دعوت‌کننده به قرآن در خطبه غدیر
دعوت‌کننده به قرآن شرح تعبیر «والداعی إلیه» در خطبه غدیر است. پیامبر صلی الله علیه و آله این تعبیر را در ادامهٔ معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام به‌عنوان جانشین خود و مفسر کتاب خدا بیان می‌کند. در این سیاق، دعوت به قرآن با تبیین معارف آن و هدایت امت پیوند دارد.[۱]
در شرح این فراز، دعوت به کتاب خدا از وظایف امام و خلیفه پیامبر صلی الله علیه وآله دانسته شده است؛ همان‌گونه که پیامبر صلی الله علیه وآله مردم را به خدا و معارف کتاب آسمانی دعوت می‌کند، جانشین او نیز این مسئولیت هدایت را ادامه می‌دهد.[۲]
متن و ترجمه فراز
وَ خَلِیفَتِی عَلَی أُمَّتِی وَ عَلَی تَفْسِیرِ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الدَّاعِی إِلَیْهِ. «و جانشین من در امتم و در تفسیر کتاب خداوند عزّوجل، و دعوت‌کننده به آن است.»[۳]
تعبیر «والداعی إلیه» پس از «کتاب الله» آمده است و در عنوان و شرح این فراز، به دعوت مردم به قرآن تفسیر می‌شود. دعوت به کتاب خدا، در این توضیح، راهنمایی مردم به سوی معارف و فرمان‌های الهی را دربرمی‌گیرد.
دعوت به قرآن از وظایف جانشین پیامبر صلی الله علیه وآله
در این فراز، تفسیر قرآن و دعوت به آن در کنار یکدیگر بیان شده‌اند. تفسیر، به روشن کردن معارف کتاب خدا مربوط است و دعوت، مخاطبان را به پذیرش و عمل به این معارف فرا می‌خواند.
امیرالمؤمنین علیه السلام در جایگاه وصی و جانشین پیامبر صلی الله علیه وآله، مردم را به خداوند و عمل به کتاب او دعوت می‌کند. در شرح این بخش، هدف این دعوت، هدایت مردم، سعادت دنیا و آخرت و تقرب به خداوند معرفی شده است.[۴]
ارتباط دعوت به خدا با اطاعت از امام
در تفسیر شیعی، اطاعت از امامی که از سوی خدا معرفی شده است، در امتداد اطاعت از خدا و پیامبر صلی الله علیه وآله قرار دارد. بر این مبنا، پیروی از امام در فهم و عمل به دین، با دعوت به قرآن و فرمان‌های الهی ارتباط پیدا می‌کند.[۵]
در زیارت جامعه کبیره نیز محبت اهل‌بیت علیهم السلام با محبت خداوند پیوند داده شده است: مَنْ أَحَبَّکُمْ فَقَدْ أَحَبَّ اللَّهَ؛ هر کس شما را دوست بدارد، خدا را دوست داشته است.[۶] این عبارت، پیوند محبت اهل‌بیت با محبت خدا را بیان می‌کند. بحث درباره ارتباط ولایت با تقرب، توحید و پذیرش عبادت، به مجموعهٔ ادلهٔ این موضوع وابسته است و از همین جمله به‌تنهایی نتیجه نمی‌شود.
جایگاه ولایت در شرح فراز
در شرح این بخش، پذیرش ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام با پیروی از هدایت الهی و پذیرش عبادت مرتبط دانسته شده است. همچنین، اختیارات امام در این تفسیر، وابسته به اذن خداوند است و استقلال از او ندارد.[۷] بر این اساس، دعوت امام به خدا و کتاب او با پذیرش مرجعیت دینی امام منافاتی ندارد؛ زیرا این مرجعیت، در خدمت تبیین و اجرای فرمان الهی تعریف می‌شود. موضوع دعوت، خداوند و معارف قرآن است و پیروی از امام، راه فهم و عمل به آن معرفی می‌گردد.
جستارهای وابسته
• مفسر کتاب خدا • خلیفه پیامبر • ظرف علم پیامبر • ولایت ائمه علیهم السلام • خطبه غدیر
پانویس
- ↑ الاحتجاج علی أهل اللجاج، احمد بن علی طبرسی، ج ۱، ص ۷۶.
- ↑ شرح خطابه غدیر، محمدرضا شریفی، ج ۳، ص ۲۰۴.
- ↑ الاحتجاج علی أهل اللجاج، احمد بن علی طبرسی، ج ۱، ص ۷۶.
- ↑ شرح خطابه غدیر، محمدرضا شریفی، ج ۳، ص ۲۰۴.
- ↑ شرح خطابه غدیر، محمدرضا شریفی، ج ۳، ص ۲۰۴.
- ↑ من لا یحضره الفقیه، محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، ج ۲، ص ۶۱۳، زیارت جامعه کبیره.
- ↑ شرح خطابه غدیر، محمدرضا شریفی، ج ۳، ص ۲۰۴.
منابع
- الاحتجاج علی أهل اللجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق: محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
- شرح خطابه غدیر؛ محمدرضا شریفی، اصفهان: انتشارات نورالحیات، ۱۴۴۶ق.
- من لا یحضره الفقیه؛ محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: علی‌اکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۴ق.