علی بن عبدالله سَمهودی (نورالدین)
سید نورالدین ابوالحسن علی بن عبدالله سمهودی (۸۴۴-۹۱۱ قمری)، عالم شافعیِ که نسب او به علی بن ابی طالب علیه السلام می رسد. او از برجستهترین تاریخنگاران شهر مدینه منوره به شمار میرود. وی در سمهود از توابع مصر زاده شد، تحصیلات خود را در قاهره و مکه تکمیل نمود و سرانجام در مدینه سکنی گزید و به مقام مفتی و مورخ رسمی این شهر دست یافت.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سید نورالدین ابوالحسن علی بن عبدالله بن احمد سمهودی حسنی |
| سرشناسی | مورخ، محدث، مفتی و نویسنده برجسته در تاریخ و فضایل شهر مدینه منوره |
| تولد | ۸۴۴ هجری قمری (۱۴۴۰ میلادی)، سمهود، استان قنا، مصر |
| وفات | ۱۸ ذیالحجه ۹۱۱ هجری قمری (آوریل ۱۵۰۶ میلادی)، مدینه، حجاز |
| محل دفن | قبرستان بقیع، مدینه |
| خویشان سرشناس | نسب اوعلی بن ابی طالب علیه السلام می رسد. |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سعد بن دیری، العَلَم البامی، زکریا انصاری (محلی)، ابن فهد مکی، مُناوی |
| شاگردان | شمسالدین سخاوی (از راویان آثارش) |
| تحصیلات | تحصیل در مدارس قاهره و سپس مکه، تکمیل علوم دینی و حدیث |
| مذهب | شافعی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | تاریخنگاری اسلامی (تاریخ مدینه)، حدیث، فقه، سیره نبوی |
| علت شهرت | تألیف کتاب مشهور «وفاء الوفا بأخبار دار المصطفی» |
جایگاه علمی[۱]
شهرت عمده سمهودی مرهون تألیف آثار ارزندهای در زمینه تاریخ و فضایل مدینه است. مهمترین اثر او «وفاء الوفا بأخبار دار المصطفی» است که خود خلاصهای از کتاب مفصلتر او «اقتضاء الوفا» (در آتشسوزی مسجد النبی از بین رفته) میباشد. وی همچنین «خلاصة الوفا» را به عنوان چکیدهای از «وفاء الوفا» نگاشت. از دیگر تألیفات وی میتوان به «جواهر العقدین فی فضل الشرفین»، «الوفاء بما یجب لحضرة المصطفی» و رسالههایی در خصوص آداب نگهداری حجره نبوی اشاره کرد.
سخاوى و ابن عماد و ابن عيدروس و شوكانى[۲]: وى را توثيق كرده و علم او را به خصوص در فقه و اصول عقايد و اصول فقه ستوده اند.
عبدالغفار بن ابراهيم عَكّى عُدثانى و محمد بن يوسف شامى و عبدالحق دهلوى و محمد بن عبدالرسول بَرزَنجى و محمود بن على شيخانى قادرى و ابراهيم كردى و احمد بن فضل بن محمد باكثير مكّى و محمد بن محمدخان بدخشى و تاج الدين دهّان مكّى و احمد بن عبدالقادر عجيلى و رشيدالدين خان دهلوى[۳]: وى را توثيق كرده و ستوده اند.
او شاگرد سعد بن ديرى بوده، و بامى و جوهرى به او اجازه تدريس داده، و شِهاب سارمساجى به او هم اجازه تدريس و هم اجازه فتوا داده اند. وى از خواصّ مَحَلّى و مُناوى بوده، و اين دو و زكريا به او اجازه فتوا دادند. حافظ ابن فَهد و حافظ شمس الدين سخاوى نيز وى را توثيق كرده اند. وى فتاوايش را در دو مجلد جمع كرده و «جواهر العِقدين فى فضل الشرفين» و «تاريخ مدينة» از آثار او است.
سمهودی سرانجام در هجدهم ذیالحجه سال ۹۱۱ قمری در مدینه درگذشت و در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد.
روايت حديث غدير[۴]
یكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده على بن عبدالله سَمهودى، نورالدين است. سمهودى حديث غدير را با نقل ماجراى غدير در «وفاء الوفاء» از «مسند احمد» روایت كرده، كه پيشتر نيز به آن اشاره شد.[۵]
نقل احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام در رحبه كوفه[۶]
از ادله دلالت حدیث غدیر بر امامت و خلافت اين است كه اميرالمؤمنين عليه السلام در رحبه کوفه حديث «مَن كُنتُ مَولاهُ فَعَلىٌّ مَولاهُ» را مطرح كرده و از شاهدان حاضر در مجلس از صحابه كه در غدير حاضر بودند طلب شهادت كرد. اين ماجرا را شمارى از بزرگان اهل سنت نقل كرده اند. از جمله على بن عبدالله سَمهودى، نورالدين است.
سَمهودى در «جواهر العقدين» ماجراى مناشده را از ابوالطُفَيل نقل كرده است. سپس مى گويد: ابن عقده اين حديث را از طريق محمد بن كثير از فِطر و ابوالجارود از ابوالطُفَيل نقل كرده است.[۷]
نقل ماجراى حارث فهرى[۸]
از جمله دلايل قطعى بر دلالت حديث غدير بر امامت اميرالمؤمنين عليه السلام، ماجراى حارث فهری و عذاب الهى با سنگ آسمانی و نزول آياتى از سوره معارج از جمله آيه «سئل سائل بعذاب واقع» است. اين ماجرا را شمارى از بزرگان اهل سنت نقل كرده اند، كه از جمله آنان على بن عبدالله سَمهودى شافعى، نورالدين (ت ۸۴۴ - م ۹۱۱ ق) است.
سمهودى در «جواهر العقدين» حديث نزول آيات آغازين سوره معارج درباره حارث بن نعمان را از ثعلبى نقل كرده است.[۹]
پانویس
- ↑ نرم افزار جغرافیای جهان اسلام، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- ↑ الضوء اللامع: ج ۵ ص ۲۴۵. شَذَرات الذهب: ج ۸ ص ۵۰ . النور السافر: ص ۵۸-۶۰ . البدر الطالع: ج ۱ ص ۴۷۰.
- ↑ الضوء اللامع لاهل القرن التاسع: ج ۵ ص ۲۴۵. النور السافر عن احوال القرن العاشر: حوادث سال ۹۱۱. عجالة الراكب و بلغة الطالب (مخطوط). سبل الهدى و الرشاد فى سيرة خير العباد: مقدمه كتاب. جذب القلوب: مقدمه كتاب. الإشاعة لأشراط الساعة: مقدمه كتاب. الصراط السوىّ فى مناقب آل النبى عليهم السلام (مخطوط). بُلغَة المسير إلى توحيد اللَّه العلىّ الكبير. وسيلة المآل فى عدّ مناقب الآل عليهم السلام (مخطوط). مفتاح النجا (مخطوط). كفاية المتطلّع فى مرويّات شيخ حسن العجيمى (مخطوط). ذخيرة المآل (مخطوط). ايضاح لطافة المقال.
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۸۴.
- ↑ جواهر العقدين (مخطوط).
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۵۲۶ .
- ↑ جواهر العقدين (مخطوط).
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۴۹۷.
- ↑ جواهر العقدين (مخطوط).