هارون بن عبدالله بغدادی (ابوموسی، حمّال)
هارون بن عبدالله بن مروان بغدادی، معروف به «حمال»، از حافظان و ثقات بزرگ حدیث در طبقه یازدهم اهل سنت است. وی با وجود آنکه بخاری از او روایت نکرده، سایر اصحاب صحاح سته (مسلم، ابوداوود، ترمذی، نسائی و ابن ماجه) از وی حدیث نقل کردهاند.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | هارون بن عبدالله بن مروان بزاز بغدادی، ابوموسی، معروف به «حمال» |
| سرشناسی | حافظ، ثقه، از محدثان طبقه یازدهم، راوی صحیحین (به جز بخاری) |
| تولد | سال ۱۷۱ یا ۱۷۲ هجری قمری |
| وفات | سال ۲۴۳ هجری قمری (۱۹ شوال یا ۱۱ شوال) |
| خویشان سرشناس | موسی بن هارون حمال (فرزند، حافظ و محدث) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سفیان بن عیینه، عبدالله بن نمیر، ابواُسامة (حماد بن اسامه)، محمد بن اسماعیل بن ابی فدیک، عبدالصمد بن عبدالوارث و... |
| شاگردان | مسلم بن حجاج (صحیح مسلم)، نسائی، ابوزرعه رازی، ابوحاتم رازی، ابوالقاسم بغوی، و مهمترین شاگرد: پسرش موسی بن هارون حمال (حافظ بزرگ) و... |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، فقه، تجارت (بزازی) |
| علت شهرت | وثاقت و حفظ، لقب «حمال» به دلیل حمل شخصی در راه مکه. |
زندگی نامه
هارون بن عبدالله بن مروان بزاز بغدادی، کنیه ابوموسی، از مردم بغداد بود. وی به دلیل آنکه در راه مکه شخصی را بر پشت خود حمل کرده بود، به «حمال» شهرت یافت. این مطلب را دارقطنی از نسائی نقل کرده است.[۱] او پدر موسی بن هارون حمال (حافظ معروف) نیز میباشد.[۲]
به گفته پسرش موسی بن هارون، ولادت او در سال ۱۷۱ یا ۱۷۲ هجری قمری بوده است.[۳] در تاریخ وفات اختلاف است، اما مشهورترین قول آن است که در سال ۲۴۳ هجری قمری، به روایتی در شب سهشنبه نوزدهم یا یازدهم باقیمانده از شوال، درگذشت.[۴] قول سال ۲۴۹ هجری را اشتباه دانستهاند.[۵]
اساتید
هارون حمال از جمع کثیری از علما حدیث شنید[۶] که از مهمترین آنان عبارتند از:
- سفیان بن عیینة
- عبدالله بن نمیر
- ابواُسامة (حماد بن اسامه)
- محمد بن اسماعیل بن ابی فدیک
- عبدالصمد بن عبدالوارث
- معن بن عیسی قزاز
- یزید بن هارون
- روح بن عباده
- عفان بن مسلم
- ابوالولید طیالسی
- سلیمان بن حرب
- ابوداوود طیالسی
- ابوداوود حفری
۴. شاگردان و راویان از او
از وی تمام صاحبان صحاح سته به جز بخاری روایت کردهاند.[۷] از جمله راویان:
- پسرش موسی بن هارون حمال (حافظ)
- مسلم بن حجاج (در صحیح خود)
- نسائی (در سنن)
- ابوزرعه رازی
- ابوحاتم رازی
- ابوالقاسم بغوی
- یحيی بن صاعد
- ابراهیم بن اسحاق حربی
- ابن ابی الدنیا
- بقی بن مخلد اندلسی
- زکریا خیاط السنه
۵. اقوال علمای رجال
الف) توثیق و مدح
- احمد بن حنبل (به روایت مروذی) وقتی از هارون حمال پرسیدند: «از او بنویسم؟» فرمود: «آری به خدا سوگند».[۸]
- یحیی بن معین (به نقل عثمان دارمی و دیگران): او را ثقه دانسته است.[۹]
- ابوحاتم رازی گفت: «صدوق» (راستگو).[۱۰]
- نسائی گفت: «ثقة».[۱۱]
- ابراهیم حربی گفت: «اگر دروغ حلال بود، هارون حمال از روی پرهیزکاری آن را ترک میکرد».[۱۲]
- ابن حبان او را در کتاب الثقات ذکر کرده است.[۱۳]
- خطیب بغدادی گفت: «ثقة حافظ عارف».[۱۴]
ب) جرح و تضعیف
هیچ جرح و تضعیفی از سوی ائمه جرح و تعدیل درباره هارون حمال نقل نشده است. تنها بخاری به دلایلی که مشخص نیست (احتمالاً به دلیل اصول خاص وی در تخریج) از او روایت نکرده است، ولی سایر اصحاب صحاح از او نقل کردهاند.
روايت حديث غدير
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده هارون بن عبداللَّه بن مروان بغدادى بزّاز، ابوموسى حمّال (م ۲۴۳ ق) است. نسايى حدیث غدیر را در ماجراى رحبه کوفه در «خصائص اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام» از هارون بن عبداللَّه بغدادى آورده است.[۱۵]
ابن حجر و ذهبی و سمعانى[۱۶]: پسرش موسى، ابوداوود، ابن ماجه، تِرمِذى، نَسایی، مسلم بن حجاج نيشابورى، ابراهيم حربى، ابوزرعه رازى و ابوحاتم رازی از او روایت كرده اند. ابراهيم حربى و نَسايى او را بسيار توثيق كرده اند.
پانویس
- ↑ ابن حجر، تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۱۶؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۳۰، ص۳۸۸
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۲، ص۲۷۰
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۳۰، ص۳۹۱
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۹، ص۲۲۴
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۳۰، ص۳۹۱
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۳۰، ص۳۸۵-۳۸۷
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۳۰، ص۳۸۸-۳۸۹
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۲، ص۲۷۱؛ نیز مزی، تهذیب الکمال ج۳۰، ص۳۹۰
- ↑ ابن ابی حاتم، الجرح و التعدیل، ج۹، ص۹۹
- ↑ ابن ابی حاتم، الجرح و التعدیل، ج۹، ص۹۹
- ↑ تهذیب الکمال ج۳۰، ص۳۹۰
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۲، ص۲۷۲
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۹، ص۲۲۴
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۲، ص۲۷۲
- ↑ خصائص اميرالمؤمنين على بن ابى طالب عليه السلام: ص ۱۰۰.
- ↑ تهذيب التهذيب: ج ۱۱ ص ۸ . الكاشف: ج ۳ ص ۲۱۴. الانساب: «الحمال» .