محمد بن علی نَرسی (ابوالغنائم)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوالغنائم محمد بن علی بن میمون بن محمد نرسی کوفی مقری |
| سرشناسی | حافظ، محدث، مقری و فقیه |
| تولد | ۴۲۴ هجری قمری |
| وفات | ۱۶ شعبان ۵۱۰ هجری قمری (۸۶ سالگی) |
| نحوه درگذشت | بیماری در بغداد و وفات در حله، سپس انتقال پیکر به کوفه |
| محل دفن | کوفه |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابواسحاق برمکی، کریمه مروزیه، ابوبکر بن بشران، ابوالقاسم تنوخی، قاضی ابوالطیب طبری و... |
| شاگردان | نصر مقدسی، ابن ناصر، سمعانی، ابوالقاسم بن بوش، ذاکر بن کامل، ابومسلم لیثی و... |
| تحصیلات | حدیث، قرائات، فقه |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | علم حدیث، دانش رجال، قرائت قرآن، نسخهنویسی |
| علت شهرت | حافظ و محدث کوفه در سده پنجم و ششم، لقب «اُبَیّ» به سبب قرائت نیکو، تألیف کتابهای «الهواتف» و «ثواب قضاء حوائج الإخوان» |
ابوالغنائم محمد بن علی بن میمون بن محمد نرسی کوفی مقری (۴۲۴-۵۱۰ق)، از حافظان حدیث و محدثان کوفی اهل سنت در اواخر سده پنجم و اوایل سده ششم هجری است. وی به سبب قرائت نیکو و تسلط بر دانش حدیث، به "اُبَیّ" ملقب گردید. نسبت "نرسی" به نهر نرس در کوفه اشاره دارد که محل سکونت وی بوده است.
جایگاه رجالی[۱]
ابوالغنائم نرسی در سال ۴۲۴ هجری قمری در کوفه چشم به جهان گشود.
اساتید
وی از جمع بسیاری از علمای کوفه و بغداد حدیث شنید و دانش آموخت. برخی از مهمترین اساتید او عبارتاند از:
- محمد بن علی بن عبدالرحمن علوی
- ابوطاهر محمد بن عطار
- محمد بن اسحاق بن فدویه
- محمد بن محمد بن خازم بن نفط
- ابوعبدالله بن حبیب قادسی
- ابواسحاق ابراهیم بن عمر برمکی
- ابوبکر احمد بن محمد بن بشران
- ابوالقاسم علی بن محمد تنوخی
- قاضی ابوالطیب طبری
- ابومنصور محمد بن محمد بن عثمان سَوّاق
- کریمة بنت احمد مروزی (از محدثان برجسته)
- عبدالعزیز بن بندار شیرازی
- ابوالحسن احمد بن محمد زعفرانی
- احمد بن محمد بن قفرجل
- ابوالفتح محمد بن احمد بن شیطا
- و بسیاری دیگر
وی همچنین در سفری که به بیتالمقدس داشت، از محدثان شام نیز حدیث شنید. نخستین بار در سال ۴۴۲ق به استماع حدیث پرداخت و در کودکی نزد ابواسحاق برمکی سه جزء حدیث خواند و اندکی پس از آن، آن استاد درگذشت.
شاگردان
شمار بسیاری از محدثان از ابوالغنائم نرسی حدیث روایت کردهاند که از آن جملهاند:
- فقیه نصر بن ابراهیم مقدسی (با وجود تقدم سنی)
- ابوالقاسم نصر بن نصر العكبری معروف به ابن ناصر
- حافظ ابوسعد احمد بن محمد بن عبدالکریم سمعانی معروف به سمعانی
- ابوالقاسم یحیی بن اسعد بن بوش
- ذاکر بن کامل بن ابی غالب
- ابومسلم عمر بن علی لیثی
- محمد بن حیدرة بن عمر حسینی علوی
- مبارک بن مبارک بن احمد رفاء
- ابوالکرم شهرزوری (که قرآن را به روایت عاصم نزد وی خواند)
- ابوعبدالله حمیدی
- جعفر حَکّاک
- ابن خاضبه
- عبدالمحسن شیحی
جایگاه علمی
ابوالغنائم نرسی از سوی علمای رجال و تراجم، به حفظ، اتقان و ثقه ستوده شده است:
- عبدالوهاب انماطی وی را دارای معرفتی ثاقب وصف کرده و به حفظ و اتقانش گواهی داده است.
- ابن ناصر درباره او گفته است: «او ثقهای حافظ و متقن بود و مانند او را ندیدیم. شبزندهداری میکرد و تهجد میورزید».
- روزی ابوطاهر بن سلفه نزد وی حدیثی خواند، اما ابوالغنائم آن را انکار کرد و فرمود: «این از حدیث من نیست». چون علت را پرسیدند، پاسخ داد: «همه احادیث خود را میشناسم، زیرا بارها در آنها نظر کردهام و چیزی از آنها بر من پوشیده نیست».
- ابوعامر عبدری درباره او گفته است: «این دانش (حدیث) به ابوالغنائم ختم شد».
وی خود میگفت: «در کودکی بر مشایخ قرائت میکردم و مردم به سبب نیکویی قرائتم مرا "اُبَیّ" نامیدند».
تألیفات
ابوالغنائم نرسی دارای تألیفاتی است که برخی از آنها به جای مانده است:
- «المعجم»
- «ثواب قضاء حوائج الإخوان و ما جاء فی إغاثة اللهفان»
- «الهواتف»
وی همچنین بسیار به استنساخ کتاب مشغول بود و با دستمزد نسخهنویسی، هزینه زندگی خانواده خود را تأمین میکرد. نایب خطیب کوفه نیز بود.
وفات
ابوالغنائم نرسی در سالهای پایانی عمر، هر ساله در ماه رجب از کوفه به بغداد میآمد و تا پس از عید فطر در آنجا میماند و سپس بازمیگشت. سرانجام در بغداد بیمار شد و در حالی که او را حمل میکردند، در حله درگذشت و پیکرش به کوفه منتقل و در همانجا به خاک سپرده شد.
تاریخ وفات وی شانزدهم شعبان سال ۵۱۰ هجری قمری است. وی در زمان وفات ۸۶ سال داشت.
روايت حديث غدير[۲]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن على كوفى نَرسى، ابوالغنائم (م ۵۱۰ ق) است. ابوالغنائم محمد بن على بن ميمون نَرسى حديث غدير را در ماجراى احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام در ماجراى رحبه کوفه نقل كرده است.[۳]
ذهبى[۴]: او را توثيق كرده و ستوده است. فقيه نصر مَقدِسى، حميدى، ابن خاضبه، سلفى، ابن ناصر، معالى بن ابى بكر كيانى، مسلم بن ثابت نحّاس، محمد بن حيدرة بن عمرو، ابوالفرج ابن كليب اجازتاً و بسيارى ديگر از او روایت كرده اند. عبدالوهّاب بن انماطى و ابن ناصر او را توثيق كرده و ستوده اند.
پانویس
- ↑ سير أعلام النبلاء - شمس الدين ذهبي . تراجم.طبقات الحفّاظ: ص ۴۵۸
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۶۹.
- ↑ ر.ک: فضل الله بن موسى مروزى.
- ↑ تذكرة الحفّاظ: ج ۴ ص ۱۲۶۰. همچنين ر.ک: العِبَر فى خبر من غَبَر: ج ۴ ص ۲۲. النجوم الزاهرة: ج ۵ ص ۲۱۲. شَذَرات الذهب: ج ۴ ص ۲۹. طبقات الحفّاظ: ص ۴۵۸.