پیروان غدیر در گذر تاريخ (کتاب)
پیروان غدیر در گذر تاریخ کتابی از علی‌اصغر رضوانی درباره پیروان، مبلّغان و مدافعان واقعه غدیر در دوره‌های مختلف تاریخ اسلام است. نویسنده در این اثر، کسانی را معرفی می‌کند که ولایت و امامت امیرالمؤمنین علی علیه السلام و امامان اهل‌بیت علیهم السلام را پذیرفتند و برای حفظ و انتقال پیام غدیر، دشواری‌ها و فشارهای سیاسی و اجتماعی را تحمل کردند.
کتاب از عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم آغاز می‌شود و با بررسی مواضع شیعیان در دوره خلفا، دوران امامت امیرالمؤمنین علیه السلام، حوادث کربلا، عصر امامان علیهم السلام و دوره‌های تاریخی پس از آن، استمرار جریان دفاع از غدیر و ولایت را نشان می‌دهد.
معرفی کتاب
«پیروان غدیر در گذر تاریخ» گزارشی تاریخی ـ اعتقادی از جریان پیروان غدیر است. کتاب به جای تمرکز صرف بر شرح واقعه غدیر، به سراغ اشخاص و گروه‌هایی می‌رود که پس از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم از پیام غدیر دفاع کردند و آن را به نسل‌های بعد رساندند.
در این اثر، از بیعت حاضران با امیرالمؤمنین علیه السلام در غدیر، شعرهای دفاعی، موضع‌گیری‌های اصحاب، مخالفت با جریان سقیفه، دفاع حضرت زهرا علیها السلام، مبارزات یاران امیرالمؤمنین علیه السلام، شهدای کربلا و پیروان ائمه علیهم السلام سخن گفته می‌شود.
نویسنده همچنین نشان می‌دهد که جریان غدیر در دوره‌های مختلف تاریخی با فشار حکومت‌ها، تحریف‌های سیاسی، منع نقل فضایل اهل‌بیت علیهم السلام و محدودیت‌های اجتماعی روبه‌رو بوده است؛ بااین‌حال، پیروان ولایت با روش‌های گوناگون از این میراث اعتقادی پاسداری کرده‌اند.
نویسنده
علی‌اصغر رضوانی، متولد ۱۳۴۱ش، دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و پژوهشگر حوزه کلام، عقاید، امامت و پاسخ به شبهات اعتقادی است. بخش مهمی از آثار او به شیعه‌شناسی، مهدویت، نقد جریان‌های تکفیری و وهابیت و دفاع علمی از مبانی امامت اختصاص دارد.
رضوانی در حوزه غدیرشناسی نیز آثاری تألیف کرده و در زمینه تدریس مباحث اعتقادی، تفسیر قرآن، نهج‌البلاغه و معارف اهل‌بیت علیهم السلام فعالیت داشته است.
آثار
آثار منتشرشده علی‌اصغر رضوانی، موضوعاتی مانند امامت، غدیر، شیعه‌شناسی، مهدویت و نقد وهابیت را دربر می‌گیرد.
