شهابالدین احمد بن شمسالدین عمر دولتآبادی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | شهابالدین احمد بن شمسالدین عمر دولتآبادی (ملقب به ملکالعلماء، زاولی/دهلوی) |
| سرشناسی | فقیه، قاضی، مفسر و ادیب حنفی |
| تولد | دولتآباد دهلی |
| وفات | ۸۴۸ یا ۸۴۹ قمری، جونپور |
| محل دفن | جونپور |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | قاضی عبدالمقتدر دهلوی، مولانا خواجگی دهلوی |
| تحصیلات | تحصیل فقه، اصول و ادبیات در دهلی |
| مذهب | سنی حنفی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | فقه، قضاوت، تفسیر قرآن، حدیث، ادبیات عرب |
| علت شهرت | تألیف آثار مهمی چون «البحر المواج» (تفسیر فارسی)، «شرح الهندی» بر الکافیة و بهویژه کتاب «هدایة السعداء» در فضائل اهلبیت علیهم السلام |
شهابالدین احمد بن شمسالدین عمر دولتآبادی، (درگذشت ۸۴۸ یا ۸۴۹ قمری) فقیه، قاضی و مفسر حنفی سده نهم هجری در هند بود که پس از حمله تیمور به جونپور مهاجرت کرد. از آثار مهم او، کتاب «هدایة السعداء» در گردآوری احادیث فضائل اهل بیت علیهم السلام است که در منابع امامی مورد استناد قرار گرفته است.
زندگینامه
شهابالدین احمد بن شمسالدین عمر دولتآبادی فقیه، قاضی، مفسر و ادیب برجسته حنفی در شبه قاره هند در قرن نهم هجری است. وی در دولتآباد دهلی متولد و پرورش یافت.[۱] درباره نسب وی، در برخی منابع نام پدرش «عمر» و در برخی دیگر نام جدش «عمر» ذکر شده است. القابی چون زاولی (منسوب به زابل)، دهلوی و هندی نیز برای او به کار رفتهاند.[۲]
تحصیلاتش را نزد استادان نامداری چون: قاضی عبدالمقتدر دهلوی و مولانا خواجگی دهلوی گذراند و در علوم ادبیات عرب، فقه و اصول به مقام استادی رسید. قاضی عبدالمقتدر، استادش، از او تمجید فراوان کردهبود.[۳]
پس از حمله تیمور به دهلی (۸۰۱ ق)، دولتآبادی به جونپور مهاجرت کرد. در آنجا مورد توجه سلطان ابراهیم شرقی قرار گرفت. سلطان به او لقب «ملکالعلماء» داد و منصب قاضیالقضاتی و همچنین تولیت برخی مناطق را به وی سپرد.[۴] او در کنار قضاوت، به تدریس نیز اشتغال داشت و مناظرات علمیاش با بدیعالدین قطبالمدار، عارف مشهور هم عصرش، شهرت داشت.
شهابالدین دولتآبادی سرانجام در جونپور درگذشت و در همانجا به خاک سپرده شد.[۵]
تألیفات
دولتآبادی نویسندهای پرکار و در حوزههای گوناگون بود:
- «شرحی بر کنزالوصول الی معرفة الاصول» اثر علی بزدوی (ناتمام).
- «فتاوای ابراهیم شاهی».[۶]
- «البحر المواج و السراج الوهاج»: تفسیری به زبان فارسی بر کل قرآن کریم.
- «الاعتقادات الاسلامیة» در علم کلام.
- «مصدق الفضل»: شرحی بر قصیده مشهور «بانت سعاد» کعب بن زهیر.
- «شرح الکافیة» (معروف به «شرح الهندی»): شرحی بر کتاب ابن حاجب در علم نحو.[۷]
- «الارشاد و بدایع البیان».
