محمد بن عبدالله اذرعی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | نجمالدین ابوالخیر محمد بن قاضی عبدالله بن عبدالرحمن اذرعی زرعی دمشقی شافعی |
| سرشناسی | فقیه، محدث، اصولی، مفسر، لغوی |
| تولد | ۸۳۱ هجری قمری، دمشق (یا اذرعات) |
| وفات | ۸۷۶ هجری قمری |
| خویشان سرشناس | پدر: قاضی عبدالله بن عبدالرحمن اذرعی |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | جمعی از علمای دمشق و شام در فقه، اصول، حدیث، تفسیر، منطق و عربیت |
| تحصیلات | تحصیلات دینی و ادبی در دمشق |
| مذهب | شافعی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | فقه، حدیث، تفسیر، اصول، منطق، ادبیات عرب |
| علت شهرت | تبحر در علوم مختلف، اتقان و ضبط، قوت حافظه |
نجمالدین محمد بن عبدالله اذرعی دمشقی شافعی (۸۳۱–۸۷۶ق) معروف به ابن عجلون، از عالمان برجسته شافعی مذهب شام در قرن نهم هجری است. وی در علوم مختلف از جمله فقه، اصول، حدیث، تفسیر، منطق و عربیت تبحر داشت و به سبب اتقان، ضبط و قوت حافظه مورد ستایش عالمان همعصر و پس از خود قرار گرفت.
زندگینامه[۱]
نجمالدین ابوالخیر محمد بن قاضی عبدالله بن عبدالرحمن اذرعی زرعی دمشقی شافعی، معروف به ابن عجلون، در سال ۸۳۱ هجری قمری چشم به جهان گشود. نسبت «اذرعی» و «زرعی» به منطقه اذرعات (درعا امروزی) در جنوب سوریه اشاره دارد که خاستگاه خانوادگی وی بوده است. پدرش قاضی عبدالله از چهرههای علمی منطقه بهشمار میآمد. ابن عجلون در دمشق پرورش یافت و همانجا به تحصیل علم پرداخت.
جایگاه علمی
عالمان برجسته اهل سنت، ابن عجلون را با عبارات والایی ستودهاند:
- محمد بن عبدالرحمن سخاوی (درگذشته ۹۰۲ق) در «الضوء اللامع» او را چنین توصیف کرده است: «پیشوایی است علامه، با اتقان، حجت، ضابط، دارای نیروی درک و فهم نیکو، اما نیروی حفظ وی برتر بود. متدین، موصوف به عفت و دارای عقلی فراوان.»
- عبدالحی بن عماد حنبلی (درگذشته ۱۰۸۹ق) در «شذرات الذهب» مینویسد: «او پیشوایی است علامه. از علمای عصر خود آموخت و چندان تسلط یافت و ماهر شد که گروه بیشماری از وی حدیث فراگرفتند و از او آموختند.»
- محمد بن علی شوکانی (درگذشته ۱۲۵۰ق) در «البدر الطالع» نیز شرح حال وی را ثبت کرده و بر جایگاه علمی او تأکید نموده است.
اساتید
ابن عجلون نزد جمع کثیری از عالمان دمشق و شام قرائت آموخت و دانش آموخت. سخاوی در «الضوء اللامع» به استادان وی در علوم گوناگون اشاره کرده است، از جمله در:
- فقه و اصول فقه
- حدیث و تفسیر
- منطق و علوم عربی
اگرچه سخاوی نام این استادان را به تفصیل ذکر کرده، اما در منابع موجود به فهرست کامل آنان اشاره نشده است. با این حال، کثرت اساتید وی نشاندهنده گستره دانش و اهتمام او به فراگیری علوم مختلف است.
شاگردان
به نوشته ابن عماد حنبلی، گروه بیشماری از عالمان و محدثان از ابن عجلون حدیث فراگرفتند و از او روایت کردند.
تألیفات
سخاوی به وجود تألیفاتی از ابن عجلون اشاره کرده، اما فهرست آنها را ارائه نداده است. با این حال، برخی منابع دیگر به آثاری از وی اشاره دارند که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حاشیه یا تعلیقاتی بر متون فقهی و حدیثی
- تألیفاتی در علوم قرآنی و تفسیر
- آثاری در زمینه منطق و عربیت
وفات
نجمالدین محمد بن عبدالله اذرعی در سال ۸۷۶ هجری قمری درگذشت.
روایت حدیث غدیر[۲]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده محمد بن عبدالله بن عبدالرحمن اذرعی (زرعی) دمشقی شافعی، نجم الدین، ابن عَجلون (ت ۸۳۱ - م ۸۷۶ ق) است. علامه امینی پس از شعر ابوعبدالله محمد شیبانی شافعی، سخن نجم الدین عجلونی را در شرح قصیده شیبانی - که آن را «بدیع المعانی فی شرح عقیدة الشیبانی» نام نهاده - نقل کرده؛ که حدیث غدیر را روایت کرده و آن را صحیح دانسته است.[۳] سخاوی و ابنعماد و شوکانی:[۴] او را توثیق کرده و بسیار ستودهاند.