اصحاب ایکه
اصحاب ایکه، نام قومی است که در قرآن کریم چهار بار از آنان یاد شده است؛ در سورههای حجر آیه ۷۸، شعراء آیه ۱۷۶، ص آیه ۱۳ و ق آیه ۱۴. این قوم در کنار اقوامی چون ثمود، قوم لوط و قوم تُبَّع قرار گرفتهاند.
معنای «ایکه» و محل زندگی
در مورد ضبط و معنای واژه «ایکه» میان قراء و مفسران اختلاف نظر وجود دارد. قراء حجاز و شام، آن را به صورت «لَیکَه» بدون همزه خواندهاند و «لیکه» را نام شهری دانستهاند.[۱] اما قاریان عراق، آن را «الایکه» خواندهاند که به معنای بیشه و محل درختان انبوه است.[۲]
برخی مفسران «ایکه» را نام مسکن قوم شعیب دانستهاند و برخی دیگر برآنند که این قوم درختی پر شاخ و برگ به نام «ایکه» را پرستش میکردهاند.[۳] درباره مکان زندگی آنان نیز اقوال مختلفی وجود دارد: برخی آن را از ساحل دریای سرخ تا سرزمین مدین دانستهاند[۴] و برخی دیگر آن را تبوک ذکر کردهاند.[۵]
ویژگیهای اجتماعی و اخلاقی
اصحاب ایکه مردمی بودند که به فساد در داد و ستد گرفتار آمده بودند و کمفروشی و نادرستی در اوزان و مقادیر میان آنان رواج داشت.[۶] آنان به راهزنی نیز میپرداختند و راه بر مردم میبستند و از آنان باج میستاندند.[۷]
دعوت حضرت شعیب علیهالسلام
حضرت شعیب علیهالسلام برای هدایت این قوم برانگیخته شد و آنان را به تقوا فراخواند و از ایشان خواست تا در سنجش با پیمانه و ترازو درستی پیشه کنند و از عواقب کارهای ناپسند خود بهراسند. اما قوم از او روی برتافتند و او را به دروغ و جادو متهم کردند.[۸]
عذاب الهی
پس از آنکه شعیب علیهالسلام از هدایت آنان ناامید شد، آنان را نفرین کرد و خداوند دعای او را اجابت فرمود.[۹] عذاب اصحاب ایکه در قرآن با عنوان «عذاب یوم الظلة» ذکر شده است.[۱۰]
درباره کیفیت این عذاب، مفسران گفتهاند که دری از درهای جهنم بر ایشان گشوده شد و بادی گرم و سخت وزیدن گرفت. آنان که از شدت گرما به ستوه آمده بودند، به سوی صحرا گریختند. خداوند ابری فرو فرستاد و مردم به گمان یافتن جایی امن در سایه آن ابر جای گرفتند. در این هنگام، پروردگار از آن ابر، آتشی بر آنان فرود آورد، زمین لرزید و آتش همه را در برگرفت.[۱۱]
بر اساس روایات، این بلا هفت روز پیاپی اصحاب ایکه را دربرگرفت[۱۲] و همگی، جز شعیب و پیروانش، هلاک شدند.[۱۳]
اصحاب ایکه در آیات غدیر
اصحاب اَیْکَه در آیات مربوط به غدیر مستحق عذاب الهی قلمداد شدند. در ذیل آیه غدیری ۷۱ سوره صافات اصحاب ایکه از جمله اقوام مستحق عذاب برشمرده شدهاند: 
وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَکْثَرُ الْأَوَّلِینَ؛ قبل از آنان اکثر پیشینیان گمراه شدند
.به نقل از برخی منابع، آیه ۷۱ سوره صافات در متن خطبه غدیر چنین آمده است: مَعاشِرَ النّاسِ، قَدْ ضَلَّ قَبْلَكُمْ اكْثَرُ الاوَّلينَ؛ اى مردم، قبل از شما اكثر پيشينيان گمراه شدند.[۱۴]