آثار مرتبط با غدیر
| عنوان | سال نشر | حجم | ناشر |
|---|---|---|---|
| غدیرشناسی و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۶ش | ۲۷۲ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| اتحاد ملی و انسجام اسلامی در پرتو آموزه‌های غدیر | ۱۳۸۶ش | ۱۵۵ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| غدیر از آدم تا خاتم | ۱۳۸۷ش | ۱۱۰ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| ره‌یافتگان به‌سوی غدیر | ۱۳۸۷ش | ۷۸ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| غدیر در بیان صاحب غدیر | ۱۳۸۷ش | ۷۱ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| آیات غدیر | ۱۳۸۹ش | ۷۱ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| پیروان غدیر در گذر تاریخ | ۱۳۸۷ش | ۹۵ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| پیام‌ها و هدایت‌ها در خطبه غدیر | ۱۳۹۲ش | ۴۸۰ صفحه | صبح امید یاران |
| تجلی اهداف غدیر در عصر ظهور | ۱۳۹۱ش | ۱۲۸ صفحه | صبح امید یاران |
| عوامل دوری مسلمانان از غدیر | ۱۳۸۷ش | ۷۱ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| پیمان‌شکنان و وفاداران غدیر | ۱۳۸۷ش | ۹۶ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| ضرورت غدیر | ۱۳۸۹ش | ۷۱ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
آثار اعتقادی و کلامی
| عنوان | سال نشر | حجم | ناشر یا توضیح |
|---|---|---|---|
| اسلام‌شناسی و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۶ش | ۷۶۷ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| امام‌شناسی در قرآن و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۵ش | ۵۴۳ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| امام‌شناسی در حدیث و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۹ش | ۲ جلد | چاپ سوم، انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۵ش | ۲ جلد | انتشارات مشعر |
| دفاع از تشیع و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۶ش | — | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| مرجعیت دینی اهل‌بیت(ع) و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۵ش | — | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| موعودشناسی و پاسخ به شبهات | — | — | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| سلفی‌گری و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۴ش | — | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| واقعه عاشورا و پاسخ به شبهات | ۱۳۸۴ش | — | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| اصول عقاید از دیدگاه اهل‌بیت(ع) | ۱۳۸۷ش | ۳۳۶ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| آلبانی و بن‌باز؛ محدث و مفتی وهابیان | ۱۳۹۰ش | ۱۹۵ صفحه | نشر مشعر |
| اماکن مقدسه مرتبط با حضرت مهدی(عج) | ۱۳۸۵ش | ۴۶ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| امامت در سنین کودکی | ۱۳۸۵ش | ۴۴ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| امامت و غیبت | ۱۳۸۵ش | ۷۵ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| اهل‌بیت(ع) از دیدگاه اهل‌سنت | ۱۳۸۵ش | ۲۳۵ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| بدعت چیست | ۱۳۹۰ش | ۸۸ صفحه | نشر مشعر |
| برپایی مراسم جشن و عزا | ۱۳۸۵ش | ۱۰۷ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
| تأویل صفات خدا | ۱۳۹۰ش | ۱۰۱ صفحه | نشر مشعر |
| توسل | ۱۳۸۵ش | ۵۸ صفحه | انتشارات مسجد مقدس جمکران |
محتوای کتاب
پیروان غدیر در عصر پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم
کتاب با معرفی پیروان غدیر در زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم آغاز می‌شود. در این بخش، چگونگی شکل‌گیری جریان شیعی، جایگاه ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام و وظیفه مسلمانان در برابر پیام غدیر بررسی می‌شود.
نویسنده توضیح می‌دهد که بیعت مردم در غدیر تنها یک اعلام عمومی نبود، بلکه با سخنان، رفتارها، شعرها و اقرارهای حاضران همراه شد و از همان زمان، گروهی از مسلمانان به‌صورت آشکار یا پنهان از ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام دفاع کردند.
برنامه پیروان غدیر در زمان پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم
در این بخش سه شیوه مهم فعالیت پیروان غدیر بررسی می‌شود:
- بیعت با امیرالمؤمنین علیه السلام در روز غدیر خم؛
- سرودن شعر در دفاع از ولایت؛
- فعالیت عملی برای تثبیت ولایت.
شعرهای حسان بن ثابت و دیگر شاعران، گفت‌وگوهای اصحاب، بیعت عمومی و اعلام وفاداری به امیرالمؤمنین علیه السلام از جلوه‌های نخستین تبلیغ و دفاع از غدیر معرفی شده‌اند.
پیروان غدیر هنگام رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم
با نزدیک‌شدن رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله وسلم، مسئله جانشینی و سرنوشت جامعه اسلامی اهمیت بیشتری پیدا کرد. در این بخش، موضع پیروان غدیر در برابر حوادث پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم و تلاش آنان برای حفظ مسیر ولایت بررسی می‌شود.
پیروان غدیر در دوران خلافت ابوبکر
این بخش به مواضع شیعیان در آغاز خلافت ابوبکر اختصاص دارد. موضوعاتی مانند معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام برای بیعت، تحصن در خانه حضرت زهرا علیها السلام، سخنان و اعتراض‌های اصحاب و مبارزه منفی بررسی شده است.
