متقی هندی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | علاءالدین علی بن حسامالدین بن عبدالملک بن قاضیخان متقی شاذلی برهانپوری |
| سرشناسی | محدث، فقیه حنفی، واعظ |
| تولد | ۸۸۵ یا ۸۸۸ هجری قمری |
| وفات | سحرگاه ۲ جمادیالاولی ۹۷۵ هجری قمری |
| نحوه درگذشت | در کهنسالی |
| محل دفن | قبرستان معلاة (قبرستان ابوطالب)، مکه مکرمه، کنار فضیل بن عیاض |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | شیخ بهاءالدین صوفی برهانپوری، شیخ حسامالدین متقی ملتانی، ابوالحسن شافعی بکری، محمد بن محمد سخاوی مصری |
| تحصیلات | تفسیر بیضاوی، عین العلم، حدیث |
| مذهب | اهل سنت (حنفی) |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، فقه، وعظ |
| علت شهرت | تدوین دائرةالمعارف روایی کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال |
علاءالدین علی بن حسامالدین متقی هندی (۸۸۵-۹۷۵ق) از برجستهترین محدثان و فقیهان حنفی شبهقاره هند در قرن دهم هجری است. وی پس از مهاجرت به حرمین شریفین، به تدوین دائرةالمعارف روایی کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال پرداخت که از مهمترین منابع حدیثی اهل سنت به شمار میرود.
زندگی نامه[۱]
درباره سال دقیق ولادت علاءالدین علی بن حسامالدین بن عبدالملک بن قاضیخان متقی شاذلی برهانپوری، مشهور به متقی هندی، میان تاریخنگاران اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی سال ۸۸۵ و گروهی ۸۸۸ قمری را ثبت کردهاند. آنچه مسلم است، وی در شهر برهانپور هندوستان، در خانوادهای اهل علم دیده به جهان گشود. انتساب او به طریقت شاذلیه و نیز وابستگی به مذهب فقهی حنفی، دو مؤلفه مهم در شکلگیری شخصیت وی محسوب میشود.
متقی هندی مراحل نخستین دانشآموختگی را در زادگاه خود و تحت تربیت شیخ بهاءالدین صوفی برهانپوری پشت سر نهاد. سپس برای تکمیل آموختههای خویش رهسپار دیگر شهرهای هند گردید و در زمره ملازمان شیخ حسامالدین متقی ملتانی قرار گرفت. از این استاد، دو دانش مهم را فراگرفت: یکی تفسیر بیضاوی که نشاندهنده اهتمام وی به علوم قرآنی است و دیگری عین العلم که گویای توجه او به سلوک عرفانی میباشد .
اشتیاق متقی هندی به فراگیری احادیث، وی را به دیار وحی کشاند. او پس از مهاجرت به مکه مکرمه، مجاورت بیتالله الحرام را برگزید و به مدت طولانی در آنجا اقامت گزید . در این دوره، از محضر دو محدث برجسته آن دیار بهرهها برد:
- شیخ ابوالحسن شافعی بکری
- محمد بن محمد سخاوی مصری (۸۳۱-۹۰۲ق)، که خود از شاگردان حافظ ابن حجر عسقلانی بود .
جایگاه رجالی
در ارزیابی رجالیان و محدثان اهل سنت، متقی هندی به عنوان چهرهای موثق و عالمی عامل شناخته میشود. گزارشها حاکی از آن است که وی به ریاضتهای شرعی پایبند بود و مقامات اخلاقی داشت. ابن عيدروس[۲]: علم و ورع و كتب او را بسيار ستوده و وى را به شدت توثيق كرده است.
متقی هندی در دوره پادشاهی محمود شاه صغیر گجراتی، دو بار به هند بازگشت. انگیزه اصلی این سفرها، بررسی و تحقیق درباره ادعاهای پیروان سید محمد بن سید خان جونفوری بود که وی را مهدی موعود میپنداشتند.
وفات
سرانجام متقی هندی در شب سهشنبه، سحرگاه دوم جمادیالاولی سال ۹۷۵ قمری، در سنی نزدیک به ۹۰ سالگی در مکه مکرمه درگذشت. پیکر وی در قبرستان معلاة (قبرستان ابوطالب) در کنار تربت فضیل بن عیاض، به خاک سپرده شد .
تألیفات
- «کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال»
- «البرهان فی علامات مهدی آخر الزمان علیه السلام»
- «ترتیب الجامع الصغیر»
- «مختصر النهایة فی اللغة»
- «مستدرک الأقوال»
- «جوامع الکلم فی المواعظ و الحکم»
- «الوسیلة الفاخرة فی سلطنة الدنیا و الآخرة»
- «تلفیق الطریق»
- «رسالة فی إبطال دعوی السید محمد بن یوسف الجونپوری»
روايت حديث غدير[۳]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده على بن حسام الدين، متّقى هندى است. در چندين مورد على بن حسام الدين مشهور به متّقى هندى، حديث غدير را در كتاب حديثىِ مشهور خود به نام «كنز العمّال» روایت كرده است.