ابی بن کعب انصاری
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | اُبَی بن کعب بن قیس انصاری خزرجی نجاری |
| سرشناسی | صحابی پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله • کاتب وحی |
| تولد | پیش از هجرت در یثرب (مدینه) |
| وفات | حدود ۲۱ یا ۲۲ق |
| محل دفن | قبرستان بقیع (مدینه) |
| اطلاعات علمی | |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | علوم قرآنی • تفسیر |
| علت شهرت | از جمله روایان حدیث غدیر و از اتمامحجتکنندگان با آن |
اُبیّ بن کَعْب انصاری (درگذشت: ۲۱ یا ۲۲ق) از اصحاب برجسته پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله از جمله روایان حدیث غدیر و از اتمامحجتکنندگان با آن برشمرده شده است.
ابی بن کعب از کاتبان وحی و از یاران حاضر در عقبه دوم و جنگهای مهم صدر اسلام بود. پس از رحلت پیامبر، او از منتقدان خلافت ابوبکر و متمایل به امامت امیرالمؤمنین علیهالسلام بود. او از برجستهترین قاریان و گردآورندگان قرآن بهشمار میرفت.
جایگاه: راوی حدیث غدیر و اتمامحجتکنندگان با آن
ابی بن کعب انصاری از جمله روایان حدیث غدیر و از اتمامحجتکنندگان با آن برشمرده شده است.[۱] ابن شهرآشوب مازندرانی (درگذشت: ۵۸۸ق) ابی بن کعب را در کتاب مناقب خود از جمله راویان حدیث غدیر برشمرده است.[۲]
همچنین، علامه مجلسی در بحار الانوار او را از اتمامحجتکنندگان با حدیث غدیر برشمرده است: ابی بن کعب یکی از اصحاب سرشناس پیامبر صلی الله علیه و آله بهعنوان اعتراض به غصب خلافت توسط ابوبکر، در اولین روز ماه مبارک رمضان، که روز جمعه بود، پس از خطبه ابوبکر در نماز جمعه بهپاخاست و ضمن سخنانی گفت: ای مهاجرین و ای انصار، آیا خود را به فراموشی زدهاید یا فراموش کردهاید یا قصد تحریف دارید یا حقایق را تغییر میدهید یا قصد خوارکردن دارید یا عاجز شدهاید! آیا نمیدانید که پیامبر صلی الله علیه و آله در بین ما در موقعیتی مهم قیام کرد و علی علیه السلام را برای ما منصوب کرد و فرمود: «هرکس من مولای اویم، پس علی مولای اوست.[۳]
شخصیت و زندگینامه
ابی بن کعب انصاری، مشهور به ابومنذر و ابوالطفیل، از اصحاب برجسته پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و از انصار مدینه برشمرده شده که به قبیله خزرج و تیره بنینجار تعلق داشت.[۴] او از معدود افرادی دانسته شده که پیش از اسلام سواد خواندن و نوشتن داشت[۵] و بهعنوان یکی از احبار یهود نیز شناخته میشد.[۶]
نقل شده که ابی بن کعب در واقعه عقبه دوم بههمراه دیگر انصار با پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله بیعت کرد و پس از هجرت پیامبر صلی الله علیه وآله به مدینه، در جمع کاتبان وحی و نویسندگان نامهها و معاهدات پیامبر قرار گرفت.[۷]
بهنقل از ابنسعد کاتب واقدی، ابی بن کعب در جنگهای مهم صدر اسلام، از جمله بدر، احد و دیگر غزوات، حضور داشت. بهنقل از ابن سعد، او در ماجرای عقد اخوت میان مهاجران و انصار، برادر سعید بن زید یا طلحة بن عبیدالله شد.[۸]
بهنقل از تاریخ یعقوبی، پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله، او از جمله صحابهای بود که نسبت به خلافت ابوبکر اعتراض کرد و به خلافت امیرالمؤمنین علیه السلام گرایش داشت.[۹] در برخی روایات شیعی، او از جمله کسانی است که با ابوبکر بیعت نکرد و در خطبهای بهصراحت از امامت امیرالمؤمنین علیه السلام سخن گفت.[۱۰] درباره تاریخ وفات او اختلاف است، اما بیشتر منابع سال ۲۱ یا ۲۲ق را ذکر کردهاند.[۱۱]
ابی بن کعب و علوم قرآنی
گفته شده در حوزه قرآن، ابی بن کعب جایگاه ویژهای دارد؛ او از چهار نفری بود که در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله قرآن را گردآوری کردند و به «سیدالقراء» یا پیشوای قاریان شهرت یافت.[۱۲] نقل شده که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله او را از برجستهترین قاریان امت دانست و حتی به او فرمود خداوند امر کرده است که قرآن را بر او بخواند.[۱۳] گفته شده که قرائت ابی بن کعب مورد تأیید امامان شیعه نیز بوده[۱۴] و برخی منابع اهل سنت او را آگاهترین فرد امت در قرائت قرآن معرفی کردهاند.[۱۵]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چهارده قرن با غدیر، ص۹۰؛ اسرار غدیر، ص۲۸۸.
- ↑ مناقب آل ابیطالب، ج۳، ص۲۶.
- ↑ بحار الانوار، ج۲۸، ص۲۲۳.
- ↑ اسد الغابة، ج۱، ص۶۱.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۸.
- ↑ التفسیر و المفسرون، ج۱، ص۹۲.
- ↑ رجال الطوسی، ص۲۲.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۸.
- ↑ تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۲۴.
- ↑ الإحتجاج، ج۱، ص۷۸.
- ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۱۶۴.
- ↑ الدرجات الرفیعه، ص۳۲۴.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷۸.
- ↑ الکافی، ج۲، ص۶۳۴.
- ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۱۶۴.
منابع
- الاحتجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق: محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابناثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- اسرار غدیر؛ محمدباقر انصاری، تهران: نشر تک، ۱۳۸۴ش.
- بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار؛ محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- تاریخ الیعقوبی؛ احمد بن ابییعقوب یعقوبی، بیروت: دار صادر بیتا.
- التفسیر و المفسرون؛ محمد حسین ذهبی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، بیتا.
- چهارده قرن با غدیر (اتمام حجتها، بحثهای علمی، مناظرات، میراث مکتوب، شعر و ادب، یادگارها و یادبودها)؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۷۹ش.
- الدرجات الرفیعة فی طبقات الشیعة؛ سید علیخان مدنی، بیروت، مؤسسة الوفاء، ۱۹۸۳م.
- رجال الطوسی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الکافی؛ محمد بن یعقوب کلینی، تحقیق: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- مناقب آل ابیطالب؛ محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی، تحقیق: محمدحسین آشتیانی و سید هاشم رسولی محلاتی، قم: مؤسسه انتشارات علامه، ۱۳۷۹ق.