فقر و غنا به دست خداوند در خطبه غدیر
فقر و غنا به دست خداوند مفهومی توحیدی در خطبه غدیر است که پیامبر صلی الله علیه و آله در ضمن توصیف افعال و صفات الهی، با عبارت «وَ یُفْقِرُ وَ یُغْنِی» به آن اشاره کرده است. این فراز، فقر و بینیازی را در نهایت وابسته به اراده و فضل الهی میداند و با آموزه قرآنیِ فقر ذاتی مخلوقات و غنای مطلق خداوند ارتباط دارد.
شواهد قرآنی
برخی محققان برای تبیین این فراز از خطبه غدیر به آیاتی از قرآن استناد کردهاند که در آنها بینیازی و توانگری به فضل خداوند نسبت داده شده است:
إِنْ یَکُونُوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِه؛ اگر بینوا باشند، خدا آنان را به فضل خود بینیاز میکند
(نور:۳۲)؛- إِنْ خِفْتُمْ عَیْلَةً فَسَوْفَ یُغْنیکُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ؛ و اگر از تنگدستی میترسید، خدا اگر بخواهد شما را از فضل خود بینیاز خواهد کرد (توبه:۲۸)؛
- وَ لْیَسْتَعْفِفِ الَّذینَ لا یَجِدُونَ نِکاحاً حَتَّی یُغْنِیَهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ؛ کسانی که وسیله ازدواج نمییابند باید پاکدامنی پیشه کنند تا خدا آنان را از فضل خود بینیاز سازد (نور:۳۳).
قرآن همچنین غنای حقیقی را ویژه خداوند و همه انسانها را نیازمند او معرفی میکند:
یَا أیُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَی اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِیُّ الْحَمیدُ؛ ای مردم، شما نیازمندان به خدا هستید و تنها خداوند بینیاز و ستوده است (فاطر:۱۵)
فقر ذاتی مخلوقات و غنای مطلق خداوند
در تحلیل این فراز گفته شده است که همه موجودات در اصل وجود و استمرار هستی خود نیازمند فیض الهیاند. موجودات هر اندازه از کمالات و امکانات برخوردار باشند، استقلال ذاتی ندارند و وجود و توانایی آنان وابسته به خداوند است.
از این دیدگاه، غنا و بینیازی مخلوقات همواره نسبی است؛ زیرا موجود ممکن در اصل وجود و در ادامه حیات خود به خداوند نیاز دارد. در مقابل، خداوند تنها موجودی است که غنای او ذاتی و مطلق است.[۱]
آیه ۱۵ سوره فاطر نیز همین نسبت را بیان میکند و انسانها را «فقیران به سوی خدا» و خداوند را «غنی و حمید» معرفی میکند.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ شرح خطبه غدیر، ج۱، ص۳۱۳–۳۱۴.
منابع
- شرح خطبه غدیر؛ محمدرضا شریفی، اصفهان: انتشارات نورالحیات، ۱۴۴۶ق.