صالح بن محمد بغدادی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوعلی صالح بن محمد بن عمرو بن حبیب البغدادی البخاری الأسدی |
| سرشناسی | محدث، حافظ و از اعلام علم حدیث در قرن سوم هجری |
| تولد | ۲۰۵ یا ۲۱۰ هجری قمری، کوفه یا بغداد |
| وفات | ۲۹۳ یا ۲۹۴ هجری قمری، بخارا |
| محل دفن | بخارا |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | یحیی بن معین، سعید بن سلیمان، ابونصر تمار، احمد بن حنبل |
| شاگردان | مسلم بن حجّاج، احمد بن علی بن جارود اصفهانی، خلف بن محمد خیام |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، روایت، نقد و جرح و تعدیل راویان |
| علت شهرت | حافظه استثنایی در نقل حدیث و وثاقت در روایت |
صالح بن محمد بن عمرو بن حبیب، محدث و حافظ بزرگ قرن سوم هجری قمری بود که در میان اهل حدیث با لقب «جزره» شناخته میشود. درباره منشأ این لقب گفتهاند هنگامی که وی در محضر یکی از مشایخ خود حدیث میخواند، واژهٔ «خَرزَة» را به اشتباه «جَزَرة» تلفظ کرد و از آن پس به این لقب معروف شد.[۱]دربارهٔ سال تولد وی دو قول وجود دارد: گروهی ولادت او را در سال ۲۱۰ هجری قمری در کوفه دانستهاند[۲] و برخی دیگر معتقدند که در سال ۲۰۵ هجری در بغداد متولد شده است.[۳] وی در ماه ذیحجه سال ۲۹۳ یا ۲۹۴ هجری قمری در شهر بخارا درگذشت.[۴]
جایگاه راوی
صالح بن محمد از نظر قدرت حافظه و استحکام در نقل حدیث از برجستهترین محدثان زمان خود بهشمار میرفت. او را «حافظ بزرگ، حجت، و محدث شرق» دانستهاند. بسیاری از منابع تصریح کردهاند که در عصر خود در عراق و خراسان از جهت حافظه و قدرت ضبط حدیث همتایی نداشت.[۵]
گزارش شده است که وی مدتی در منطقهٔ ماوراءالنهر تنها بر پایهٔ حافظه به نقل حدیث پرداخت و هیچ خطا یا اشتباهی از او ثبت نشد.[۶] در سال ۲۵۳ هجری قمری به نیشابور رفت و پس از اقامت کوتاهی، راهی مرو شد. سپس در سال ۲۶۶ هجری قمری به بخارا عزیمت کرد و مورد توجه امیر اسماعیل بن احمد سامانی (حاکم بین سالهای ۲۷۹ تا ۲۹۵ هجری قمری) قرار گرفت؛ در همان شهر اقامت گزید و ازدواج کرد.[۷]
خطیب بغدادی در تاریخ بغداد او را «ثقه، عارف، صدوق و شوخطبع» معرفی کرده است.[۸] صفدی نیز همین مضامین را در الوافی بالوفیات تکرار کرده است.[۹]
استادان و شاگردان
صالح بن محمد پس از اقامت در بخارا، برای کسب دانش و اخذ حدیث به شهرهای مختلف از جمله شام، مصر و خراسان سفر کرد. از جمله استادان او میتوان به محدثان بزرگ زیر اشاره کرد:[۱۰]
- یحیی بن معین
- سعید بن سلیمان
- ابونصر تمّار
- احمد بن حنبل
از شاگردان برجستهٔ وی نیز میتوان نام برد از:
- مسلم بن حجّاج (صاحب صحیح مسلم)
- احمد بن علی بن جارود اصفهانی
- خلف بن محمد خیّام
آثار
آثار علمی و حدیثی صالح بن محمد که در منابع قدیم ذکر شده عبارتاند از:[۱۱]
- النوادر
- تفسیر القرآن
- الجرح والتعدیل.
روایت حدیث غدیر[۱۲]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده صالح بن محمد بن عمرو بغدادی، جَزَره (م ۲۹۳ یا ۲۹۴ ق) است.[۱۳] حاکم نیشابوری در «المستدرک علی الصحیحین» حدیث غدیر را از حافظ صالح بن محمد بغدادی روایت کرده است.[۱۴] خطیب بغدادی و ذهبی و سیوطی:[۱۵] او را توثیق کرده و بسیار ستودهاند. دارقطنی، ادریسی و دیگران وی را توثیق و ستایش کردهاند.
پانویس
- ↑ ابنکثیر، البدایة و النهایة، ج۱۱، ص۱۰۲.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۹، ص۳۲۷؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۱۳، ص۵۲
- ↑ ذهبی، تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۱۵۹.
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۹، ص۳۲۷
- ↑ زرکلی، الأعلام، ج۳، ص۱۹۵؛ ابن تغریبردی، النجوم الزاهرة، ج۳، ص۱۶۱
- ↑ یافعی، مرآة الجنان، ج۲، ص۱۶۶
- ↑ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۲۴–۳۱
- ↑ تاریخ بغداد ج۹، ص۳۲۲–۳۲۴
- ↑ الوافی بالوفیات ج۱۶، ص۱۵۶
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۹، ص۳۲۲؛ ابن عماد حنبلی، شذرات الذهب، ج۳، ص۳۹۶؛ ذهبی، تاریخ الإسلام، ج۲۲، ص۱۶۲.
- ↑ بابانی، هدیّة العارفین، ج۱، ص۴۲۲
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۲۴۳.
- ↑ دانشنامه غدیر، ج ۱۳، ص۴۷۳.
- ↑ المستدرک علی الصحیحین ۱۰۹ / ۳.
- ↑ تاریخ بغداد: ج ۹ ص ۳۲۲. تذکرة الحفّاظ: ج ۲ ص ۶۴۱. طبقات الحفّاظ: ص ۲۸۱.