عبدالرحمن بن علی شیبانی
عبدالرحمن بن علی شیبانی (درگذشت: ۹۴۴ ق)، مشهور به ابن دَیبَع، از عالمان برجسته شافعیمذهب یمن در قرن نهم و دهم هجری که حدیث غدیر را نقل کرده است. ابن دَیبَع در کتاب خود تیسیر الوصول إلی جامع الأصول من حدیث الرسول در ذیل نام امیرالمؤمنین علی علیه السلام حدیث غدیر را نقل کرده است. در منابع رجالی اهلسنت، ابن دیبع ستوده شده است.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابومحمد عبدالرحمان بن علی بن محمد بن عمر بن علی الشیبانی العبدری الزبیدی الشافعی |
| سرشناسی | محدث • مورخ • فقیه شافعی • نسابه • ادیب |
| تولد | ۸۶۶ق: زَبید یمن |
| وفات | ۹۴۴ق: زَبید، یمن |
| محل دفن | زَبید |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | احمد بن عبداللطیف شرجی • عبدالرحمان سَخاوی • محمد الطیب فرضی |
| مذهب | اهلسنت: شافعی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث • فقه • تاریخ یمن • تراجم • انساب |
| علت شهرت | نقل حدیث غدیر |
ابن دیبع، عالم شافعی یمنی قرن نهم هجری، از کودکی در علوم قرآنی، فقه، حدیث و دیگر دانشها نزد استادان برجسته آموزش دید. او با تألیف آثار علمی و تدریس حدیث، به جایگاه ریاست علمی در زبید یمن دست یافت و شاگردان بسیاری پرورش داد.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
ابوالفرج عبدالرحمن بن علی شیبانی، مشهور به ابن دَیبَع (درگذشت: ۹۴۴ ق) از عالمان برجسته شافعیمذهب یمن در قرن نهم و دهم هجری بود.[۱] او یکی از عالمان اهل سنت برشمرده شده که حدیث غدیر را نقل کرده است.[۲] ابن دَیبَع در کتاب خود تیسیر الوصول إلی جامع الأصول من حدیث الرسول در ذیل نام امیرالمؤمنین علی علیه السلام حدیث غدیر را نقل کرده است.[۳]
در منابع رجالی اهلسنت، ابن دیبع ستوده شده است؛ از جمله در کتابهای شذرات الذهب فی أخبار من ذهب،[۴] البدر الطالع بمحاسن من بعد القرن السابع،[۵] الکواکب السائرة باعیان المئة العاشرة[۶] و النور السافر عن اخبار القرن العاشر.[۷]
زندگینامهٔ علمی
ابومحمد عبدالرحمان بن علی بن محمد بن عمر بن علی شیبانی عبدری زبیدی شافعی، مشهور به ابن دَیبَع، در زبیع یمن بهدنیا آمد. در کودکی پدرش را از دست داد و نزد جد مادریاش، اسماعیل بن محمد مبارز شافعی، پرورش یافت. قرآن را ابتدا تا سوره یس نزد نورالدین علی بن ابیبکر خطاب آموخت و سپس نزد داییاش، محمد طیب فرضی زبیدی، آن را کاملاً حفظ کرد. علوم قرائات هفتگانه، ادبیات عربی، ریاضیات و فقه را نیز نزد دایی خود فراگرفت.[۸]
در ۸۸۳ق، ابن دیبع کتاب الزید فی الفقه شرفالدین بارزی را نزد مفتی ابوحفص عمر بن محمد اشعری خواند و همان سال به حج رفت. تا ۸۸۵ق نزد دایی ماند و سپس شاگرد ابوالعباس احمد بن احمد بن عبداللطیف شرجی شد که کتابهای سته حدیث و روش تألیف را به او آموخت.[۹]