در آیات ۷۸ و ۷۹ سوره حجر، «اصحاب ایْکَه» که قوم حضرت شعیب علیه السلام بودند و مستحق انتقام الهی شدند، معرفی میکند: وَ إِنْ کانَ أَصْحابُ الْأَیْکَةِ لَظالِمِینَ۷۸فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ…۷۹؛ مردم ایکه نیز ستمکار بودند؛ از آنها انتقام گرفتیم….[۱۵]
پانویس
- ↑ ابن مجاهد، السبعة، ج۱، ص۳۶۸؛ ابن زنجله، حجة القراءات، ج۱، ص۵۱۹
- ↑ جوهری، الصحاح؛ ابن یزیدی، غریب القرآن
- ↑ ابن کثیر، البدایة، ج۱، ص۱۸۵
- ↑ ابوعبید بکری، معجم ما استعجم، ج۱، ص۱۲۶
- ↑ اصطخری، المسالک و الممالک، ج۱، ص۲۰؛ یاقوت، بلدان، ج۱، ص۴۲۱
- ↑ سوره شعراء، آیات ۱۷۶-۱۸۳
- ↑ بلعمی، تاریخ، ج۱، ص۳۳۵؛ ثعلبی، قصص الانبیاء، ج۱، ص۱۶۵
- ↑ سوره شعراء، آیات ۱۷۶-۱۸۳
- ↑ طبری، تاریخ، ج۱، ص۳۲۷؛ قمی، تفسیر، ج۲، ص۱۲۵
- ↑ سوره شعراء، آیه ۱۸۹
- ↑ طبری، تاریخ، ج۱، ص۳۲۷-۳۲۸؛ طبرسی، مجمع البیان، ج۶، ص۵۲۸
- ↑ سیوطی، الدر المنثور، ج۵، ص۹۲؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۸، ص۶۹
- ↑ ثعلبی، قصص الانبیاء، ج۱، ص۱۶۵
- ↑ اسرار غدیر، ص۱۴۹، بخش۶.
- ↑ غدیر در قرآن، ج۲، ص۲۸۷؛ غدیر در قرآن، ج۲، ص۳۰۶.
منابع
- قرآن کریم
- اسرار غدیر؛ محمدباقر انصاری، تهران: نشر تک، ۱۳۸۴ش.
- غدیر در قرآن، قرآن در غدیر؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۸۷ش.
- ابن زنجله، عبدالرحمان، حجة القراءات، به کوشش سعید افغانی، بیروت، ۱۳۹۹ق/۱۹۷۹م
- ابن عساکر، علی، تاریخ مدینه دمشق، عمان، دارالبشیر
- ابن کثیر، البدایة و النهایة
- ابن مجاهد، احمد، السبعة فی القراءات، به کوشش شوقی ضیف، قاهره، ۱۹۷۲م
- ابن یزیدی، عبدالله، غریب القرآن، به کوشش محمد سلیم حاج، بیروت، ۱۴۰۵ق/۱۹۸۵م
- ابوعبید بکری، معجم ما استعجم، به کوشش مصطفی سقا، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م
- اصطخری، ابراهیم، المسالک و الممالک، به کوشش دخویه، لیدن، ۱۸۷۰م
- بلعمی، محمد، تاریخ، به کوشش محمدتقی بهار، تهران، ۱۳۵۳ش
- ثعلبی، احمد، قصص الانبیاء، بیروت، ۱۴۰۱ق/۱۹۸۱م
- جوهری، اسماعیل، الصحاح، به کوشش احمد عبدالغفور عطار، قاهره، ۱۳۷۶ق/۱۹۵۶م
- جیهانی، ابوالقاسم، اشکال العالم، ترجمه علی بن عبدالسلام کاتب، به کوشش فیروز منصوری، تهران، ۱۳۶۸ش
- سیوطی، الدر المنثور فی التفسیر المأثور، بیروت، ۱۴۰۳ق/۱۹۸۳م
- طبرسی، فضل، مجمع البیان، به کوشش هاشم رسولی محلاتی و فضلالله یزدی طباطبایی، بیروت، ۱۴۰۸ق/۱۹۸۸م
- طبری، تاریخ الأمم و الملوک
- طوسی، محمد، التبیان، به کوشش احمد حبیب قصیر عاملی، نجف، ۱۳۸۱ق
- قمی، علی، تفسیر، به کوشش طبیب موسوی جزائری، نجف، ۱۳۸۷ق
- مقدسی، مطهر، البدء و التاریخ، به کوشش کلمن هوار، پاریس، ۱۹۰۳م
- مقریزی، احمد، الخطط، بولاق، ۱۲۷۰ق
- یاقوت حموی، معجم البلدان