- «مناقب السادات»: شامل چهل حدیث در فضائل سادات.[۸]
- «هدایة السعداء»: این اثر که نسخه خطی آن موجود اما چاپ نشده است، از اهمیت ویژهای برخوردار است. مؤلف در این کتاب، احادیث مهمی مانند حدیث ثقلین و فضائل حضرت علی علیه السلام را گردآوری کرده است. این کتاب بعدها بهویژه در آثار علمای امامی برای استناد به دیدگاههای یک عالم اهل سنت مورد توجه قرار گرفته است.[۹]
اعتراف به مفاد حدیث غدیر[۱۰]
بسیاری از دانشمندان بزرگ اهل سنت به دلالت «حدیث غدیر» به امامت «امیرالمؤمنین علیه السلام» تصریح کرده، و آشکارا بر مطلوب شیعه تنصیص کردهاند! از جمله شِهاب الدین دولت آبادی است.[۱۱]
تقی الدین مَقریزی مینویسد: ابن زولاق (م ۳۸۷) گوید: دولت آبادی[۱۲] گفته که حدیث غدیر به خلافت و نیابت امیرالمؤمنین علیه السلام از پیامبر صلی الله علیه و آله و وجوب اطاعت و لزوم پیروی او دلالت میکند. این بر هر کس گفتارهای شِهاب الدین را در هدایه چهاردهم کتابش «هدایة السعداء» دیده روشن است.
نقل ماجراى حارث فهرى در غدير[۱۳]
از جمله دلايل قطعى بر دلالت حدیث غدیر بر امامت امیرالمؤمنین علیه السلام، ماجراى حارث فهری و عذاب الهى با سنگ آسمانی و نزول آياتى از سوره معارج است. اين ماجرا را شمارى از بزرگان اهل سنت نقل كرده اند، كه از جمله آنان شِهاب الدين بن شمس الدين بن عمر زاولى دولت آبادى، ملک العلماء (م ۸۴۹ ق) است.
دولت آبادى در «هداية السعداء» نزول آيه مذكور و ماجراى حارث فهرى در روز غدير را از «الزاهديّة» از «تفسير ثعلبى» روايت كرده است.[۱۴]
شِهاب الدين دولت آبادى از دانشمندان بزرگ و سرشناس اهل سنت است. غلامعلى آزاد و عبدالحق دهلوى و كاتب چَلَبى و ولى اللَّه دهلوى و رشيدالدين دهلوى[۱۵]: وى را توثیق كرده و ستوده اند. وى نزد قاضى عبدالمقتدر دهلوى و مولانا خواجكى دهلوى درس آموخت. قاضى عبدالمقتدر نيز او و تأليفاتش را ستوده كه از جمله «الإرشاد فى النحو» است.
بیشتر بخوانید: "حارث بن نعمان فهری"
منابع
دانشنامه جهان اسلام «دولت آبادی شهاب الدین احمدبن شمس الدین»
پانویس
- ↑ آزاد بلگرامی، سُبحة المرجان فی آثار هندوستان، ص۳۹؛ رحمان علی، تذکره علمای هند، ص۸۸
- ↑ سیفی هروی، تاریخنامه هرات، ص۴۷۵؛ دولتآبادی، مصدقالفضل، ص۳
- ↑ آزاد بلگرامی، همانجا؛ صدیق حسنخان، ابجدالعلوم، ج۳، ص۲۱۹
- ↑ نظامالدین احمد هروی، طبقات اکبری، ج۳، ص۲۷۵
- ↑ آزاد بلگرامی، همان، ص۳۹؛ رحمان علی، همان، ص۸۹
- ↑ عبدالحق دهلوی، اخبارالاخیار، ص۱۸۰؛ رحمان علی، همان، ص۸۸
- ↑ آقابزرگ طهرانی، الذریعة، ج۹، قسم۲، ص۵۵۳
- ↑ عبدالحق دهلوی، ص۱۸۰–۱۸۱؛ غلامسرور لاهوری، خزینة الاصفیا، ج۱، ص۳۹۱
- ↑ میرحامد حسین، خلاصة عبقات الانوار، ج۴، ص۲۰۴؛ امینی، الغدیر، ج۱، ص۱۳۰، حسینی میلانی، نفحات الازهار، ج۱، ص۳۷۴ و ج۲، ص۳۸
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۶۴۴.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج ۱۳، ص ۳۷۱.
- ↑ شرح حال وی در «سبحة المرجان بذکر مآثر هندوستان» و «أخبار الأخیار» آمده است.
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير) : ص ۴۹۶.
- ↑ هداية السعداء: جلوه دوم از هدايت هشتم.
- ↑ سبحة المرجان فى آثار هندوستان: ص ۳۹. اخبار الاخيار: ص ۱۷۳. كشف الظنون (چلپى) . المقدمة السنيّة فى الانتصار للفرقة السنيّة (دهلوى).