محمود بن محمد صالحانی (ابوحامد)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سعد الدین ابوحامد محمود بن محمد بن حسین بن یحیی صالحانی |
| سرشناسی | ملقب به «مُحیی السنه»، «ناصر الحدیث» و «مجدد الاسلام» |
| تولد | حدود ۵۴۲ هجری قمری / احتمالاً در صالحان (اصفهان) یا شیراز |
| وفات | ۶۱۲ هجری قمری |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | مشایخ حجاز و شیراز از جمله سلیمان بن محمد صالحانی و دیگران |
| شاگردان | عماد الدین ابوعلی حسین بن محمود صالحانی و جمعی از راویان و محدثان |
| تحصیلات | حدیث، ادبیات، فقه، تفسیر |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | تصریح به نزول آیه اکمال در غدیر خم، تألیف «توضیح الدلائل علی ترجیح الفضائل» |
سعد الدین محمود بن محمد بن حسین بن یحیی صالحانی، معروف به «سعد الدین» و ملقب به «ابوحامد»، از ادیبان، محدثان و دانشمندان اهل سنت در سده ششم و هفتم هجری قمری است. وی در طول حیات علمی خود، چنان جایگاهی یافت که در منابع رجالی اهل سنت از او به عنوان «مُحیی السنه»، «ناصر الحدیث» و «مجدد الاسلام» یاد شده است.
زندگی نامه[۱]
سال دقیق ولادت سعد الدین صالحانی به درستی دانسته نیست، اما پژوهشگران سال تولد او را ۵۴۲ هجری قمری تخمین زدهاند. وی در خانوادهای اهل علم و فضیلت پرورش یافت؛ چنانکه از نسبت «صالحانی» برمیآید که خاندانش به صلاح و تقوا شهرت داشتهاند. برخی منابع محل تولد وی را «صالحان» از توابع اصفهان دانستهاند. پدرش محمد بن حسین صالحانی نیز از علما و اهل فضل بود.
سعد الدین صالحانی برای کسب دانش، سفرهای علمی متعددی انجام داد. او در آغاز سفر به حجاز رفت و از محضر عالمان آن دیار بهره برد. پس از بازگشت از حجاز، در شیراز اقامت گزید و در این شهر به نشر علم پرداخت.
در شیراز بود که به استماع حدیث از مشایخ روزگار خود پرداخت و شاگردان بسیاری در محضرش حاضر شدند.
استادان
اگرچه نام استادان مستقیم وی در منابع اندک است، اما بر پایه سلسله سندهای برجایمانده، وی از طریق مشایخی چون «سلیمان بن محمد صالحانی» (که احتمالاً از بستگانش بوده) و دیگر محدثان عصر به نقل روایت میپرداخت. او همچنین در سفرهای خود به حجاز و شیراز، از محضر علمای برجسته آن روزگار بهره برده است.
شاگردان
شاگردان و راویان بسیاری از سعد الدین صالحانی بهره بردند و احادیث را از او روایت کردند. از جمله نام عماد الدین ابوعلی حسین بن محمود بن محمد صالحانی شیرازی، در شمار راویان از او ذکر شده است. همچنین «کتاب فنون العجائب» از جمله آثاری است که به واسطه روایت از سعد الدین صالحانی به دست ما رسیده است.
جایگاه علمی
سعد الدین صالحانی از محدثان و راویان برجسته عصر خود بود و در منابع رجالی به عنوان «حافظ حدیث» شناخته میشود. وی به جرگه عالمان موثق اهل سنت تعلق داشت، اما روایاتش در منابع امامیه نیز بازتاب یافته است. دلیل این امر، نقل روایات از طریق خاندان عصمت علیهم السلام و توجه ویژه به فضائل امیرالمؤمنین حضرت علی علیه السلام و اهل بیت علیهم السلام است.
آثار
برخی از مهمترین تألیفات وی عبارتند از:
- «توضیح الدلائل علی ترجیح الفضائل»
- در منابع تاریخی به «تصنیف الکتب» به عنوان یکی از ویژگیهای علمی او اشاره شده، اما فهرست جامعی از تمامی آثار وی در دست نیست. با این حال، برخی از روایات منسوب به وی به صورت پراکنده در کتابهایی چون «عبقات الانوار» نقل شده است.
وفات
سعد الدین صالحانی سرانجام در سال ۶۱۲ هجری قمری در سن هفتاد سالگی درگذشت. آرامگاه وی به درستی مشخص نیست. برخی منابع شیراز را محل درگذشت او میدانند، چرا که وی سالهای پایانی عمر را در این شهر به تدریس و تألیف گذرانده بود. در منابع تاریخی از وی به عنوان «الشیخ سعد الدین محمود بن محمد صالحانی الادیب» یاد شده که نشان میدهد جامع علوم متعددی بوده و صرفاً به یک رشته علمی بسنده نکرده است.
نقل نزول آیه اکمال در غدیر[۲]
یکی از وجوه دلالت حدیث غدیر بر امامت امیرالمؤمنین علیه السلام نزول آیه اکمال در رویداد غدیر است. در کنار شیعه، شماری از بزرگان اهل سنت و مشاهیر اعیان علمای آنان نزول آیه اکمال در روز غدیر خم را نقل کردهاند. از جمله محمود بن محمد صالحانی، ابوحامد است. سید شهاب الدین احمد در «توضیح الدلائل علی ترجیح الفضائل» پس از نقل نزول آیه اکمال در روز غدیر گفته که صالحانی این خبر را نقل کرده است.[۳]