از شخصیت‌های مطرح این بخش می‌توان به فضل بن عباس، مقداد بن اسود، سلمان فارسی، ابوذر غفاری، اُبی بن کعب، بریده اسلمی و خالد بن سعید اشاره کرد.
همچنین غضب حضرت زهرا علیها السلامبر ابوبکر و وصیت ایشان درباره دفن شبانه، به‌عنوان نمونه‌هایی از اعتراض و موضع‌گیری در برابر جریان حاکم بررسی شده است.
پیروان غدیر در دوران عمر بن خطاب
در این بخش، وضعیت پیروان غدیر در دوران خلافت عمر بن خطاب بررسی می‌شود. نویسنده به ادامه محدودیت‌های سیاسی و اجتماعی، حفظ باور به ولایت و انتقال معارف غدیر در میان شیعیان اشاره دارد.
پیروان غدیر در دوران عثمان
این بخش به مواضع شیعیان در دوره عثمان و استمرار مخالفت با جریان فاصله‌گرفته از غدیر می‌پردازد. نقش شخصیت‌های مؤثر در دفاع از حق امیرالمؤمنین علیه السلام و زمینه‌های اجتماعی و سیاسی دوران عثمان نیز بررسی می‌شود.
پیروان غدیر در دوران امامت امیرالمؤمنین علیه السلام
نویسنده دوران حکومت امیرالمؤمنین علیه السلام را مرحله‌ای مهم در آشکارشدن پیام غدیر می‌داند. در این بخش، موضع پیروان امام در جنگ جمل و جنگ صفین بررسی می‌شود.
یاران امیرالمؤمنین علیه السلام در این جنگ‌ها از حکومت حق، عدالت و ولایت دفاع کردند و در برابر جریان‌های پیمان‌شکن و مخالف غدیر ایستادند.
جنایات معاویه بر پیروان غدیر
در این بخش، فشارها و جنایت‌های معاویه و حکومت اموی علیه شیعیان و خاندان امیرالمؤمنین علیه السلام بررسی می‌شود. نویسنده سیاست‌های سرکوب، دشنام به امیرالمؤمنین علیه السلام، جعل روایت، محدودکردن نقل فضایل اهل‌بیت علیهم السلام و تعقیب پیروان غدیر را از ابزارهای مقابله با جریان ولایت معرفی می‌کند.
پیروان غدیر در عصر امام حسن علیه السلام
این بخش به دوران امامت امام حسن مجتبی علیه السلام و شرایط دشوار سیاسی آن دوره می‌پردازد. خیانت برخی فرماندهان، فشار معاویه، پراکندگی یاران و تلاش امام برای حفظ اصل امامت و جلوگیری از نابودی کامل جریان حق، از محورهای این بخش است.
پیروان غدیر در عصر امام حسین علیه السلام
در این قسمت، قیام امام حسین علیه السلام و پیوند آن با پیام غدیر بررسی می‌شود. نویسنده شهدای کربلا را از برجسته‌ترین پاسداران ولایت می‌داند و شهادت آنان را ادامه دفاع تاریخی از غدیر معرفی می‌کند.
نامه‌رسانان و پیشگامان شهادت
در این بخش، برخی از یاران امام حسین علیه السلام که پیام‌رسانی و دفاع از ولایت را بر عهده داشتند معرفی می‌شوند؛ از جمله:
- عبدالله بن یقطر حمیری؛
- قیس بن مسهّر صیداوی؛
- عمارة بن صلخب ازدی؛
- عبدالاعلی بن یزید کلبی.
این افراد با رساندن پیام امام، وفاداری به ولایت و تحمل شکنجه و شهادت، در زمره پیروان فداکار غدیر قرار گرفته‌اند.
پیروان غدیر در عصر امام سجاد علیه السلام
در دوران امام سجاد علیه السلام، به دلیل فشار شدید حکومت اموی، تبلیغ مستقیم ولایت با محدودیت روبه‌رو بود. نویسنده توضیح می‌دهد که امام با دعا، تربیت شاگردان، تبیین معارف اهل‌بیت علیهم السلام و حفظ یاد کربلا، پیام غدیر را زنده نگه داشت.
