تجلی عبودیت انسان بر اساس غدیر در عصر ظهور (مقاله)

چکیده

1. غدیر بزرگ‌ترین رخداد عظیم الهی است، که توانست با تحقق خود عالی‌ترین و برترین فضیلت را برای دین برگزیده الهی رقم زند و از مرزهای اسلام عبور کند، و با جهانی شدن نه تنها در اسلام بلکه در تاریخ بشریت ثبت گردد.
2. دین برگزیده الهی اسلامی است که در روز غدیر تجلی و ظهور رسمی یافت.
3. دلائلی که از قرآن اثبات می‌شود، یأس مخالفان از نفوذ در دین در آیه اکمال، پر نمودن جایگاه رهبری الهی مسلمین بعد از پیامبر صلی الله علیه وآله با معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام است.
4. ارتباط واقعه غدیر خم با عصر ظهور امام زمان علیه السلام. وَعَدَ اللَّهُ الَّذینَ آمَنوا مِنکُم وَ عَمِلوا الصّالِحاتِ لَیَستَخلِفَنَّهُم فِی الاَرضِ کَمَا استَخلَفَ الَّذینَ مِن قَبلِهِم وَ لَیُمَکِّنَنَّ لَهُم دینَهُمُ الَّذِی ارتَضی لَهُم وَ لَیُبَدِّلَنَّهُم مِن بَعدِ خَوفِهِم اَمناً یَعبُدونَنی لایُشرِکونَ بی شَیئاً وَ مَن کَفَرَ بَعدَ ذلِکَ فَأولئِکَ هُمُ الفاسِقونَ: خداوند به بعضی از شما که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند وعده داده که ایشان را در زمین جانشین قرار دهد همان گونه که پیشینیان ایشان را خلیفه و جانشین قرار داد؛ و (به شما وعده داد که) برای ایشان دینشان را که برگزیده و مورد رضایت اوست برتری و قدرت بخشد، و تمامی هراس آنان را به آرامش و امنیّت تبدیل نماید.

(آنگاه که این زمینه‌ها آماده و محقّق گشت) باید تنها مرا پرستش نمایند و به من هیچ شرکی نورزند، و اگر کسانی بعد از این امور کفر و ناسپاسی ورزند، بدانند که ایشان همان فاسقند.

تجلی عبودیت انسان بر اساس غدیر در ظهور

وعده تفوُّق دین مورد رضای خدا

آنچه در بدو امر از آیه شریفه برداشت می‌شود این است که خداوند وعده تفوّق و برتری دین مورد رضای خویش را بر هر قدرت و عقیده ای اعلام می‌دارد. شکی نیست که وعده الهی قطعاً به وقوع خواهد پیوست، زیرا فرموده: کانَ وَعْدُهُ مَفْعُولًا.

ولی آنچه باید روشن شود تشخیص و شناخت دین برگزیده الهی است؛ اینکه کدام دین مصداق دِینَهُمُ الَّذِی ارْتَضَیٰ لَهُمْبوده، و قرار است بر هر قدرت و دینی تسلّط و قدرت پیدا کند.

شایسته است برای شناسایی تنها دین مرضیِّ الهی به کلام وحی رجوع نماییم.

قرآن مجید در آیتی که در حجّة الوداع نازل شده می‌فرماید: الیَومَ اَکمَلتُ لَکُم دینَکُم وَ اَتمَمتُ عَلَیکُم نِعمَتی وَ رَضیتُ لَکُمُ الاِسلامَ دیناً.

با توجه به این فراز آیه شریفه روشن می‌شود: دین برگزیده و مورد رضای الهی، اسلامی است که در روز غدیر تجلّی و ظهور رسمی یافت.

ویژگی مهم این آیه آن است که از دین برگزیده الهی خبر می‌دهد؛ بنابراین ضرورت دارد که در آن تدبّر و تفقّه شود، تا با دقت بیشتر ارکان دین مقبول و برگزیده الهی که در آن روز مفتخر به دریافت نشان والای رضایت پروردگار گردید را باز شناخت.

