شبهه درباره روز نزول آیه اکمال

از جمله مهم‌ترین و مشهورترین آیات غدیر که در اثناء خطبه غدیر بر پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شد این آیه است: الْیَوْمَ یَئِسَ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ دِینِکُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ، الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نِعْمَتِی وَ رَضِیتُ لَکُمُ الْإِسْلامَ دِیناًدر روایاتی از اهل سنت آمده است که این آیه را در روز عرفه و در عرفات ذکر کرده‌اند. جالب است که اکثر این روایات به نزول مسئله ولایت در آنجا اعتراف کرده‌اند و فقط زمان و مکان آن را تغییر داده‌اند.

دروغ اهل سنت در نزول آیه اکمال

در حل این نقطه شبههناک دو پاسخ وجود دارد:

پاسخ اول: اشتباه در قرائت «عَرَّفَهُ»

در روایات عبارت «یوم عرفه» آمده که این عبارت یا اشتباهاً یا عمداً معنای نادرستی پیدا کرده که به قرائت غلط آن بازمی‌گردد. این عبارت را دو گونه می‌توان خواند: «یَوْمُ عَرَفة» و «یَوْمٌ عَرَّفَهُ» که معنای اولی «روز عَرَفه» و معنای دومی «روزی که او را معرفی کرد» می‌شود.

در روایت اصلی معنای دوم منظور بوده که در روز معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام برای ولایت آیه اکمال نازل شده است، ولی چون اعراب و حرکات و حتی نقطه گذاری در کتاب‌های قدیم مرسوم نبوده، عده‌ای اشتباهاً و عده ای با کششِ انحراف ذاتی به احتمال اول کشیده شده‌اند که «روز عرفه» است.

این احتمال هم وجود دارد که منشأ اشتباه روایاتی باشد که در عرفه پیش‌بینی نزول این آیه برای پیامبر صلی الله علیه و آله را ذکر می‌کند، که بعضی اشتباهاً آن را روز نزول آیه خیال کرده‌اند.

روایت چنین است: «فَلَمّا وَقَفَ رَسُولُ اللَّه صلى الله عليه و آله بِالْمَوْقِفِ، اتاهُ جَبْرَئيلُ عَنِ اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ فَقالَ: انَّهُ قَدْ دَنا اجَلُكَ…. فَاقِمْهُ لِلنّاسِ عَلَماً …، فَانّى لَمْ اقْبِضْ نَبِيّاً مِنَ الانْبِياءِ الّا بَعْدَ كَمالِ دينى وَ اتْمامِ نِعْمَتى بِوِلايَةِ اوْلِيائى وَ مُعاداةِ اعْدائى. وَ ذلِكَ كَمالُ تَوْحيدى وَ اتْمامُ نِعْمَتى عَلى خَلْقى …. فَ «الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ …»:

وقتی پیامبر صلی الله علیه و آله در موقف (عرفات) وقوف داشت جبرئیل از طرف خدا نزد حضرت آمد و گفت: اجل تو نزدیک شده…. پس علی را برای مردم به عنوان عَلَم و نشانه بپادار …، که من پیامبری از پیامبرانم را قبض روح نکرده‌ام مگر بعد از کمال دینم و اتمام نعمتم با ولایت اولیائم و دشمنی با دشمنانم. و این کمال توحید من و تکمیل نعمتم بر خلقم است …. پس «امروز دین شما را کامل کردم …».

دلیل این اشتباه آن است که بعد از این فراز در همین روایت آغاز مراحل نزول آیه یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ … را بیان می‌کند که حضرت از شر قوم خود از ابلاغ این پیام طلب معذوریت کرد، و پس از تأکید امر الهی درخواست حفظ و عصمت نمود و پذیرفته شد؛ و سپس خطبه مفصل غدیر را ذکر می‌کند که در متن آن نزول آیه پس از ابلاغ الگو:عربی «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ …» به صراحت ذکر شده است؛ بنابراین معلوم می‌شود آنچه در اول این روایت آمده به معنای پیش‌بینی نزول آیه است نه اصل نزول آن.

