از عاشورا تا غدير (کتاب)
از عاشورا تا غدیر: گذری بر مناسبتهای ماههای قمری، اثر محمد عسگری، مجموعهای فارسی از مطالب تاریخی و مذهبی، اشعار و مراثی است که بر اساس مناسبتهای دوازده ماه قمری تنظیم شده است. کتاب از مناسبتهای محرم آغاز میشود و با مناسبتهای ذیالحجه، از جمله عید غدیر، پایان مییابد.
این اثر با هدف فراهم کردن مطالب قابل استفاده در برنامههای مذهبی و تربیتی تدوین شده است. در آن، گزارشهایی از زندگی پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم و اهلبیت علیهم السلام، در کنار نوشتههای مناسبتی و اشعار مربوط به ولادتها و شهادتها آمده است. اهمیت کاربردی کتاب، دسترسی موضوعی به مطالب مورد نیاز برای مناسبتهای مختلف سال قمری است.
نویسنده
محمد عسگری نویسنده و تنظیمکننده این مجموعه است. او در پیشگفتار کتاب، به تجربه خود در امور تربیتی مدارس اشاره میکند و نیاز مربیان به مقاله، شعر، سرود و مرثیه برای اجرای برنامههای مذهبی را از زمینههای تدوین اثر میداند.
انگیزه تألیف
نویسنده در پیشگفتار توضیح میدهد که آشنایی با ولادت، شهادت و زندگی معصومان علیهم السلام از علاقهمندیهای مخاطبان است؛ بااینحال، همه افراد فرصت مطالعه تفصیلی در این زمینه را ندارند.
او همچنین به محدودیت زمانی مربیان و دستاندرکاران امور تربیتی برای انتخاب مطالب مناسب مراسم اشاره میکند. بر همین اساس، مجموعهای فراهم آورده است که با فرصت محدود برنامههای مناسبتی تناسب داشته باشد و برای تهیه محتوای مراسم قابل مراجعه باشد.
محتوای کتاب
ساختار کتاب تقویمی است و مطالب آن در دوازده فصل، به ترتیب ماههای قمری، تنظیم شدهاند. در هر فصل، شماری از مناسبتهای همان ماه معرفی و متناسب با آنها مطالب تاریخی، نوشتههای مذهبی و اشعار آورده شده است.
فصلهای محرم و صفر به موضوعاتی مانند هجرت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم، شهادت امام حسین علیه السلام و یاران ایشان، شهادت امام سجاد علیه السلام، اربعین و رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم اختصاص دارند. مناسبتهای مربوط به امام حسن مجتبی علیه السلام و امام رضا علیه السلام نیز در فصل صفر آمده است.
در فصلهای ربیعالاول تا جمادیالثانی، مناسبتهایی درباره پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم، امام صادق علیه السلام، امام حسن عسکری علیه السلام، حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها، حضرت زینب سلام الله علیها و حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها مطرح میشود.
فصلهای رجب و شعبان مجموعهای از مناسبتهای ولادت و شهادت، بعثت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم و ولادت حضرت مهدی علیه السلام را دربرمیگیرند. در فصل رمضان، افزون بر مطالبی درباره این ماه، وفات حضرت خدیجه سلام الله علیها، ولادت امام حسن مجتبی علیه السلام و ضربت خوردن و شهادت امیرالمؤمنین علیه السلام بررسی میشود.
در سه فصل پایانی، عید فطر، مناسبتهای مرتبط با امام صادق علیه السلام، امام رضا علیه السلام و امام جواد علیه السلام، عید قربان و دیگر مناسبتهای ذیالحجه آمده است. پایان کتاب به عید غدیر و موضوع غدیر خم اختصاص دارد.
فهرست مطالب
فهرست زیر با مراجعه به نسخه دیجیتال موجود در سایت سبطین تنظیم شده است. عبارات تشریفاتی طولانی برخی عنوانها کوتاه شده، اما مناسبتها و ترتیب موضوعات حفظ شدهاند.