تأمین آینده دین در غدیر

کدام رخداد عظیم بود که توانست با تحقّق خود اکمال دین را با الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ هستی بخشد، و با أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی تمامیت نعمت را به نمایش نهد، و با رَضِیتُ لَکُمُ الإِسْلاَمَ دِینا عالی‌ترین و برترین فضیلت را برای دین برگزیده الهی رقم زند، و مسلمانان متعهد و متدین به آن را بزرگی و عظمت بخشد؟

تدبّر در قرآن ما را در رسیدن به پاسخ صحیح کمک می‌کند. شکی نیست که لازمه یأس امید است؛ یعنی باید امیدی باشد تا بر اثر وقوع امری تبدیل به یأس گردد. باید دید از نظر قرآن امید مخالفان برای نفوذ در دین نسبت به چه موضوعی بوده است؟

تدبر و دقت در موقعیت قرآنی آیه اکمال

بیشتر بخوانید: "آیه اکمال"

برخی ساده اندیشان احکام محرّماتی را که در صدر آیه شریفه ذکر گردیده، محمل این اکمال و اتمام و رضایت الهی پنداشته‌اند، که با تأمّلی اندک بی پایگی نظریه آنان روشن می‌گردد:

• الف) با توجه به فراز پایانی آیه، می‌بینیم حکم تحریم برخی مأکولات که در صدر آیه ذکر گردیده با دو شرط اضطرار و استفاده در حدّ لزوم می‌شکند: فَمَنِ اضْطُرَّ فِی مَخْمَصَةٍ غَیْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ ۙ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ. اگر امید مخالفان اسلام برای نفوذ در دین به خوردن آن محرّمات باشد، ناچار پس از نزول آیه باید مخالفان اسلام تنها بر مضطرین امید بندند، زیرا فقط ایشان از حکم تحریم خارج اند! جالب آنکه حتی موردی ذکر نشده که مخالفان اسلام با ترویج و تبلیغ خوردن گوشت‌های حرام مذکور توانسته باشند در دین خدا نفوذ نمایند! بدیهی است که در این صورت نمی‌توان مدعی شد نزول این احکام باعث یأس مخالفان از نفوذ در دین گردیده است.
• ب) با تدبّر در قرآن می‌بینیم آیات مشابه دیگری نیز نازل گردیده که حکم تحریم برخی محرّمات را در خود دارد، یا حتی در برخی موارد به محرّمات ذکر شده در این آیه نیز در آیات دیگر اشاره گردیده است. حال آن که از فضائلی که در این آیه به قول مدّعیان به این احکام داده شده، در آیات مشابه هیچ خبری از آن فضیلت یا فضائل نیست! اگر اعلام این محرّمات به لحاظ اهمیتشان دارای چنین فضائلی هستند که سبب اکمال دین و اتمام نعمت و رضایت الهی گردد، می‌بایست برای همین احکام در آیات دیگر یا احکام مشابه که از نظر اهمیت شأنی کمتر از احکام صدر آیه شریفه اکمال ندارند نیز چنین فضائلی رقم می‌خورد و بیان می‌شد. در حالی که چنین نشد. این امر خود نشانی روشن از عدم صلاحیت احکام مذکور در ایجاد یأس کفار از نفوذ در دین را دارد.
• ج) اگر قرار باشد نزول این احکام سبب اکمال دین و ایجاد یأس برای مخالفان نسبت به نفوذ در دین شود، ناچار باید این احکام آخرین احکام نازله در قرآن باشند. حال آن که قرآن و روایات و عرف این مطلب را نمی‌پذیرند.

قرآن

• اول: در همین سوره، آیات احکامی بعد از آیه اکمال نازل شده است، مثلاً: الْیَوْمَ أُحِلَّ لَکُمُ الطَّیِّبَاتُ وَطَعَامُ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ حِلٌّ لَکُمْ وَطَعَامُکُمْ حِلٌّ لَهُمْ…. این آیه خود بیان می‌دارد آیه اکمال آخرین آیه حکمی نیست.
• دوم: با تأمّل در قرآن و با استناد به اقوال جمهور مفسرین، هیچ آیه ای از کتاب خداوند تصریحاً یا تلویحاً دالّ بر این نکته نیست که امید مخالفانِ اسلامِ واقعی برای نفوذ در دین از طریق اکل گوشت‌های حرام بوده است.