پیروان غدیر در عصر امام باقر علیه السلام
این بخش به گسترش آموزش‌های اعتقادی و علمی در عصر امام محمد باقرعلیه السلام می‌پردازد. تبیین امامت، پاسخ به شبهات، تربیت شاگردان و انتقال دانش اهل‌بیت علیهم السلام از راه‌های استمرار جریان غدیر در این دوره معرفی شده است.
پیروان غدیر در عصر امام صادق علیه السلام
در دوره امام جعفر صادق علیه السلام، فرصت بیشتری برای آموزش و تبیین مبانی شیعه فراهم شد. نویسنده به نقش شاگردان، راویان و عالمان شیعه در انتقال حدیث غدیر، معارف امامت و فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام اشاره می‌کند.
پیروان غدیر در عصر امام کاظم علیه السلام
این بخش به مبارزه علمی و اخلاقی شیعیان در دوران امام موسی کاظم علیه السلام و فشار حکومت عباسی می‌پردازد. پایداری یاران امام، تحمل زندان و تبعید و حفظ ارتباط با جامعه شیعه از موضوعات این قسمت است.
پیروان غدیر در عصر امام رضا علیه السلام
در این بخش، مناظرات، گفت‌وگوهای علمی و فعالیت‌های فرهنگی عصر امام رضا علیه السلام بررسی می‌شود. تبیین جایگاه امامت و معرفی حق اهل‌بیت علیهم السلام در برابر جریان‌های فکری مختلف، از جلوه‌های تبلیغ غدیر در این دوره است.
پیروان غدیر در عصر امام جواد علیه السلام
نویسنده نقش امام جواد علیه السلام و یاران ایشان را در دفاع علمی از امامت و پاسخ‌گویی به شبهات بررسی می‌کند. کم‌سن‌بودن امام مانع پذیرش علمی و اجتماعی جایگاه ایشان نشد و پیروان غدیر از امامت او دفاع کردند.
پیروان غدیر در عصر امام هادی علیه السلام
در دوران امام هادی علیه السلام، محدودیت‌های حکومت عباسی افزایش یافت. بااین‌حال، ارتباط امام با شیعیان، تربیت نمایندگان و انتقال معارف ولایت ادامه پیدا کرد.
پیروان غدیر در عصر امام حسن عسکری علیه السلام
این بخش به شرایط سیاسی عصر امام حسن عسکریعلیه السلام، کنترل شدید حکومت و تلاش شیعیان برای حفظ ارتباط با امام اختصاص دارد. آماده‌سازی جامعه شیعه برای دوران غیبت نیز در ادامه همین مسیر تاریخی بررسی می‌شود.
پیروان غدیر در عصر امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف
در این قسمت، استمرار پیام غدیر در عصر غیبت و نقش شیعیان در حفظ اعتقاد به امامت و ولایت امام مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف مطرح می‌شود. انتظار، حفظ معارف اهل‌بیت علیهم السلام و دفاع علمی از امامت از وظایف پیروان غدیر معرفی شده است.
پیروان غدیر در دوره‌های تاریخی پس از امامان
در بخش پایانی، وضعیت پیروان غدیر در دوره‌های آل‌بویه، فاطمیان، حمدانیان، سلجوقیان، حکومت مغول، صفویان و عثمانیان بررسی می‌شود. نویسنده به نقش حکومت‌های شیعی در گسترش شعائر و معارف غدیر و همچنین فشار حکومت‌های مخالف در محدودکردن فعالیت شیعیان اشاره می‌کند.