- پیشگفتار
- فصل اول: مناسبتهای ماه محرم
- هجرت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم
- دهم محرم؛ شهادت امام حسین علیه السلام و یاران باوفایش
- دوازدهم یا بیستوپنجم محرم؛ شهادت امام زینالعابدین علیه السلام
- فصل دوم: مناسبتهای ماه صفر
- هفتم صفر؛ ولادت امام موسی بن جعفر علیه السلام
- بیستم صفر؛ اربعین امام حسین علیه السلام و یاران و اصحاب باوفایش
- بیستوهشتم صفر؛ رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم و شهادت امام حسن مجتبی علیه السلام
- آخر صفر؛ شهادت امام رضا علیه السلام
- فصل سوم: مناسبتهای ماه ربیعالاول
- هشتم ربیعالاول؛ شهادت امام حسن عسکری علیه السلام
- هفدهم ربیعالاول؛ ولادت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم و امام جعفر صادق علیه السلام
- فصل چهارم: مناسبتهای ماه ربیعالثانی
- هشتم ربیعالثانی؛ ولادت امام حسن عسکری علیه السلام
- دهم ربیعالثانی؛ وفات حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها
- فصل پنجم: مناسبتهای ماه جمادیالاول
- پنجم جمادیالاول؛ ولادت حضرت زینب کبری سلام الله علیها
- سیزدهم جمادیالاول؛ شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها
- فصل ششم: مناسبتهای ماه جمادیالثانی
- سوم جمادیالثانی؛ شهادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها
- بیستم جمادیالثانی؛ ولادت حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها
- فصل هفتم: مناسبتهای ماه رجب
- اول رجب؛ ولادت امام محمد باقر علیه السلام
- سوم رجب؛ شهادت امام هادی علیه السلام
- دهم رجب؛ ولادت امام محمد تقی، جوادالائمه علیه السلام
- سیزدهم رجب؛ میلاد امیرالمؤمنین علیه السلام
- پانزدهم رجب؛ وفات حضرت زینب کبری سلام الله علیها
- بیستوپنجم رجب؛ شهادت امام موسی بن جعفر علیه السلام
- بیستوهفتم رجب؛ بعثت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم
- فصل هشتم: مناسبتهای ماه شعبان
- سوم شعبان؛ ولادت امام حسین علیه السلام
- چهارم شعبان؛ ولادت حضرت ابوالفضل علیه السلام
- پنجم شعبان؛ ولادت امام زینالعابدین علیه السلام
- یازدهم شعبان؛ میلاد حضرت علیاکبر علیه السلام
- پانزدهم شعبان؛ ولادت حضرت حجت بن الحسن العسکری علیه السلام
- فصل نهم: مناسبتهای ماه رمضانالمبارک
- ماه مناجات و دعا
- دهم رمضان؛ وفات حضرت خدیجه کبری سلام الله علیها
- پانزدهم رمضان؛ ولادت امام حسن مجتبی علیه السلام
- نوزدهم رمضان؛ ضربت خوردن امیرالمؤمنین علیه السلام
- بیستویکم رمضان؛ شهادت امیرالمؤمنین علیه السلام
- فصل دهم: مناسبتهای ماه شوال
- اول شوال؛ عید سعید فطر و وداع ماه مبارک رمضان
- بیستوپنجم شوال؛ شهادت امام جعفر صادق علیه السلام
- فصل یازدهم: مناسبتهای ماه ذیالقعده
- اول ذیالقعده؛ ولادت حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها
- یازدهم ذیالقعده؛ ولادت امام رضا علیه السلام
- بیستوسوم ذیالقعده؛ روز زیارتی امام رضا علیه السلام
- آخر ذیالقعده؛ شهادت امام محمد تقی، جوادالائمه علیه السلام
- فصل دوازدهم: مناسبتهای ماه ذیالحجه
- هفتم ذیالحجه؛ شهادت امام محمد باقر علیه السلام
- هشتم ذیالحجه؛ یومالترویه و حرکت امام حسین علیه السلام از مکه به سوی کربلا
- نهم ذیالحجه؛ شهادت حضرت مسلم بن عقیل علیه السلام
- دهم ذیالحجه؛ عید سعید قربان
- پانزدهم ذیالحجه؛ ولادت امام هادی علیه السلام
- هجدهم ذیالحجه؛ عید سعید غدیر
- غدیر خم
جایگاه غدیر در کتاب
واقعه غدیر در آخرین فصل کتاب و در پیوند با مناسبت هجدهم ذیالحجه مطرح شده است. بنابراین، این اثر کتابی اختصاصی درباره اسناد یا دلالت حدیث غدیر نیست؛ بلکه غدیر را در مجموعه مناسبتهای مذهبی سال قمری معرفی میکند.
بخش مربوط به غدیر، مانند دیگر بخشهای کتاب، برای مراجعه مناسبتی و استفاده در برنامههای مذهبی قابل بهرهبرداری است.
مخاطبان و کاربرد کتاب
مخاطبان اصلی اثر، مربیان امور تربیتی، برگزارکنندگان مراسم مذهبی و علاقهمندان به زندگی اهلبیت علیهم السلام هستند. تنظیم مطالب بر اساس ماههای قمری، مراجعه به موضوع هر مناسبت را آسان میکند و کنار هم قرار گرفتن مطالب منثور و منظوم، امکان انتخاب محتوای متناسب با برنامه را فراهم میسازد.
برای پژوهش تاریخی یا نقل علمی گزارشها، باید به مأخذ اصلی هر روایت مراجعه کرد. همچنین تاریخهای آمده در فهرست، بازتاب تقویم مورد استفاده کتاب هستند و به معنای نبود اختلاف در تاریخ برخی مناسبتها نیستند.
منابع
- از عاشورا تا غدیر: گذری بر مناسبتهای ماههای قمری، محمد عسگری، تهران: مهنگار، ۱۳۸۱ش؛ نسخه دیجیتال در سایت سبطین.