روایات

اهل سنت خود معتقدند که آیه اکمال آخرین آیه حکمی نیست: «ان آخر آیة نزلت آیة الربا.» «قال عمر: ان آیة الربا آخر ما نزلت و قُبض رسول اللَّه صلی الله علیه و آله، قبل ان یبیّن لنا شأنها.» «عن ابن‌عباس: آخر آیة نزلت آیة الربا.»

طبری در یک اظهار نظر جالب می‌گوید: هیچ دانشمندی نمی‌تواند بپذیرد که وحی تا هشتاد روز قبل از شهادت آن حضرت قطع گردد، بلکه چون شهادت نزدیک است باید وحی بیشتر و پی در پی آید. به ویژه آنکه آیاتِ احکام بعد از آیه اکمال نازل شده است، مانند حکم «کلاله». لذا نمی‌توان گفت که اکمال دین به اکمال احکام و عبادات است.

عُرف

اول: روشن است که حکم تمامی موضوعات مبتلا به مسلمانان تا روز قیامت در زمان رسول خدا صلی الله علیه و آله نیامده است. فریقین در زمان غیبت حجت الهی پس از شهادت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از نظر اهل تسنن، و در عصر غیبت امام عصر علیه السلام از نظر شیعه برای رسیدن به احکام موضوعات جدید و مستحدثه - که حکم صریح آنها در سنت وجود ندارد - با استفاده از قواعدی مانند «اصالة البرائة» و «قاعده لا ضرر» و «قاعده ید» یا «قیاس و استحسان» و غیره، به استنباط احکام می‌پردازند و بر آن اساس فتوی می‌دهند. حال چگونه می‌توان مدّعی شد اکمال دین با بیان احکام تمامی موضوعات محقّق شده باشد؟! پس نزول چند حکم تحریمی نسبت به چند موضوع - که بعضاً مکرّر اند - مسلّماً سبب اکمال دین نشده، و بالتبع عامل ایجاد یأس کامل مخالفان از نفوذ در اسلام نمی‌گردد.

دوم: اختلاف در فتاوای فقها و عمل کردن مسلمانان به فتاوای مختلف که خود به نوعی دلیل بر تغییر احکام می‌باشد، به هیچ وجه سبب امید دشمنان برای نفوذ در اسلام نشده است. البته بدیهی است وجود برخی از فتاوای متعارض در پاره ای از احکام، حکایت از آن دارد که لااقل بعضی از آن فتاوی با حکم الهی موافقت ندارد. با توجه به آنکه وعده الهی نسبت به یأس مخالفان و اکمال دین کلی بوده و استمرار آن یأس را تا روز قیامت بیان می‌دارد، و نیز آنکه در عصر غیبت حجّت الهی حضرت ولی عصر علیه السلام اکمالی در احکام نسبت به تمامی موضوعات به وجود نیامده است، ناچار باید پذیرفت که یأس کفار و اکمال دین ارتباطی با نزول احکام ندارد.

بعد از آنکه عدم صلاحیت احکام نازله در صدر آیه به عنوان عامل اکمال دین و یأس کامل از نفوذ در آن ثابت گشت و روشن شد، مجدداً به بررسی سؤال مطرح شده می‌پردازیم.

بررسی علل یأس دشمنان در غدیر

تدبّر در قرآن ما را در رسیدن به پاسخ صحیح کمک می‌کند. شکی نیست که امید لازمه یأس است؛ یعنی باید امیدی باشد تا بر اثر وقوع امری تبدیل به یأس گردد؛ لذا برای درک حقیقت، باید دید از نظر قرآن امید مخالفان برای نفوذ در دین نسبت به چه موضوعی بوده است؟

قرآن در بخشی از آیه ای می‌فرماید: نَتَرَبَّصُ بِهِ رَیْبَ الْمَنُونِ: در کمین و منتظر مرگ او هستیم. بر این اساس روشن می‌شود امید مخالفان اسلام معطوف به بعد از شهادت رسول اکرم صلی الله علیه و آله بوده است.