فهرست مطالب
- مقدمه ناشر
- پیشگفتار
- پیروان غدیر در عصر پیامبر(ص)
- برنامه پیروان غدیر در زمان پیامبر(ص)
- بیعت با امیرالمؤمنین(ع) در روز غدیر خم
- سرودن شعر در دفاع از ولایت
- فعالیت عملی در تثبیت ولایت
- پیروان غدیر هنگام رحلت پیامبر(ص)
- پیروان غدیر در دوران خلافت ابوبکر
- توضیح
- معرفی امیرالمؤمنین(ع) برای بیعت
- تحصن شیعیان در خانه حضرت زهرا(س)
- موضع‌گیری‌های پیروان غدیر
- فضل بن عباس
- مقداد بن اسود
- سلمان فارسی
- ابوذر غفاری
- اُبی بن کعب
- بریده بن خضیب اسلمی
- خالد بن سعید
- سکوت معنادار
- مخالفت عملی
- مبارزه منفی
- خشم حضرت زهرا(س) بر ابوبکر
- وصیت به دفن شبانه
- پیروان غدیر در دوران عمر بن خطاب
- پیروان غدیر در دوران عثمان
- پیروان غدیر در دوران امامت امیرالمؤمنین(ع)
- جنگ جمل
- جنگ صفین
- جنایت‌های معاویه بر پیروان غدیر
- پیروان غدیر در عصر امام حسن(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام حسین(ع)
- پیوستن گروهی از پیروان غدیر
- شهدای نامه‌رسان
- عبدالله بن یقطر حمیری
- قیس بن مسهّر صیداوی
- پیشگامان شهادت
- عمارة بن صلخب ازدی
- عبدالاعلی بن یزید کلبی
- پیروان غدیر در عصر امام سجاد(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام محمد باقر(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام جعفر صادق(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام موسی کاظم(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام رضا(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام جواد(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام هادی(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام حسن عسکری(ع)
- پیروان غدیر در عصر امام مهدی(عج)
- پیروان غدیر در عصر آل‌بویه، فاطمیان و حمدانیان
- پیروان غدیر در عصر حمدانیان و مذاهب شیعه
- پیروان غدیر در عهد سلجوقیان
- پیروان غدیر در عصر حکومت مغول
- پیروان غدیر در عصر صفویان و عثمانیان
مخاطبان و کاربرد کتاب
این کتاب برای پژوهشگران تاریخ تشیع، مبلّغان غدیر، استادان و طلاب حوزه‌های علمیه، نویسندگان آثار اعتقادی و علاقه‌مندان به تاریخ امامت مناسب است.
کتاب می‌تواند برای آشنایی با شخصیت‌های مدافع ولایت، مطالعه تاریخ تشیع، تدوین سخنرانی‌های غدیری، آموزش جریان‌شناسی شیعه و بررسی روش‌های انتقال پیام غدیر در دوره‌های مختلف تاریخی مورد استفاده قرار گیرد.
جایگاه کتاب
«پیروان غدیر در گذر تاریخ» از آثار تاریخی و اعتقادی درباره استمرار جریان ولایت پس از واقعه غدیر است. اهمیت آن در این است که غدیر را تنها به سال دهم هجری محدود نمی‌کند، بلکه پیروان و مدافعان آن را در یک روند تاریخی طولانی از عصر پیامبر صلی الله علیه وآله وسلم تا دوره‌های بعد دنبال می‌نماید.
کتاب همچنین نشان می‌دهد که حفظ پیام غدیر، همواره با فعالیت علمی، تبلیغی، سیاسی، فرهنگی و گاهی فداکاری و شهادت همراه بوده است.
کتاب‌های مرتبط
- ضرورت غدیر
- پیمان‌شکنان و وفاداران غدیر
- مهندسی تبلیغ غدیر
- غدیرستان در تبلیغ غدیر
- شرح خطابه غدیر خم
- غدیر در بستر تاریخ
پانویس
منابع
- پیروان غدیر در گذر تاریخ، علی‌اصغر رضوانی، قم: انتشارات مسجد مقدس جمکران، ۱۳۸۷ش، ۹۵ صفحه.
- ضرورت غدیر، علی‌اصغر رضوانی.
- پیمان‌شکنان و وفاداران غدیر، علی‌اصغر رضوانی.
- الغدیر، عبدالحسین امینی.
- مصاحبه با استاد علی‌اصغر رضوانی، بنیاد بین‌المللی دعا.