پاسخ دوم: هدف از تحریف در تاریخ آیه

مؤسس این شبهه در برابر انبوه روایاتی که نزول آیه را در روز غدیر ثابت می‌کند شخص عمر بن الخطاب است. جالب است که بدانید این اقدام عمر در برابر آیه اکمال سابقه دارد و جنبه انحرافی دیگری نیز در این ماجرا به چشم می‌خورد و پیداست که مؤسس سقیفه از همه بیشتر اهمیت آن را دریافته که این گونه دست به تحریف لفظی و معنوی آن زده است. متن ماجرا چنین است:

یهودیان به عمر گفتند: اگر این آیه الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ… بر ما یهودیان نازل شده بود و ما روزی را که در آن نازل شده می‌دانستیم، آن روز را عید می‌گرفتیم. عمر گفت: خدا را شکر که آن را برای ما عید قرار داده است. من می‌دانم در چه روزی نازل شده است؛ در روز عرفه نازل شده و خدا این امر را کامل کرده، و از این آیه دانستیم که مسئله از این پس رو به نقصان خواهد گذاشت.

در این قطعه تاریخی می بیینیم عمر از یک سو نزول آیه را در روز عرفه گفته، و این در پاسخ یهودیان است که خوب می‌دانسته‌اند این آیه در چه روزی نازل شده و در واقع برای اثبات غاصب بودن او و ریشخند بر او این مسئله را مطرح کرده‌اند. او در واقع با تعیین روز عرفه از سؤال‌های بعدی فرار کرده است که اگر در روز غدیر بوده چگونه خدا در آن روز دین را تکمیل کرده است؟

از سوی دیگر عمر مفهوم «کمال دین» را به انحراف کشانده است. در همه جای عالم مردم در هر علمی و فضیلتی در صدد کمال بیشتر و بعد از رسیدن به کمالی برای تکامل بیشتر هستند، و اگر مانعی ایجاد نشده باشد هیچ‌کس و هیچ جامعه ای از کمال به نقص نازل نمی‌شود. در حالی که عمر با افکار شومی که در سر پرورانده به صراحت می‌گوید: «ما از این کامل شدن فهمیدیم که مسئله از این پس رو به نقصان خواهد گذاشت»!

سابقه عمر با این آیه قبل از سؤال یهودیان است و بازمی‌گردد به روز غدیر که وقتی این آیه نازل شد عمر گریه کرد!! پیامبر صلی الله علیه و آله پرسید: برای چه گریه می‌کنی؟ گفت: «ابْكانى انّا كُنّا فى زِيادَةٍ مِنْ دينِنا، فَامّا اذْ كَمُلَ فَانَّهُ لَمْ يَكْمِلْ شَىْءٌ قَطُّ الا نَقَصَ: مرا به گریه واداشت اینکه ما دائماً در حال پیشرفت و تعالی در دینمان بودیم، ولی اکنون که کامل شده هیچ چیزی کامل نمی‌شود مگر آنکه رو به نقصان می‌گذارد «!!!

این پیش‌بینی عمر نیست مگر آتشی که در دل او از ولایت علی بن ابی طالب علیه السلام بر پا شده است. او به جای آنکه این کمال را آغاز راه تکامل ملت اسلام بداند، در صدد شکستن آن است و آن را آغاز عقبگرد و تنازل و سیر قهقرایی می‌داند. البته که در فرهنگ سقیفه هدف بازگرداندن مردم به جاهلیت بود و به صورت همه‌جانبه در راه آن سرمایه‌گذاری شد و تا امروز سیر قهقرایی آن ادامه دارد و در طول تاریخ وقایع تلخ این عقبگرد ثبت شده است.

بیشتر بخوانید: "آیه اکمال"