علاء الدوله سمنانی
 | |
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوالمکارم رکنالدین علاءالدوله احمد بن محمد بیابانکی سمنانی |
| سرشناسی | عارف و شاعر برجسته سدههای هفتم و هشتم هجری • از بزرگان تصوف ایرانی |
| تولد | ذیحجه ۶۵۹ق • قریه بیابانک (سمنان) |
| وفات | ۲۲ رجب ۷۳۶ هجری قمری |
| محل دفن | روستای صوفیآباد (سمنان) |
| خویشان سرشناس | ملک جلالالدین (عمو) • رکنالدین صاین (خواهر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | رکنالدین صایم• سید تاجالدین |
| شاگردان | خواجوی کرمانی (ارادتمند) |
| تحصیلات | علوم عقلی و نقلی |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | تصوف |
| علت شهرت | قطب و مرشد کامل تصوف • بازسازی خانقاه سکاکیه • تألیف آثار عرفانی و ادبی |
رکنالدین ابوالمکارم علاءالدوله احمد بن محمد بیابانکی سمنانی، (۶۵۹–۷۳۶ق) عارف و شاعر برجسته ایرانی سدههای هفتم و هشتم هجری، که از جمله کسانی دانسته شده که حدیث غدیر را نقل کرده است.
گفته شده که علاء الدوله سمنانی همچنین نظراتی در خصوص واقعه غدیر خم و منصب جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله داشت و مطابق با روایات شیعی، بر حقانیت ولایت امیرالمؤمنین علی علیهالسلام تأکید کرده است. او از مخالفانی که حق امامت و خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام را غصب کردند انتقاد کرده و روایات متعددی در این زمینه نگاشته است.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
علاء الدولهٔ سمنانی، عارف و شاعر برجسته ایرانی سدههای هفتم و هشتم هجری، از جمله عالمان اهل سنت دانسته شده که حدیث غدیر را نقل کرده است.[۱]
علاءالدوله سمنانی در کتاب العروة لاهل الخلوة و الجلوة خود میگوید: «رسول خدا صلی الله علیه و آله به علی علیهالسلام فرمود: تو نزد من مانند هارون نزد موسی هستی، ولی بعد از من پیامبری نخواهد آمد. و در غدیر خم پس از حجة الوداع، در جمع مهاجرین و انصار، علی علیه السلام را گرفته و گفت: هر که من مولای اویم، علی مولای اوست؛ خدایا دوستان او را دوست بدار و دشمنان او را دشمن. این حدیث صحیح و مورد اتفاق علماء است و علی علیهالسلام سرور اولیاء خدا شد و قلبش همچون قلب رسول خدا بود.[۲]
گفته شده که علاء الدوله سمنانی همچنین نظراتی در خصوص واقعه غدیر خم و منصب جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله داشت و مطابق با روایات شیعی، بر حقانیت ولایت امیرالمؤمنین علی علیهالسلام تأکید کرده است. او از مخالفانی که حق امامت و خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام را غصب کردند انتقاد کرده و روایات متعددی در این زمینه نگاشته است.[۳]
زندگینامه
بهنقل از منابع، شیخ رکن الدین ابوالمکارم علاء الدوله احمد بن محمد بیابانکی سمنانی در سال ۶۵۹ق در قریه بیابانک سمنان متولد شد. تحصیلات ابتدایی خود را در مکتبخانه محلی گذراند. تا سن پانزده سالگی علوم عقلی و نظمی را آموخت و سپس به دستگاه حکومت ایلخانی وارد شد و به تدریج مقرب درگاه شاه ایلخانی گشت. پدرش، ملک شرف الدین، از مقامات ارشد دیوان ایلخانی بود و مادرش خواهر قاضی برجسته رکن الدین صاین بود که علاءالدوله فقه و حدیث را نزد او فراگرفت.[۴]
بعد از چند سال خدمت در دستگاه ایلخانی، به دلیل کسالت و تغییر شرایط سیاسی، خدمت دیوانی را ترک و به موطن خود بازگشت. پس از آن، زندگی خود را به تحصیل و تهذیب اخلاق و دنبال کردن سلوک عرفانی اختصاص داد. وی خانقاه سکاکیه را در سمنان بازسازی کرد و برای یافتن مرشد کامل، به بغداد و مکه سفر کرد و چندبار به زیارت خانه خدا مشرف شد. علاءالدوله از نظر عرفانی بسیار شاخص و صاحب حال بود و بهسبب مقام دینی و علمی خود به لقب رکنالدین و علاءالدوله ملقب گردید.[۵]
وفات شیخ علاء الدوله سمنانی را در برج احرار صوفی آباد به تاریخ روز پنجشنبه (شب جمعه) بیست و دوم ماه رجب سال ۷۳۶ق گزارش شده است. عمر او را در این تاریخ هفتاد و هفت سال و دو ماه و چهار روز نوشته است. او را در صوفی آباد و در حظیره عمادالدین عبدالوهاب، که یکی از بزرگان سخاوتمند و نامی ولایت کوهش بوده و شیخ علاءالدوله به وی ارادت میورزیده، دفن کردهاند.[۶]
تألیفات
بهنقل از برخی منابع، علاء الدوله سمنانی علاوه بر فعالیتهای عرفانی، آثار متعددی تألیف کرد که رسالاتی عرفانی، اشعار و شرح احادیث از جمله آنهاست. از آثار مهم او به موارد زیر اشاره شده است:
- خمخانه وحدت
- دیوان اشعار
- مطلع النقط و مجمع اللقط
- سرالبال فی اطوار سلوک اهل الحال
- سلوه العاشقین و سکة المشتاقین
- مشارع ابواب القدس و مراتع الانس
- مناظر المحاضر للناظر الحاضر
- العروة لاهل الخلوة والجلوة (عروة الوثقی)
- آداب السفره
- ارشاد المومنین
- ارشادنامه
- شرح حدیث رواح المومنین
- شرح فصوص الحکم
- فتح المبین لاهل الیقین[۷]
پانویس
منابع
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- العروة لاهل الخلوة و الجلوة؛ احمد بن محمد بن احمد بیابانکی (علاء الدوله سمنانی)، تحقیق: نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی، ۱۳۶۲ش.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- «گرایشهای شیعی در تصوف علاء الدوله سمنانی»؛ احسان قدرتاللهی و مرضیه درویشی، در نشریه شیعهشناسی، شماره ۵۵، پاییز ۱۳۹۵ش.
- «مقدمه محقق»؛ عبدالرفیع حقیقت، در مقدمهٔ کتاب خمخانهٔ وحدت علاء الدوله سمنانی، تهران: انتشارات کومش، ۱۳۸۵ش.