّه بن احمد شِنقيطى (م ۱۳۶۳ ق) است. او حديث غدير را در كتابش «كفاية الطالب» از از بزرگان اهل سنت نقل كرده است.[۳] كحّاله[۴]: وى محدث و مؤلف بوده است.