با شهادت آن حضرت جایگاه رهبری الهی مسلمین خالی می‌شود و رخنه ای در دین ایجاد می‌گردد، که اگر تدبیری در جهت رفع و دفع این ثلمه اندیشیده نشود، ریاست طلبان با نفوذ در رهبری یا به دست گرفتن سکّان آن، زمینه ای برای نفوذ در دین ایجاد می‌کنند.

به همین جهت امید مخالفان نفوذ در رهبری اسلامی بوده، و اگر قرار باشد این امید تبدیل به یأس گردد، باید از طرف خداوند تکلیف رهبری بعد از رسول اکرم صلی الله علیه و آله در روزی از ایام حجةالوداع روشن شده باشد، تا زمینه یأس کامل کفار فراهم گردد و وعده الهی در: الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُواْ مِن دِینِکُمْ کاملاً محقق گردد.

تولد رسمی امامت و ولایت

با مراجعه به تاریخ در می‌یابیم تنها روزی که در آن ایام حائز چنین رخداد عظیمی بوده روز غدیر خم است، که در آن روز امامت و ولایت تولدی رسمی پیدا کرد. رسول خدا صلی الله علیه و آله از تمامی مؤمنین در همه اعصار و امصار نسبت به آن میثاق گرفت و ارزشمندترین رسالت الهی خویش را ابلاغ فرمود.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله در غدیر خم به فرمان الهی و آیه تبلیغ، عهده‌دار ابلاغ امر مهم و سرنوشت ساز و حیاتی امامت و ولایت به مسلمانان گردید، و طی تشریفات باشکوه و بی بدیلی که در ابلاغ هیچ تنزیلی چنین سابقه و نظیری نداشت، امر ابلاغ را انجام داد، و با ابلاغ رسمی آن دستور الهی و اخذ میثاق حصنی عظیم برای صیانت از تنها دین منتخب الهی ایجاد گردید.

اگر این گونه نمی‌شد، اسلام بدون سرپرست الهی بعد از رسول اکرم صلی الله علیه و آله - همچون دیگر ادیان ابراهیمی که دست‌خوش تحریف گردیدند - اثری از اسلام نبوی باقی نمی‌ماند، و راه برای رهجویان حقیقی همیشه بسته می‌ماند.

ارتباط غدیر با عصر ظهور

در مورد ارتباط واقعه غدیر با عصر ظهور باید گفت: بدون تردید باید اذعان نمود که بدون شناخت واقعه غدیر تمامی ویژگی‌های عصر ظهور آشکار و شناخته نمی‌شود. غدیر یکی از پایه‌های اساسی عصر ظهور است. حضرت ولی عصر علیه السلام تنها و آخرین وارث بلافصل غدیر یعنی امامت و ولایت است. با توجه به اینکه آن حضرت وظیفه نجات بشریّت را بر عهده دارند، حساسیت و سنگینی وظیفه ایشان روشن می‌شود. آن حضرت مجری اراده الهی در تسلط و تمکّن اسلام غدیری در زمان ظهور است.

تحقق وعده الهی با بیان: هُوَ الَّذی أَرسَلَ رَسولَهُ بِالهُدیٰ وَدینِ الحَقِّ لِیُظهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ وَلَو کَرِهَ المُشرِکونَ بر عهده ایشان نهاده شده است. در حقیقت، عصر ظهور زمان به فعلیت رسیدن اقتدار و تفوّق کامل غدیر - یعنی امامت و ولایت الهی - و غلبه غدیر و صاحبان غدیر بر همه مکاتب و قدرت‌ها خواهد بود.

