هیثم بن کلیب
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | الهیثم بن کلیب بن سریج بن معقل الشاشی، ابو سعید |
| وفات | سال ۳۳۵ هجری قمری در سمرقند |
| محل دفن | سمرقند |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | عیسی بن احمد العسقلانی، ابو عیسی محمد بن عیسی الترمذی، زکریا بن یحیی المروزی، محمد بن عبیدالله بن المنادی و دیگران |
| شاگردان | ابو عبدالله بن منده، علی بن احمد الخزاعی، منصور بن نصر الکاغدی و دیگران |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، رجال، تصنیف (تألیف مسند) |
| علت شهرت | تألیف «المسند الکبیر»، روایت از ترمذی و دیگر محدثان |
الهیثم بن کلیب بن سریج بن معقل الشاشی، مکنی به «ابوسعید»، از حافظان، امامان و محدثان ثقه و رحّال (بسیار سفرکننده) فرارودان (ماوراءالنهر) در سده چهارم هجری است. وی اصلاً از مرو بود و به «شاش» (منطقهای در فرارودان، نزدیک تاشکند امروزی) منسوب است. او صاحب کتاب «المسند الکبیر» میباشد.
زندگی نامه
هیثم بن کلیب بن سریج بن معقل از خاندان «معقلی» (منسوب به معقل) و اهل شاش (چاچ) در فرارودان است.[۱] اصل وی از مرو بوده، اما در شاش و سمرقند زندگی میکرده است.[۲] سمعانی در «الأنساب» او را «الشاشی» ضبط کرده و از جایگاه حدیثی وی سخن گفته است.[۳]
هیثم بن کلیب به شهرهای مختلفی مسافرت کرده و از مراکز علمی موجود در آنها استفاده برده است.[۴] از جمله مراکز علمی مورد استفاده او میتوان به موارد ذیل اشاره نمود:
- عسقلان بلخ، که در آنجا از عیسی بن احمد عسقلانی و زکریا بن یحیی مروزی حدیث شنید.
- بخارا.
- بغداد، که در آنجا از عباس دوری، یحیی بن جعفر بن زبرقان، عبدالله بن احمد بن زیاد و... حدیث شنید.
اساتید
وی از محدثان بسیاری در سفرهای حدیثی خود استفاده برد. ذهبی در «سیر أعلام النبلاء»[۵] و «تذکرة الحفاظ»[۶] اساتید او را چنین برشمرده است:
- عیسی بن احمد العسقلانی (البلخی)
- ابو عیسی محمد بن عیسی الترمذی (صاحب سنن ترمذی)
- زکریا بن یحیی المروزی
- ابو جعفر محمد بن عبیدالله بن المنادی
- حمدان بن علی الوراق
- احمد بن ملاعب
- محمد بن عیسی المدائنی
- ابو البختری بن شاکر
- علی بن سهل
- ابراهیم بن عبدالله القصار
- عباس بن محمد الدوری
- یحیی بن ابی طالب
- محمد بن اسحاق الصاغانی
- و نیز یحیی بن جعفر بن زبرقان
همچنین ابن العماد در «شذرات الذهب» به روایت او از ترمذی و دوری اشاره کرده است.[۷]
شاگردان
از هیثم بن کلیب، محدثان برجستهای روایت کردهاند[۸] که از جمله:
- ابو عبدالله بن منده (حافظ معروف اصفهانی) – وی به بخارا نزد هیثم سفر کرد و از او حدیث شنید.
- علی بن احمد الخزاعی.
- منصور بن نصر الکاغدی.
ذهبی در «العبر»[۹] و «طبقات الحفاظ» نیز از جایگاه علمی او و رجال حدیثیاش یاد کرده است.
جایگاه علمی
ذهبی او را با عناوین «الإمام، الحافظ، الثقة، الرحّال» معرفی کرده است.[۱۰] وی صاحب «المسند الکبیر» (مسند بزرگ) است که نشاندهنده جایگاه والای او در گردآوری احادیث نبوی میباشد.[۱۱] او در زمان خود، محدث و حافظ نامدار فرارودان به شمار میرفت.[۱۲]
وفات
هیثم بن کلیب الشاشی در سال ۳۳۵ هجری قمری در شهر سمرقند درگذشت.[۱۳]
روايت حديث غدير[۱۴]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده هيثم بن كُلَيب چاچى، ابوسعيد (م ۳۳۵ ق)است. حافظ گنجى در «كفاية الطالب» حدیث غدیر را در ماجراى بيان فضائل اميرالمؤمنين عليه السلام توسط سعد بن ابی وقاص از هيثم بن كُلَيب چاچى نقل كرده است.[۱۵] ذهبی و سیوطی[۱۶]: او را ثقه دانسته و بسيار ستوده اند.
پانویس
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۱۵، ص۳۵۹؛ الوافی بالوفیات، ج۲۷، ص۴۱۰
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۱۵، ص۳۵۹
- ↑ الأنساب ج ۷ ص ۲۴۶
- ↑ مقدمه «المسند»، تألیف هیثم بن کلیب شاشی، ج1، ص11-19
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۱۵، ص۳۵۹
- ↑ تذکرة الحفاظ ج۳ ص۸۴۸-۸۴۹
- ↑ شذرات الذهب ج۲ ص۳۴۲
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۱۵، ص۳۵۹
- ↑ العبر ج۲ ص۲۴۲
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۱۵، ص۳۵۹
- ↑ الوافی بالوفیات، ج۲۷، ص۴۱۰؛ نیز رک: الرسالة المستطرفة، ص۷۳ که از این مسند نام برده است
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۱۵، ص۳۵۹؛ العبر، ۲/۲۴۲
- ↑ سیر أعلام النبلاء، ج۱۵، ص۳۵۹؛ الوافی بالوفیات، ج۲۷، ص۴۱۰
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير) : ص ۲۵۳.
- ↑ كفاية الطالب: ص ۲۸۶،۲۸۵.
- ↑ تذكرة الحفّاظ: ج ۳ ص ۸۴۸ . طبقات الحفّاظ: ص ۳۵۱. همچنين ر.ك: شَذَرات الذهب: ج ۲ ص ۳۴۲. العِبَر فى خبر من غَبَر: ج ۲ ص ۲۴۲. اللّباب: ج ۲ ص ۴.