ابوامامه باهلی
ابواُمامه باهلی، با نام صُدیّ بن عجلان، از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله از جمله راویان حدیث غدیر برشمرده شده است. ابن‌عقده در کتاب الولایه نقل او از حدیث غدیر را آورده و سید بن طاووس در الطرائف او را از راویان این حدیث برشمرده شده است.
ابوامامه از قبیله باهله بود که پس از آزادی به دست رسول خدا صلی الله علیه و آله، داوطلبانه اسلام آورد و قوم خود را نیز به اسلام دعوت کرد. او در شام سکونت گزید و از آخرین صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله بود که در آن منطقه اقامت داشت.
درباره موضع او در جنگ صفین اختلاف وجود دارد؛ طبق نقل شیخ طوسی، وی در سپاه معاویه حضور داشت، اما برخی منابع او را از یاران امیرالمؤمنین علیه السلام دانسته‌اند. ابوامامه در سال ۸۱ یا ۸۶ قمری درگذشت و بیش از ۲۵۰ حدیث از رسول خدا صلی الله علیه و آله روایت کرده است.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
ابوامامه صدی بن عجلان باهلی از صحابه پیامبر صلی الله علیه و آله از جمله راویان حدیث غدیر برشمرده شده است.[۱] ابن‌عقده در کتاب الولایه[۲] نقل او از حدیث غدیر را آورده و سید بن طاووس در الطرائف[۳] او را از راویان این حدیث برشمرده شده است.
روایت او در کتاب الولایه چنین آمده است: «اِبْنُ عُقْدَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللّٰهِ بْنِ زَحْرٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، مَرْفُوعاً، أَنَّ رَسُولَ اللّٰهِ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَ سَلَّمَ قَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلاَهُ…؛ ابن‌عقده، از عبیدالله بن زحر، از علی بن یزید، از قاسم، از ابوامامه، به‌صورت مرفوع روایت کرده‌اند که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: هرکس من مولای او هستم، علی نیز مولای اوست».[۴]
زندگی‌نامه
به‌نقل از منابع، ابوامامه صُدَیّ بن عجلان بن وهب سهمی از طایفه باهلی از قبیله قیس عیلان بود که بیشتر با کنیه‌اش خوانده شده است.[۵] او را در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله به اسارت بردند، ولی پیامبر او را آزاد کرد، بدون آنکه مجبور به پذیرش اسلام شود.[۶]
ابوامامه پس از آزادی به اختیار خود اسلام آورد و مأمور شد تا میان قوم خود رفته و آنها را به اسلام دعوت نماید. اگرچه ابتدا با مقاومت مواجه شد اما موفق به دعوت قبیله خود به دین اسلام گردید.[۷] در برخی منابع از حضور او در جنگ احد یاد شده است.[۸] این نقل ضعیف برشمرده شده است.[۹] او در شام ساکن شد و آخرین صحابی پیامبر صلی الله علیه و آله برشمرده شده که در آنجا ساکن شد.[۱۰]
موضوع مهم درباره او به زمان خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام و حضور او در جنگ صفین است: به‌نقل از شیخ طوسی، حضور او در جنگ صفین یاری‌کردن امیرالمؤمنین علیه السلام نبوده و او همراه سپاه معاویه بوده و معاویه او را زیر نظر داشته تا به سپاه امام علیه السلام نپیوندد.[۱۱] با این همه در برخی نقل‌ها او از یاران امام در آن جنگ صفین خوانده شده است.[۱۲]
در نقلی دیگر آمده که در جریان این جنگ ابوامامه و ابودرداء نزد معاویه رفتند و با او درباره حقانیت امیرالمؤمنین علیه السلام و برتری وی نسبت به او تذکر دادند. سپس نزد امیرالمؤمنین علیه السلام رفتند تا پیام معاویه را برسانند که حضرت آن را رد کرد. پس از این، آن دو در جنگ صفین حاضر نشدند.[۱۳] به‌نقل از منابع، ابوامامه با معاویه و خاندان بنی‌امیه روابط داشت، آنچنان که با آنان دیدار می‌کرد و به عیادت آنان می‌رفت.[۱۴]
نقل شده که ابوامامه در حدود سال ۸۱ یا ۸۶ق در حمص درگذشت. برخی منابع عمرش را حدود ۹۱ سال ذکر کرده‌اند و برخی او را بیش از ۱۰۰ سال عمر داده‌اند.[۱۵] گفته شده که او راوی بیش از ۲۵۰ حدیث از پیامبر صلی الله علیه و آله بوده است.[۱۶]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۵۰؛ دانشنامه غدیر، ج۱۴، ص۳۳۹.
- ↑ کتاب الولایه، ص۲۴۰.
- ↑ الطرائف، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ کتاب الولایه، ص۲۴۰.
- ↑ اسد الغابة، ج۲، ص۳۹۸؛ الاستیعاب، ج۲، ص۷۳۶.
- ↑ روض الجنان، ج۹، ص۱۷۶–۱۷۷.
- ↑ المستدرک علی الصحیحین، ج۳، ص۷۴۴.
- ↑ الاصابه، ج۳، ص۳۳۹.
- ↑ الاصابه، ج۳، ص۳۳۹.
- ↑ الاستیعاب، ج۲، ص۷۳۶.
- ↑ رجال الطوسی، ص۸۹.
- ↑ المحبر، ص۲۹۱.
- ↑ وقعة صفین، ص۱۹۰.
- ↑ برای نمونه‌ای نگاه کنید: تاریخ مدینة دمشق، ج۲۴، ص۷۱.
- ↑ الاستیعاب، ج۲، ص۷۳۶؛ الاصابة، ج۳، ص۳۴۰.
- ↑ تهذیب الأسماء و اللغات، ج۲، ص۱۷۶.
منابع
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد البجاوی، بیروت: دار الجیل، ۱۴۱۲ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابن‌اثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- الإصابة فی تمییز الصحابة؛ احمد بن علی (ابن حجر عسقلانی)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
- تاریخ مدینة دمشق؛ علی بن حسن شافعی (ابن‌عساکر)، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
- تهذیب الأسماء و اللغات؛ یحیی بن شرف النووی، بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، به‌کوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- رجال الطوسی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن؛ حسین بن علی خزاعی نیشابوری (ابوالفتوح رازی)، تحقیق: محمدمهدی ناصح و محمدجعفر محجوب، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۷۷ش.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابن‌عقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- المحبر؛ محمد بن حبیب بغدادی، تحقیق: إیلزة لیختن شتیتر، بیروت: دار الآفاق الجدیدة، بی‌تا.
- المستدرک علی الصحیحین فی الحدیث؛ محمد بن علی حاکم نیشابوری، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۱ق.
- وقعة صفین؛ نصر بن مزاحم منقری، تحقیق: محمد عبدالسلام هارون، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۰۴ق.