موسی بن مسلم حزامی (ابوعیسی، شیبانی طحان)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | موسی بن مسلم بن أبی عیسی الحزامی الشیبانی الکوفی الطحان |
| سرشناسی | محدث کوفی از طبقه تابعین |
| تولد | نیمه اول قرن دوم قمری |
| وفات | پیش از ۱۸۰ قمری (بر اساس روایت ابونعیم) |
| نحوه درگذشت | وفات در حال سجده پشت مقام ابراهیم در مکه |
| محل دفن | مکه |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابراهیم تیمی، ابراهیم نخعی، سلمة بن کهیل، عبدالرحمن بن سابط جمحی و... |
| شاگردان | سفیان ثوری، شریک بن عبدالله، یحیی بن سعید قطان، ابومعاویه ضریر، عبدالله بن نمیر و... |
| تحصیلات | علوم حدیث |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث و روایت |
| علت شهرت | راوی ثقه کوفی، معروف به موسی صغیر و موسی طحان (آردفروش) |
ابوعیسی موسی بن مسلم حزامی شیبانی کوفی، معروف به موسی صغیر و موسی طحان، از محدثان طبقه تابعین در کوفه است. وی از چهرههایی چون ابراهیم نخعی و عکرمه روایت کرده و شاگردانی چون سفیان ثوری و یحیی بن قطان از او بهره بردهاند. علمای رجال مانند احمد بن حنبل، یحیی بن معین و ابن حبان او را توثیق کردهاند و ابوداود، نسائی و ابن ماجه در آثار خود از وی روایت آوردهاند.
جایگاه رجالی[۱]
ابوعیسی موسی بن مسلم حزامی - که برخی او را شیبانی نیز خواندهاند - از محدثان کوفه و معروف به «موسی صغیر» و «موسی طحان» (آردفروش) است. نسبت «حزامی» به قبیله بنی حزام بن عوال بن صعب بن علی بن بکر بن وائل بازمیگردد.
استادان
موسی بن مسلم از جمعی از تابعین و محدثان برجسته کوفه حدیث شنید که از آن جمله میتوان به این افراد اشاره کرد:
- ابراهیم بن یزید تیمی (متوفای ۹۲ق)
- ابراهیم بن یزید نخعی (متوفای ۹۶ق)
- سلمة بن کهیل (متوفای ۱۲۱ق)
- عبدالرحمن بن سابط جمحی (متوفای ۱۱۸ق)
- عبدالملک بن میسرة زراد (متوفای ۱۳۰ق)
- عبیدالله بن عبدالله بن عتبه (متوفای ۹۸ق)
- عکرمه مولی ابن عباس (متوفای ۱۰۵ق)
- عون بن عبدالله بن عتبه (متوفای ۱۳۰ق)
- هلال بن یساف (متوفای ۱۰۰ق)
شاگردان
جمع بسیاری از محدثان نامدار از موسی بن مسلم حدیث شنیده و روایت کردهاند که از آن جمله میتوان به این افراد اشاره کرد:
- حفص بن سلیمان اسدی غاضری (متوفای ۱۸۰ق)
- ابواسامه حماد بن اسامه (متوفای ۲۰۱ق)
- سفیان ثوری (متوفای ۱۶۱ق)
- شریک بن عبدالله نخعی (متوفای ۱۷۷ق)
- عبدالله بن نمیر (متوفای ۱۹۹ق)
- عبدالسلام بن حرب (متوفای ۱۸۷ق)
- محاضر بن مورع (متوفای ۲۰۷ق)
- مروان بن معاویة فزاری (متوفای ۱۹۳ق)
- ولید بن قاسم همدانی (متوفای ۱۹۰ق)
- یحیی بن سعید قطان (متوفای ۱۹۸ق)
- یعلی بن عبید طنافسی (متوفای ۲۰۹ق)
- ابومعاویه محمد بن خازم ضریر (متوفای ۱۹۵ق)
جایگاه علمی
علمای بزرگ رجال شناس در توثیق و تمجید از موسی بن مسلم سخنان بسیاری گفتهاند:
- احمد بن حنبل (متوفای ۲۴۱ق): پسرش عبدالله میگوید از پدرم درباره موسی صغیر پرسیدم، گفت: «به نظر من اشکالی در او نیست» (ما أری به بأسا)
- یحیی بن معین (متوفای ۲۳۳ق): عباس دوری از او نقل میکند که گفت: «موسی صغیر که ابومعاویه از او روایت میکند، همان موسی بن مسلم است و او موسی طحان است و موسی صغیر ثقه است»
- ابن حبان (متوفای ۳۵۴ق): وی را در کتاب «الثقات» (راویان مورد اعتماد) ذکر کرده است
- ابن حجر عسقلانی (متوفای ۸۵۲ق): در تقریب التهذیب درباره او گفته است: «صدوق» (بسیار راستگو)
- ذهبی (متوفای ۷۴۸ق): در الکاشف او را «ثقه» دانسته است
وفات
ابوحاتم رازی (متوفای ۲۷۷ق) نقل میکند: «گفته شده است که او در پشت مقام ابراهیم (در مسجدالحرام) در حال سجده از دنیا رفت»
راویان کتب حدیث از وی
از موسی بن مسلم در کتب حدیثی اهل سنت روایت شده است:
- ابوداود در سنن خود
- نسائی در کتاب «خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب»
- ابن ماجه در سنن خود
روايت حديث غدير[۲]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده موسى بن مسلم حزامى شيبانى كوفى طحّان، ابوعيسى، موسى صغير (قرن دوم هجری قمری) است. نام موسى بن مسلم در سند روایت ابومعاويه - كه پيشتر گذشت - آمده است.[۳] ذهبى و ابن حجر و خزرجى و ابن مَعين[۴]: او را توثیق كرده و ستوده اند. او از ابراهيم و عكرمه روایت كرده، و ابومعاويه و قطّان و شريک و عبداللَّه بن نُمَير و نيز سنن ابن داوود و سنن ابن ماجه و نَسايى در «الخصائص» از وى روایت كرده اند.