او در این دوره، کتاب غایة المطلوب و اعظم المنیة (المنة) فیما یغفر الله تعالی به الذنوب و یوجب به الجنة را نگاشت. سپس در بیتالفقیه (شمال زبید) نزد جمالالدین ابواحمد طاهر بن جعمان فقه و نزد برهانالدین ابواسحاق (خواهرزاده او) حدیث آموخت. در ۸۹۶ق برای سومین بار حج کرد و در محرم ۸۹۷ق با عبدالرحمان سخاوی ملاقات نمود و نزد او بلوغ المرام نوشتهٔ ابنحجر عسقلانی، بخشهایی از صحیح بخاری و صحیح مسلم را فراگرفت.[۱۰] از دیگر استادان او از جلالالدین سیوطی و حافظ عامری یاد شده است.[۱۱] ابن دیبع ریاست علمی حدیث در زبید را بر عهده داشت و طلاب بسیاری در حوزهٔ درسی او به تحصیل پرداختند.[۱۲]
تألیفات
بهگزارش منابع، ابن دیبع آثار متعددی در حدیث، فقه و تاریخ محلی زبید، نگاشت و نخستین کسی بود که درباره دولت بنیطاهر تألیف کرد. از جمله آثار متعدد او به موارد زیر اشاره شده است:[۱۳]
- بغیة المستفید فی اخبار مدینة زبید
- تمییز الطیب من الخبیث: تلخیص المقاصد الحسنة سخاوی
- تیسیر الوصول الی جامع الاصول: تلخیص جامع الاصول ابن اثیر
- قرة العیون فی اخبار الیمن المیمون
- منظومه اسناد الصحیحین
- الولد الشریف: مختصر تحفة الاذکیاء
پانویس
- ↑ البدر الطالع، ج۱، ص۳۳۵–۳۳۶.
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۲۸۶.
- ↑ تیسیر الوصول: ج ۳ ص ۲۷۱.
- ↑ شذرات الذهب، ج۱۰، ص۳۶۲–۳۶۳.
- ↑ البدر الطالع، ج۱، ص۳۳۵–۳۳۶.
- ↑ الکواکب السائره، ج۲، ص۱۵۶–۱۵۷.
- ↑ النور السافر، ص۱۹۱.
- ↑ النور السافر، ص۱۹۱–۱۹۲.
- ↑ النور السافر، ص۱۹۱–۱۹۲.
- ↑ النور السافر، ص۱۹۱–۱۹۲.
- ↑ فهرس الفهارس، ج۱، ص۴۱۳.
- ↑ النور السافر، ص۱۹۴–۱۹۵.
- ↑ «ابن دیبع»، ص۵۲۴.
منابع
- «ابن دیبع»؛ محمدهادی مؤذن جامی، در دایرة المعارف بزرگ اسلامی (ج۳)، تهران: مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۶۹ش.
- البدر الطالع بمحاسن من بعد القرن السابع؛ محمد بن علی شوکانی یمنی، بیروت: دار المعرفة، بیتا.
- تیسیر الوصول إلی جامع الأصول من حدیث الرسول؛ عبدالرحمن بن علی شیبانی، مصر: المطبعة السلفیة، ۱۳۴۶ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- شذرات الذهب فی أخبار من ذهب؛ عبدالحی بن احمد (ابنعماد حنبلی)، تحقیق: محمود ارناووط و عبدالقادر ارناووط، بیروت: دار ابن کثیر، ۱۴۰۶ق.
- فهرس الفهارس و الإثبات و معجم المعاجم و المشیخات و المسلسلات؛ عبدالحی بن عبدالکبیر کتانی، تحقیق: احسان عباس، بیروت: دار الغرب الإسلامی، ۱۴۰۲ق.
- الکواکب السائرة باعیان المئة العاشرة؛ نجمالدین محمد بن محمد غزی، تحقیق: خلیل المنصور، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۸ق.
- النور السافر عن اخبار القرن العاشر؛ عبدالقادر بن شیخ بن عبدالله عَیْدَرُوس، بیروت، دار الکتب العلمیة، ۱۴۰۵ق.