مَعمَر بن راشد
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوعروة مَعمَر بن راشد اَزدی حَدّانی بَصری |
| سرشناسی | محدث، فقیه و مورخ |
| تولد | ۹۵ یا ۹۶ قمری |
| وفات | ۱۵۳ قمری (مشهور) |
| محل دفن | یمن |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | قتادة بن دعامه، ابن شهاب زهری، یحیی بن ابی کثیر، ابواسحاق همدانی، سلیمان اعمش |
| شاگردان | عبدالرزاق صنعانی، محمد بن کثیر، سفیان ثوری، سفیان بن عیینه، عبدالله بن مبارک |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، تفسیر، مغازی |
| علت شهرت | نخستین مؤلف در یمن، وثاقت و اتقان در حدیث |
ابوعروة مَعمَر بن راشد اَزدی (۹۵ یا ۹۶–۱۵۳ق) از محدثان برجسته و پیشگام طبقه اتباع تابعین در قرن دوم هجری است. وی که اصالتاً بصری بود، به یمن مهاجرت کرد و بیش از بیست سال در آن دیار اقامت گزید. معمر نخستین کسی بود که برای کسب علم از بصره به یمن سفر کرد و نیز نخستین مؤلف در یمن بهشمار میرود. او از بزرگانی چون قتاده، زهری و اعمش بهره برد و شاگردان برجستهای چون عبدالرزاق صنعانی و عبدالله بن مبارک را پرورش داد.
زندگینامه
ابوعروة معمر بن راشد ازدی حدانی بصری، از بردگان آزاد شده قبیله ازد بود.[۱] در سال ۹۵ یا ۹۶ق در بصره زاده شد[۲] و در همان شهر نشو و نما یافت.[۳] نسبت «ازدی» به قبیله ازد و «حدانی» به خاندان حدان از شاخههای همین قبیله اشاره دارد.
معمر از نوجوانی به فراگیری علم روی آورد.[۴] خود میگوید: «در چهاردهسالگی نزد قتاده حاضر شدم و هر چه بر من میخواند، فرا میگرفتم و تاکنون نیز آن مطالب را از یاد نبردهام.».[۵] او نخستین کسی بود که برای کسب دانش از بصره راهی یمن شد[۶] و بیش از دو دهه در آنجا اقامت گزید.[۷] مردم یمن برای آنکه او را در دیار خود نگه دارند، همسری یمنی برایش برگزیدند.[۸]
جایگاه علمی
معمر در میان رجالشناسان به وثاقت و اتقان شهره است. عمرو بن علی او را «از راستگوترین مردم» خوانده.[۹] نسائی وی را «ثقه و امین» توصیف کرده است. ابن حبان او را فقیهی حافظ، متقن و اهل ورع معرفی نموده[۱۰] و امام شافعی نیز از او به نیکی یاد کرده است.[۱۱] عبدالملک بن جریج به شاگردانش سفارش میکرد: «بر شما باد به این مرد (معمر) دست برندارید؛ زیرا در این زمان، کسی داناتر از او باقی نمانده است.».[۱۲]
استادان
معمر از دانش عالمان بزرگی بهره گرفت که از آن میان میتوان به این افراد اشاره کرد: قتادة بن دعامه سدوسی،[۱۳] ابن شهاب زهری، یحیی بن ابی کثیر، ابواسحاق همدانی سبیعی[۱۴] و سلیمان اعمش. وی از فقها و محدثان بنام یمن گردید[۱۵] و به عنوان یکی از عالمان آگاه به حوادث و وقایع تاریخی شناخته شد.[۱۶]
شاگردان
بزرگان بسیاری در محضر معمر شاگردی کردند و از او حدیث شنیدند. مشهورترین آنان عبارتاند از: عبدالرزاق بن همام صنعانی، محمد بن کثیر، سفیان ثوری، سفیان بن عیینه و عبدالله بن مبارک.[۱۷]
تألیفات
معمر بن راشد نخستین کسی بود که در یمن به تألیف و تدوین علم پرداخت.[۱۸] از آثار او میتوان به کتاب المغازی اشاره کرد که در موضوع سیره و غزوات پیامبر اسلام نگاشته شده بود.[۱۹] هرچند اصل این کتاب به دست ما نرسیده، اما بخشهایی از آن در جوامع حدیثی بعدی حفظ شده است.
جایگاه رجالی
منابع رجالی، معمر را به بردباری، جوانمردی و بزرگواری ستودهاند.[۲۰] این ویژگیها همراه با دانش گستردهاش، موجب جذب شاگردان و محبوبیت وی در میان مردم یمن گردید. ابن حِبّان و سمعانی و ذهبی و یافعی و سُیوطی:[۲۱] او را توثیق و تمجید کردهاند. عُمَیر بن هانی عَبسی و علی بن مدینی و ابوحاتم رازی و ابن جریج و رباح و احمد بن حنبل عبدالرزاق، عبادت و علم و تألیفات او را ستوده و نیز او را بسیار توثیق کردهاند. وی همنشین زُهری است.
وفات
درباره سال وفات معمر بن راشد اقوال گوناگونی وجود دارد. مشهور آن است که وی در ماه رمضان سال ۱۵۳ق در یمن درگذشت[۲۲] و ابراهیم بن خالد مؤذن بر پیکرش نماز گزارد.[۲۳] برخی سالهای ۱۵۲ق، ۱۵۴ق و اوایل ۱۵۰ق را نیز ذکر کردهاند،[۲۴] اما تاریخ ۱۵۳ق از اعتبار بیشتری برخوردار است.
روایت حدیث غدیر[۲۵]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده مَعمَر بن راشد (م ۱۵۴ ق) است. ابن کثیر دمشقی حدیث غدیر را با اشاره بسیار مختصر به ماجرای غدیر در تاریخش با سند از مَعمَر نقل کرده است.[۲۶]
پانویس
- ↑ ابن قتیبه دینوری، المعارف، ص۵۰۶
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۷، ص۵
- ↑ زرکلی، الاعلام، ج۷، ص۲۷۲
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۷، ص۵
- ↑ ذهبی، تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۱۴۲
- ↑ ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب، ج۲، ص۲۴۴
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۹، ص۶۲۷–۶۳۰
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۷، ص۵
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۷، ص۵
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۷، ص۴۸۹
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۷، ص۶
- ↑ ابن ابی حاتم رازی، الجرح و التعدیل، ج۸، ص۲۵۵–۲۵۶
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۷، ص۳۷۸–۳۷۹
- ↑ ابن ابی حاتم رازی، الجرح و التعدیل، ج۸، ص۲۵۵–۲۵۶
- ↑ سیوطی، طبقات الحفاظ، ص۸۹
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۱۲۳
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۷، ص۳۷۸–۳۷۹
- ↑ ذهبی، تذکرة الحفاظ، ج۱، ص۱۴۲
- ↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۱۲۳
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۵۴۶
- ↑ الثقات: ج ۷ ص ۴۸۴. الانساب / «المهلّبی». العِبَر فی خبر من غَبَر: حوادث سال ۱۵۳. دول الاسلام: حوادث سال ۱۵۳. الکاشف: ج ۳ ص ۱۶۴. مرآة الجنان: حوادث سال ۱۵۳. طبقات الحفّاظ: ۸۲.
- ↑ عصفری، تاریخ خلیفة بن خیاط، ص۳۴۵
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۷، ص۳۷۸–۳۷۹
- ↑ ابن ابی حاتم رازی، الجرح و التعدیل، ج۸، ص۲۵۶
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۲۰۱.
- ↑ تاریخ ابن کثیر: ج ۷ ص ۳۵۰.