حضرت ابراهیم علیه السلام
حضرت ابراهیم علیه السلام پیامبری اولوالعزم و «خلیلالله» (دوست خدا) است که با شکستن بتها و مبارزه با آیین شرک، مردم را به یکتاپرستی فراخواند. او به فرمان خداوند، فرزندش اسماعیل را برای قربانی آماده کرد و سپس با همراهی او، خانه کعبه را بنا نهاد و مقام امامت را از پروردگار دریافت نمود. داستان زنده ماندن او در میان آتش سوزان نمرود، نماد ایمان و تسلیم مطلق در برابر پروردگار است.. نام این پیامبر بزرگوار ۶۹ بار در قرآن کریم و در ۲۵ سوره مطرح شده است.
| نام | ابراهیم |
|---|---|
| نسب | ابراهیم بن تارخ (آزر) بن ناحور بن ساروغ بن رعو بن فالخ بن عابر بن شالخ بن ارفکشاد بن سام بن نوح علیه السلام |
| کنیه | أبو الضیفان، أبو الأنبیاء |
| لقب | خلیلالله، حنیف، إمام، صدیق، أوّاه |
| زادروز | حدود ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد (به اختلاف) |
| زادگاه | شهر اور (کلده، بابل) و به نقلی حران، بینالنهرین (عراق امروزی) |
| طول عمر | حدود ۱۷۵ سال (به نقلی ۲۰۰ سال) |
| فرزندان | اسماعیل، اسحاق، مدین، مدیان، زمران، یقشان، یاکشان (به روایات مختلف) |
| پس از | (به عنوان پیامبر) حضرت صالح علیهالسلام (به ترتیب زمانی) |
| پیش از | حضرت لوط علیهالسلام (به ترتیب زمانی) |
| نقش | پیامبر اولوالعزم، صاحب شریعت و کتاب (صحف)، بنیانگذار توحید ابراهیمی |
| حوادث | بتشکنی، انداختن در آتش (معجزه)، ذبح اسماعیل، بنای کعبه، گرفتن مقام امامت |
| مخالفان | نمرود (پادشاه ستمگر)، آزر، قوم بابل |
| حاکمان همعصر | نمرود بن کنعان (پادشاه بابل) |
| آثار مرتبط | صحف (کتاب آسمانی ابراهیم علیهالسلام) |
خلیلالله
خداوند در قرآن کریم، حضرت ابراهیم را «خلیل» خود میخواند و میفرماید:
وَ مَنْ أَحْسَنُ دِینًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِیمَ حَنِیفًا وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِیمَ خَلِیلًا
: و دین چه کسی بهتر است از آنکه همه وجودش را تسلیم خدا کرده و نیکوکار است، و از آیین ابراهیم یکتاپرست حقگرا پیروی کرده است و خداوند ابراهیم را دوست خود گرفت.[۱]
در روایتی از امام صادق علیه السلام آمده است که علت برگزیده شدن ابراهیم به عنوان خلیل، فقر و نیازی بود که او فقط به پروردگار خود داشت. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نیز درباره حضرت ابراهیم فرمود: «أمّا إبراهیمُ، فانظُروا إلی صاحِبِکُم.»: امّا [برای مشاهده] ابراهیم، به همراه خود (پیامبر) بنگرید.[۲]
بتشکنی و مبارزه با شرک
یکی از برجستهترین اقدامات حضرت ابراهیم علیه السلام، مبارزه با بتپرستی و شکستن بتها بود. قرآن کریم در این باره میفرماید:
- فَجَعَلَهُمْ جُذَاذًا إِلَّا کَبِیرًا لَهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَیْهِ یَرْجِعُونَ : پس همه بتها را قطعه قطعه کرد و شکست مگر بت بزرگشان را که برای درک ناتوانی بتها به آن مراجعه کنند.[۳]
وقتی قوم از این کار آگاه شدند، ابراهیم را محاکمه کردند:
- قَالُوا أَأَنْتَ فَعَلْتَ هَذَا بِآلِهَتِنَا یَا إِبْرَاهِیمُ (۶۲) قَالَ بَلْ فَعَلَهُ کَبِیرُهُمْ هَذَا فَاسْأَلُوهُمْ إِنْ کَانُوا یَنْطِقُونَ (۶۳) : گفتند: ای ابراهیم! آیا تو با خدایان ما چنین کردی؟ گفت: بلکه این کار را بت بزرگشان انجام داده است، اگر سخن میگویند از آنان بپرسید.[۴]
معجزه در آتش
پس از بتشکنی، نمرود و قومش تصمیم به سوزاندن ابراهیم علیه السلام گرفتند، اما خداوند آتش را بر او سرد و سالم گردانید:
