عبدالملک بن ابی سلیمان عرزمی

عبدالملک بن ابی‌سلیمان العرزمی

اطلاعات فردی
نام کامل	عبدالملک بن ابی‌سلیمان العرزمی الکوفی
سرشناسی	محدث، حافظ و فقیه تابعی
تولد	کوفه
وفات	۱۴۵ هجری قمری کوفه
محل دفن	کوفه
اطلاعات علمی
استادان	عطاء بن ابی رباح، سعید بن جبیر، سلمة بن کهیل، انس بن سیرین
شاگردان	سفیان ثوری، عبدالله بن مبارک، یحیی القطان، عبدالرزاق صنعانی، هشیم بن بشیر
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیت	روایت حدیث، فقه
علت شهرت	حافظ مشهور کوفه و مورد اعتماد ائمه حدیث

عبدالملک بن ابی‌سلیمان العرزمی الکوفی (درگذشت ۱۴۵ ه.ق)، از محدثان برجسته و حافظان مشهور کوفه در نیمه دوم سده اول و اوایل سده دوم هجری است. با وجود انتقادهای پراکنده درباره برخی احادیث مرسل یا مرفوع وی، اجماع قریب به اتفاق علمای رجال بر وثاقت، حفظ و اتقان او قرار دارد.

جایگاه راوی

عبدالملک بن ابی‌سلیمان العرزمی الکوفی. ابومحمد، ابوعبدالله و ابوسلیمان. وی به سبب سکونت در محله «جَبّانة عَرْزَم» در کوفه به «العَرْزَمی» منسوب شده است. برخی نیز گفته‌اند عرزم نام فردی سیاه‌پوست بود. وی موالی بنی فزاره یا بنی نخع دانسته شده است. نام پدر او ابی‌سلیمان که نامش «میسره» بوده است.

در تاریخ وفات او اتفاق نظر مورخا: سال ۱۴۵ هجری قمری است.

عبدالملک العرزمی در نزد پیشوایان علم حدیث از جایگاه بلندی برخوردار بود:

• حفظ و اتقان: شهرت اصلی وی به حافظه قوی و اتقان در حدیث بود.
  • سفیان ثوری او را «میزان» (ترازو) خواند و با دست خود اشاره به وزن کردن کرد.
  • ابن مبارک نیز همین تعبیر را تأیید کرد.
  • شعبة بن حجاج از حافظه او تعجب می‌کرد.
  • سفیان ثوری وی را در زمره «حفّاظ الناس» (حافظان برجسته) نام برد.
• وصف به فقاهت: فضیل بن عیاض الفسوی او را «ثقه، متقن، فقیه» توصیف کرده است.

نظرات علمای جرح و تعدیل

اتفاق نظر بر وثاقت اوست، هر چند به برخی اشتباهات در روایت اشاره شده است:

• یحیی بن معین: او را «ثقه، صدوق» دانسته و گفته است اگرچه مردم حدیث شفعه او از عطاء را انکار کردند، ولی «عبدالملک ثقه است و رد کردن حدیث بر مانند او روا نیست».
• احمد بن حنبل: وقتی ابوداود از او درباره عبدالملک پرسید، گفت: «ثقه است». و هنگامی که پرسید: «خطا می‌کند؟» گفت: «آری، و او از حافظان اهل کوفه بود، جز اینکه احادیثی را از عطاء [به صورت مرسل] روایت کرده که آنها را [به صورت مرفوع] بالا برده است».
• عجلی: او را «ثقه، ثبت» دانسته است.
• ابن عمار: وی را «ثقه، حجت» توصیف کرده است.
• ابن حبان: در کتاب «مشاهیر علماء الامصار» وفات او را سال ۱۴۵ ه.ق ثبت کرده است.

نکته قابل تأمل: شعبة بن حجاج به دلیل حدیث مورد اختلاف شفعه، از روایت کردن از عبدالملک خودداری کرد و به جای او از محمد بن عبیدالله العرزمی روایت کرد که این انتخاب از سوی خطیب بغداد مورد انتقاد قرار گرفته است؛ چرا که محمد بن عبیدالله نزد ائمه حدیث ساقط‌الروایه بود، در حالی که ثناء بر عبدالملک فراوان است.

مشایخ

وی از جمعی از تابعین بزرگ روایت کرده است که از جمله مهم‌ترین آنان می‌توان به این افراد اشاره کرد:

• عطاء بن ابی‌رباح
• سعید بن جبیر
• انس بن سیرین
• سلمة بن کهیل
• ابوالزّبیر المکی
• زُبَید یامی

راویان از او

جمع کثیری از ائمه حدیث از او روایت کرده‌اند که نشان‌دهنده اعتبار علمی اوست:

• سفیان ثوری
• ابن مبارک
• یحیی بن سعید القطان
• هُشَیم بن بشیر
• عبدالرزاق بن همّام صنعانی (که از آخرین کسانی بود که از او روایت کرد)
• زائدة بن قدامه
• خالد بن عبدالله الطحان
• حفص بن غیاث
• یزید بن هارون
• علی بن مسهر
• عیسی بن یونس

در منابع مختلف، احادیث متعددی از او نقل شده است. به عنوان نمونه، حدیثی درباره نهی از تبدیل خانه به قبر (یعنی ترک نماز در خانه) از طریق یعلی بن عبید از او روایت شده است.

روايت حديث غدير

يكى از علما و بزرگان اهل‏ سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده عبدالملک بن ابى‏ سليمان عرزمى كوفى (م ۱۴۵ ق) است. احمد بن حنبل در «المسند» حديث غدير را با اشاره به ماجراى غدير در دو مورد از عبدالملک بن ابى ‏سليمان نقل كرده است. سبط بن جوزی نيز اين خبر را در «الفضائل» از احمد بن حنبل نقل كرده است.

سمعانى و ذهبى و ابن ‏حجر: او را توثيق كرده ‏اند. احمد و يحيى بن مَعين وى را توثيق كرده‏ اند. ابوحاتم ابن ‏حِبّان، احمد بن حنبل و نسايى: او را توثيق كرده و ستوده‏ اند. بخارى در تعاليق و مسلم در صحيح و صاحبان سنن چهارگانه از وى روایت كرده ‏اند.