ابولبابه انصاری
اَبولُبابه انصاری، با نام رُفاعَة بن عبدالمُنْذر، از جمله صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و از راویان حدیث غدیر برشمرده شده است. گفته شده که ابن‌عقده حدیث الولایة خود و جعابی در نخب المناقب و منصور رازی در کتاب الغدیر حدیث غدیر را از ابولبابه انصاری نقل کرده‌اند.
ابولبابه در بسیاری از غزوات در کنار پیامبر صلی الله علیه و آله حضور داشت، اما در سه غزوه به‌عنوان جانشین رسول خدا در مدینه مأموریت داشت و مسئولیت حفظ و اداره امور این شهر بر عهده او بود. نقل شده که ابولبابه در فتح مکه پرچمدار قبیله خود بود.
یکی از مشهورترین و در عین حال تلخ‌ترین رخدادهای زندگی ابولبابه، ماجرای خیانت او در غزوه بنی قریظه برشمرده شده است: ابولبابه در جریان غزوه بنی‌قریظه مرتکب خطا و خیانتی شد و برای توبه از این اشتباه خود را به ستونی در مسجدالنبی بست تا اینکه آیه ۲۷ سوره انفال و آیه ۱۰۲ سوره توبه در حق وی نازل شد و توبه او را مورد پذیرش قرار داد.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
ابولبابه انصاری از جمله صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله و از راویان حدیث غدیر برشمرده شده است.[۱] گفته شده که ابن‌عقده حدیث الولایة خود و جعابی در نخب المناقب و منصور رازی در کتاب الغدیر حدیث غدیر را از ابولبابه انصاری نقل کرده‌اند.[۲]
زندگی و شخصیت
ابولبابه انصاری، با نام رفاعه بن عبدالمنذر، از صحابه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله بود که پس از هجرت پیامبر صلی الله علیه و آله به مدینه و مشاهده معجزات آن حضرت به دین اسلام گروید. وی از قبیله اوس بود و لقب «ابولبابه» به‌سبب داشتن دختری به نام لبابه به او داده شد.[۳]
نقل شده که ابولبابه در بسیاری از غزوات در کنار پیامبر صلی الله علیه و آله حضور داشت، اما در سه غزوه بدر، سویق و بنی‌قینقاع، به‌عنوان جانشین رسول خدا صلی الله علیه و آله در مدینه مأموریت داشت و مسئولیت حفظ و اداره امور این شهر بر عهده او بود.[۴] نقل شده که ابولبابه در فتح مکه پرچمدار قبیله خود بود.[۵]
در منابع تاریخی در تاریخ وفات او حدود سال‌های ۳۵ تا ۵۰ هجری اختلاف وجود دارد و برخی منابع بیان کرده‌اند که وی پیش از قتل عثمان یا در زمان خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام درگذشته است.[۶]
براساس منابع، ابولبابه چند برادر داشت که از آنان، مبشر بن عبدالمنذر در غزوه بدر به شهادت رسید و رفاعه بن عبدالمنذر در غزوه احد شهید شد. در برخی منابع، اشتباهی میان آنان و خود ابولبابه به وجود آمده که بحثی رایج در تاریخ اسلامی است.[۷]
توبه ابولبابه
یکی از مشهورترین و در عین حال تلخ‌ترین رخدادهای زندگی ابولبابه، ماجرای خیانت او در غزوه بنی قریظه برشمرده شده است: به نقل از منابع، در آن هنگام، بنی‌قریظه پس از شکست مشرکان در جنگ احزاب به محاصره پیامبر صلی الله علیه و آله درآمدند. ابو لبابه فرمانده بود و کسانی از یهودیان بنی قریظه خواستند او را نزد پیامبر صلی الله علیه و آله بفرستند تا میانجی‌گری کند. او پاسخ مثبت داد اما با اشاره‌ای به گلوی خود فهماند که اگر تسلیم شوند، کشته خواهند شد؛ این اشاره موجب شد تا آنها از تسلیم‌شدن به پیامبر صلی الله علیه و آله منصرف شوند و همین اقدام خیانتی به‌شمار آمد.[۸]
نقل شده که پس از این حادثه، ابولبابه دچار عذاب وجدان شد و برای توبه خود را به ستون‌هایی از مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله بست و قسم خورد تا زمانی که خداوند توبه‌اش را نپذیرد، خود را آزاد نکند. این حال قریب پانزده‌روز به طول انجامید، در این مدت دخترش به او در امر وضو و غذا خوردن کمک می‌کرد. پس از قبول توبه او توسط خدا و پیامبر صلی الله علیه و آله، یکی از ستون‌های مسجد به نام ستون توبه یا ستون ابولبابه مشهور گشت. معجزه توبه او در قرآن در آیه ۲۷ سوره انفال و آیه ۱۰۲ سوره توبه نازل شد که در شأن اعتراف به گناه و پذیرش توبه حکایت می‌کند. پیامبرصلی الله علیه وآله نیز شخصاً او را از زنجیر آزاد کرد و ابو لبابه بخشی از دارایی خود را به مکه و صدقه اختصاص داد.[۹]
برخی مورخین گزارش کرده‌اند که چون حضرت زهرا سلام الله علیها خبر پذیرش توبه ابولبابه را شنید به مسجد رفت و خواست او را از ستون باز کند اما وی مانع شد و گفت: من قسم خورده‌ام که کسی جز رسول خدا صلی الله علیه وآله مرا باز نکند. چون پیامبر آمد و طناب را باز کرد فرمود: «همانا فاطمه پاره تن من است».[۱۰]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۴۵.
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۷۶؛ نفحات الأزهار، ج۶، ص۵۸.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۴۸؛ أسد الغابة، ج۵، ص۲۶۵–۲۶۶.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۴۸–۳۴۹؛ الاستیعاب، ج۴، ص۱۷۴۰.
- ↑ الاستیعاب، ج۴، ص۱۷۴۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۴۸؛ أسد الغابة، ج۵، ص۲۶۷.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۴۷–۳۴۸.
- ↑ اسد الغابة، ج۵، ص۲۶۶.
- ↑ اسد الغابة، ج۵، ص۲۶۶–۲۶۷.
- ↑ السیرة الحلبیة، ج۲، ص۶۷۴.
منابع
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- السیرة الحلبیة فی سیرة الامین المامون؛ علی بن برهان الدین حلبی، بیروت: دار المعرفة، ۱۴۰۰ق.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- نفحات الأزهار فی خلاصة عبقات الأنوار للعلم الحجة آیة الله السید حامدحسین اللکهنوی؛ سید علی حسینی میلانی، بی‌جا: سید علی حسینی میلانی، ۱۴۱۴ق.