محمد بن علاء همدانی (ابوکریب)
محمد بن علاء همدانی، از چهرههای برجستهی علمی اهل سنت در قرن سوم هجری قمری بود که به عنوان یکی از مشایخ بخاری و مسلم شناخته میشد. او در حوزهی حدیث و علوم دینی فعالیت داشت و به دلیل دانش گستردهاش، مورد احترام بسیاری از علمای زمان خود بود. محمد بن علاء همدانی در شهر کوفه زندگی میکرد و در آنجا به تدریس و نقل حدیث مشغول بود.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد بن علاء بن كریب همدانی كوفی |
| سرشناسی | محدث و حافظ برجسته قرن سوم هجری |
| وفات | ۲۴۸ هجری قمری |
| اطلاعات علمی | |
| شاگردان | بخاری، مسلم، ابوداود، ترمذی، نسائی، ابن ماجه |
| تحصیلات | حدیث |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | حافظ و محدث ثقه، کثرت روایات |
جایگاه رجالی
محمد بن علاء بن كريب همدانی كوفی، مشهور به ابوکریب، از محدثان و حافظان حدیث اهل سنت در قرن سوم هجری است. وی در کوفه میزیست و به سبب دانش فراوان و حافظه قوی، لقب «حافظ» یافت. بر اساس تقسیمبندی ابن حجر، وی از طبقه دهم راویان به شمار میآید. ذهبى و ابن حجر عسقلانی[۱]: او را توثيق و تعريف كرده اند. عبدالله بن احمد، فريابى، ابن خُزَيمه، ابوعَروبه، محمد بن قاسم محرابى و محدثان بسيار ديگر از او روایت كرده اند. ابن نُمَير، ابن عقده و ابوحاتِم او را توثيق و تعريف كرده اند.
ابوکریب در سال ۲۴۸ هجری قمری درگذشت. برخی سال ۲۴۷ را نیز ذکر کردهاند، اما این قول نادرست است.
اقوال علمای رجال درباره ابوکریب:
- ابراهیم بن ابی طالب مزکی نقل کرده که محمد بن یحیی ذهلی به او گفت: «از من پرسیدند حافظترین کسی که در عراق دیدهای کیست؟ گفتم: پس از احمد بن حنبل، حافظتر از ابوکریب ندیدهام».[۴]
- ابوالعباس ابن عقدة او را در حفظ و کثرت حدیث بر تمام مشایخ کوفی مقدم میدانست و میگفت: «برای ابوکریب در کوفه سیصد هزار حدیث آشکار شد».[۵]
- ابوحاتم رازی در پاسخ به پرسش درباره ابوکریب گفت: «صدوق است».[۶]
- ابوعمرو احمد بن نصر خفاف میگوید: «پس از اسحاق بن ابراهیم، حافظتر از ابوکریب ندیدم».[۷]
- نسائی درباره او دو تعبیر به کار برده است: یک بار گفته «لا بأس به» (اشکالی در او نیست) و بار دیگر او را «ثقه» دانسته است.[۸]
- ابن حبان نام او را در کتاب «الثقات» (راویان مورد اعتماد) ذکر کرده است.[۹]
- مسلمة بن قاسم درباره او گفته: «كوفی و ثقه است».[۱۰]
- موسی بن اسحاق خطمی نقل کرده که پدرش گفت: «از ابوکریب یکصد هزار حدیث شنیدم».[۱۱]
- محمد بن عبدالله بن نمیر به نقل از حسن بن سفیان گفته است: «در عراق کسی را بیشتر از ابوکریب حدیث نمیشناسم و هیچکس به حدیث شهر ما آشناتر از او نیست».[۱۲]
- احمد بن حنبل درباره او و ابومعمر چنین بیان داشته است: «اگر قرار بود از کسانی که در جریان محنه (امتحان خلق قرآن) پاسخ مثبت دادند حدیث روایت کنم، از ابومعمر و ابوکریب روایت میکردم. ابومعمر پس از آن پاسخ، همواره خود را سرزنش میکرد و کسانی را که امتحان ندادند غبطه میخورد. اما ابوکریب که نیازمند بود، وقتی فهمید دو دینار جایزه به همین سبب به او دادهاند، آن را نپذیرفت و رها کرد».[۱۳]
کمیت روایات ابوکریب در کتب حدیثی:
بر اساس گزارش کتاب «الزهرة»، بخاری ۷۵ حدیث و مسلم ۵۶۶ حدیث از ابوکریب روایت کردهاند.[۱۴]
روايت حديث غدير[۱۵]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن علاء همدانى كوفى، ابوكُرَيب (م ۲۴۸ ق) است. نسايى در «الخصائص» حديث غدير را با اشاره به ماجراى شكايت مردى از اميرالمؤمنين عليه السلام در سفر یمن و نيز بدون اشاره به ماجراى خاصى از محمد بن علاء نقل كرده است. همچنين ابويَعلى موصلى اين حدیث را نقل كرده است.[۱۶]
پانویس
- ↑ تذكرة الحفّاظ: ج ۲ ص ۴۹۷. تقريب التهذيب: ج ۲ ص ۱۹۷.
- ↑ تقریب التهذیب، ج۱، ص۸۸۵
- ↑ الكاشف فی معرفة من له روایة فی الكتب الستة، ج۴، ص۱۸۰
- ↑ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳
- ↑ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳؛ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۶۶۷
- ↑ الجرح والتعدیل لابن ابی حاتم، ج۸، ص۵۲؛ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳
- ↑ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳؛ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۶۶۷
- ↑ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳؛ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۶۶۷
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۶۶۷؛ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳
- ↑ إكمال تهذیب الكمال، ج۱۰، ص۳۰۵؛ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۶۶۷
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۶۶۷؛ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳
- ↑ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳؛ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۶۶۷
- ↑ تهذیب الكمال، ج۲۶، ص۲۴۳؛ تهذیب التهذیب، ج۳، ص۶۶۷
- ↑ إكمال تهذیب الكمال، ج۱۰، ص۳۰۵
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۳۸.
- ↑ الخصائص: ص ۹۳. مسند ابى يَعلى. همچنين ر.ک: مجمع الزوائد: ج ۹ ص ۱۰۵.