قیس بن حفص دارمی (ابومحمد)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | قیس بن حفص بن قعقاع بن عبدالله تمیمی دارمی بصری |
| سرشناسی | راوی حدیث، محدث بصری |
| تولد | اواخر قرن دوم قمری |
| وفات | حدود ۲۲۷ قمری |
| خویشان سرشناس | پدر: حفص بن قعقاع، جد: قعقاع بن عبدالله |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | اسماعیل بن علیه، اسماعیل بن عیاش، حماد بن زید، هشیم بن بشیر، ابوعوانه و دیگران |
| شاگردان | بخاری، ابو داود، ابوزرعه رازی، ابوحاتم رازی، ابویعلی موصلی، ابوبکر بن ابی شیبه و دیگران |
| تحصیلات | علم حدیث |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | نقل و روایت حدیث |
| علت شهرت | روایت در صحیح بخاری و سنن ابیداود، وثاقت نزد علمای رجال |
قیس بن حفص بن قعقاع تمیمی دارمی بصری (متوفای ۲۲۷ قمری) از راویان حدیث در قرن دوم و سوم هجری است که روایات او در صحیح بخاری و سنن ابیداود نقل شده است. علمای رجال حدیث وی را توثیق کرده و او را راویای ثقه دانستهاند، هرچند برخی از محدثان به وجود برخی روایات فرد (غریب) در احادیث وی اشاره کردهاند.
زندگینامه
قیس بن حفص بن قعقاع بن عبدالله تمیمی دارمی، با کنیه ابومحمد، از راویان حدیث اهل بصره است. وی از موالی قبیله دارمیان (بنی دارم) بوده و نسب تمیمی او بدین جهت است.[۱] تاریخ ولادت وی در منابع ذکر نشده، اما با توجه به تاریخ وفات (۲۲۷ ق) و طبقه راویان، وی در طبقه دهم راویان قرار دارد.[۲]
استادان[۳]
قیس بن حفص از جمع کثیری از محدثان و علمای عصر خود حدیث شنید و روایت کرد. از جمله مهمترین استادان وی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اسماعیل بن علیه (بخاری در صحیح از وی روایت کرده)
- اسماعیل بن عیاش
- بشر بن مفضل
- جعفر بن سلیمان ضبعی
- حسین بن حسن اشقر
- حماد بن زید
- خالد بن حارث هجیمی (بخاری از وی روایت کرده)
- خالد بن عبدالله واسطی
- دلهم بن دهثم عجلی
- ربیع بن بدر سعدی
- سلیم بن حارث هجیمی
- طالب بن حجیر (بخاری در ادب المفرد از وی روایت کرده)
- عباد بن لیث
- هشیم بن بشیر
- ابو عوانه و...
۳. شاگردان[۴]
جمعی از محدثان و راویان نامدار از قیس بن حفص حدیث شنیده و روایت کردهاند. از جمله آنان:
- بخاری (در صحیح خود)
- ابو داود (در کتاب فضائل الانصار)
- ابراهیم بن عبدالله بن جنید ختلی
- احمد بن حسن ترمذی
- احمد بن داود مکی
- احمد بن سعید دارمی
- احمد بن عبدالله بن صالح عجلی
- هشام بن علی سیرافی
- یحیی بن عبدک قزوینی
- یزید بن سنان بصری (مقیم مصر)
- یزید بن محمد بن حماد عقیلی
- ابویوسف یعقوب بن اسحاق بن زیاد قَلُوسی
- یعقوب بن سفیان فارسی
- ابوعبدالله اخفش مستملی (در سامرا) و...
جایگاه رجالی
علمای رجال حدیث درباره قیس بن حفص نظرات مختلفی ارائه دادهاند که عمدتاً بر توثیق وی دلالت دارد:
- یحیی بن معین (متوفای ۲۳۳ ق): وی قیس بن حفص را ثقه دانسته است.[۵]
- عجلی (متوفای ۲۶۱ ق): در کتاب "ثقات" خود میگوید: «لا بأس به، كتبت عنه شيئا يسيرا» (عیب ندارد، اندکی از او نوشتهام).[۶]
- ابوحاتم رازی (متوفای ۲۷۷ ق): وی را "شیخ" توصیف کرده است که در اصطلاح ابوحاتم به معنای قابل اعتماد بودن است.[۷]
- ابن حبان (متوفای ۳۵۴ ق): قیس بن حفص را در کتاب "الثقات" ذکر کرده، اما میگوید: «يغرب» (احادیث فرد و غریب نیز دارد).[۸]
- دارقطنی (متوفای ۳۸۵ ق): وی را ثقه دانسته است.[۹]
- ابن حجر عسقلانی (متوفای ۸۵۲ ق): در کتاب "تقریب التهذیب" میگوید: «ثقة له أفراد» (ثقه است و احادیث فردی نیز دارد).[۱۰]
وفات
بخاری تاریخ وفات قیس بن حفص را حدود سال ۲۲۷ قمری ذکر کرده است.[۱۱] برخی منابع دیگر نیز همین تاریخ را تأیید کردهاند.[۱۲]
روايت حديث غدير[۱۳]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده قيس بن حفص بن قعقاع دارمى بصرى، ابومحمد (م ۲۲۷ ق) است. خوارزمى در مناقب خود حديث غدير را با نقل ماجراى غدير از قيس بن حفص نقل كرده است.[۱۴] ابن حِبّان و ذهبى[۱۵] او را توثيق كرده اند. او از ابى عوانه و رواتِ هم طبقه او روایت كرده، و بخارى، ابن ضريس و ديگران از او روايت كرده اند. ابن حجر توثيقات ديگران را نيز نقل كرده است.
پانویس
- ↑ بخاری، تاریخ الکبیر، ج۷، ترجمه ۷۰۳
- ↑ ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۲، ص۱۲۸
- ↑ ابن ابی حاتم، الجرح و التعدیل، ج۷، ترجمه ۵۴۶؛ ابن حبان، الثقات، ج۹، ص۱۵
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۴، ص۲۱؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۸، ص۳۹۰
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۴، ص۲۱؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۸، ص۳۹۰
- ↑ عجلی، معرفة الثقات، الورقه ۴۵؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۴، ص۲۱
- ↑ ابن ابی حاتم، الجرح و التعدیل، ج۷، ترجمه ۵۴۶؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۴، ص۲۱
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۹، ص۱۵؛ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۸، ص۳۹۰
- ↑ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۸، ص۳۹۰
- ↑ ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۲، ص۱۲۸). همچنین در "تهذیب التهذیب" اقوال علمای پیشین را گردآوری کرده است (ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۸، ص۳۹۰
- ↑ بخاری، تاریخ الکبیر، ج۷، ترجمه ۷۰۳؛ بخاری، تاریخ الصغیر، ج۲، ص۳۵۶
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، الورقه ۱۵
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۳۴.
- ↑ مناقب اميرالمؤمنين عليه السلام: ص ۸۰.
- ↑ الثقات: ج ۹ ص ۱۵. الكاشف: ج ۲ ص ۴۰۳. تهذيب التهذيب: ج ۸ ص ۲۹۰. تقريب التهذيب: ج ۲ ص ۱۲۸.