اراده الهی در روز غدیر، ابلاغ امامت منصوصه ای بود که با اقدام رسول اکرم صلی الله علیه و آله تحقق پیدا کرد، اما پیروزی و تسلط و تمکن بر همه ظالمان و حکومت‌های شیطانی، در عصر ظهور و با قیام حضرت ولی عصر علیه السلام محقق خواهد شد. در نهایت باید گفت: روز غدیر روز اعلام رسمی موجودیت دین منتخب و برگزیده الهی و عصر تفوّق و برتری آن دین بر همه ادیان و حکومت هاست.

غدیر از آغاز تا جهانی شدن

با معرفی امام امامت و ولیّ ولایت الهی در غدیر خم، تنها راه رسیدن به رضای الهی و اوج گرفتن برای رسیدن به کمال بندگی هموار گشت. اما سیه دلانِ کژاندیش و ریاست خواهان فرصت طلب که با تبعیت از شیطان همواره به دنبال هواهای نفسانی خود بودند و غدیر برای آنان خوشایند و مبارک نبود، مانند ابرهای سیاه خواستند جلوی نور خورشید غدیر را بگیرند.

آنان هر چند توانستند آسمان هدایت الهی را از روز شهادت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله تا به امروز برای بسیاری ابری نمایند، اما هرگز نتوانستند خورشید ولایت را بپوشانند. نور هدایت الهی از پس ابرهای غفلت و گمراهی، همچنان حیات بخش زندگی دنیوی و اخروی حق جویان است.

البته چون خداوند اراده پیروزی غدیر و صاحبان غدیر بر هر قدرت و تفکری را نموده، و با آیه شریفه هُوَ الَّذی أَرسَلَ رَسولَهُ بِالهُدیٰ وَدینِ الحَقِّ لِیُظهِرَهُ عَلَی الدّینِ کُلِّهِ وَلَو کَرِهَ المُشرِکونَ وعده پیروزی و نصرت دین برگزیده اش را بر همه ادیان و مسلک‌ها داده است، بدیهی است وعده الهی انجام خواهد یافت و حقیقت جویان جمال خورشید هدایت را در آسمان بدون ابر گمراهی در عصر آخرین حجت الهی و با ظهور منجی موعود نظاره گر خواهند بود.

حرکت به سوی تعالی غدیر در عصر ظهور

با ظهور حضرت ولی عصر علیه السلام و آماده شدن زمینه‌های ظهور، حرکت عمومی به سوی تعالی و تحقق خواست الهی در عروج انسان‌ها از طریق عبادت خداوند آغاز می‌شود، که با آیه مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِیَعْبُدُونِ بیان فرموده است.

چرا که خود فرموده: یَعْبُدُونَنِی لَا یُشْرِکُونَ بِی شَیْئًا در چنین بستر آماده ای و در پرتو امامت و ولایت الهی، درهای عروج و تعالی انسان‌ها با اتکا به عبادت خالصانه خداوند گشوده و عبادت الهی جان می‌گیرد، و انسان آرزومند را به اوج تعالی می‌رساند.

چنانچه می‌خوانیم:السَّلَامُ عَلَی الْمَهْدِیِّ الَّذِی وَعَدَ اللَّهُ تَعَالَی الْأُمَمَ أَنْ یَجْمَعَ بِهِ الْکَلِمَ وَ یَلُمَ بِهِ الشَّعَثَ وَ یَمْلَأَ بِهِ الْأَرْضَ قِسْطاً وَ عَدْلًا کَمَا مُلِئَتْ ظُلْماً وَ جَوْراً.

حافظ غدیر: حضرت مهدی علیه السلام

در یک نگاه به فرهنگ مکتوب غدیر، جلوه‌های آن را به صورت‌های مختلفی می‌بینیم. کتاب‌های بزرگ و کوچک، جزوه‌ها، بروشورها، مقالات مجلات و روزنامه‌ها، برنامه‌های علمی کامپیوتری، خطاطی‌های زیبا در کاشی‌ها و تابلوها و به صورت کارت‌ها و پوسترها. این روند هر ساله اوج بیشتری از خود نشان می‌دهد، و در ظل عنایت حضرت بقیة اللَّه الاعظم عجل اللَّه فرجه آثار عمیق خود را در ابلاغ پیام غدیر به اثبات رسانده است.