- قُلْنَا یَا نَارُ کُونِی بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَیٰ إِبْرَاهِیمَ : گفتیم: ای آتش! بر ابراهیم سرد و سالم باش![۵]
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله در وصف آن لحظه میفرمایند: «اُتيَ بإبراهيمَ يَومَ النّارِ إلَى النّارِ. فَلَمّا أبصَرَها، قالَ: حَسبُنا اللّهُ و نِعمَ الوَكيلُ.»: روزی که میخواستند ابراهیم را به آتش افکنند، او را به سوی آتش بردند. چون چشمش به آتش افتاد، فرمود: خداوند ما را کافی است و او نیکو حمایتگری است.[۶]
ذبح اسماعیل و تسلیم در برابر فرمان الهی
یکی از بزرگترین آزمونهای الهی برای حضرت ابراهیم علیه السلام، فرمان ذبح فرزندش اسماعیل بود:
- فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ قَالَ یَا بُنَیَّ إِنِّی أَرَی فِی الْمَنَامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَی قَالَ یَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِی إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِینَ : هنگامی که با او به مقام سعی رسید، گفت: پسرکم! همانا من در خواب میبینم که تو را ذبح میکنم، پس با تأمل بنگر رأی تو چیست؟ گفت: پدرم! آنچه را مأمور شدهای انجام ده، اگر خدا بخواهد مرا از شکیبایان خواهی یافت.[۷]
این تسلیم کامل در برابر فرمان پروردگار، خداوند را بر آن داشت تا قربانی بزرگی را جایگزین اسماعیل کند و ابراهیم را به مقام امامت نایل گرداند.
بنای کعبه و مقام ابراهیم
حضرت ابراهیم علیه السلام همراه با فرزندش اسماعیل، خانه کعبه را بنا نهاد:
- وَ إِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَ إِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ : و به یاد آورید هنگامی را که ابراهیم و اسماعیل پایههای خانه کعبه را بالا میبردند [و میگفتند:] پروردگارا! از ما بپذیر، همانا که تو شنوا و دانایی.[۸]
خداوند به پاس این بنا، «مقام ابراهیم» (محل ایستادن ابراهیم) را نشانهای روشن قرار داد:
- وَ اتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِیمَ مُصَلًّی : و از مقام ابراهیم، نمازگاهی برای خود انتخاب کنید.[۹]
حضرت ابراهیم علیه السلام در آیات غدیر
ابراهیم علیه السلام هم در تفسیر آیات غدیری مورد اشاره قرار گرفته و هم در جریان برخی رخدادهای غدیر به او اشاره شده است.
در خطبه غدیر به ابراهیم علیه اسلام ضمن استفاده از آیه ۸۲ سوره انعام اشاره شده است. در قسمتی از خطبه پیامبر صلی الله علیه و آله در توصیفِ پذیرندگان ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام به این آیه اشاره میشود که وصفی از ایمان حضرت ابراهیم علیه السلام در برابر مشرکان است. این وصف قابل انطباق بر دوستان علی علیه السلام در برابر دشمنان آن حضرت است. در این آیه، ابراهیم علیه السلام با قوم خود به احتجاج برمیخیزد و اعلام میکند: من خدای یکتا را پذیرفتهام و درباره او هیچگونه شرکی را نمیپذیرم.
بیشتر بخوانید: "ابراهیم علیه السلام و غدیر"
صحیفه ابراهیم علیه السلام، کتاب آسمانی نازل شده بر حضرت ابراهیم خلیل علیه السلام است که در منابع اسلامی از آن به عنوان یکی از مهمترین کتب آسمانی پیشین یاد شده است. در فرهنگ شیعه، این صحیفههای الهی نه تنها از مواریث گرانبهای نبوت، بلکه از ودایع امامت بهشمار میروند که نزد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به امانت نهاده شده و سپس به امامان معصوم علیهم السلام و در نهایت به امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف رسیده است.
بیشتر بخوانید: "صحیفه ابراهیم علیه السلام از ودایع امامت"