عبدخیر بن یزید خیوانی همدانی
عبد خیر بن یزید خیوانی همدانی از شخصیتهای برجسته تابعین و از اصحاب امیرالمؤمنین علی علیه السلام که حدیث غدیر را از صحابه نقل کرده است. ابنکثیر در کتاب البدایة و النهایة حدیث غدیر را از او ضمن نقل ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کرده است.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوعماره عبدخیر بن یزید بن خیوانی همدانی |
| سرشناسی | از تابعین و یاران برجسته امیرالمؤمنین علیه السلام |
| وفات | حدود ۱۲۰ق |
| اطلاعات علمی | |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | ناقل حدیث غدیر |
عبدخیر بن یزید خیوانی همدانی در جنگهای جمل، صفین و نهروان حضور فعال داشت و روایات متعددی در فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرده است. عبد خیر روایات متعددی از امام علی علیه السلام، ابن مسعود، زید بن ارقم و دیگر صحابه نقل کرده و از او نیز افرادی چون شعبی، ابواسحاق سبیعی، اسماعیل سدی، حصین بن عبدالرحمان و سائب بن عطاء روایت کرده است. خزرجی و ابنحجر عسقلانی او را توثیق کرده و از بزرگان تابعین بهشمار آوردهاند.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
عبدخیر بن یزید خیوانی همدانی از جمله تابعینی دانسته شده که حدیث غدیر را از صحابه نقل کرده است.[۱] ابنکثیر در کتاب البدایة و النهایة حدیث غدیر را از او ضمن نقل ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کرده است:
«عن أبی اسحاق قال: حدثنی سعید بن وهب، و عبد خیر انهما سمعا علیا برحبة الکوفة، یقول: انشد باللّه من سمع رسول اللَّه صلی اللَّه علیه وآله وسلم یقول: من کنت مولاه، فان علیا مولاه، فقام عدة من اصحاب النبی صلی اللَّه علیه وآله وسلم، فشهدوا انهم سمعوا رسول اللَّه صلی اللَّه علیه وآله وسلم یقول ذلک؛ ابواسحاق گفت: سعید بن وهب و عبدخیر برایم نقل کردند که آن دو شنیدند علی علیه السلام در رحبه کوفه میفرمود: به خدا سوگند، هر کس از رسول خدا صلیالله علیه و آله شنیده است که فرمود: هر که من مولای او هستم، پس علی مولای اوست، برخیزد و شهادت دهد. پس چند نفر از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله برخاستند و گواهی دادند که شنیدهاند رسول خدا صلی الله علیه و آله این سخن را فرموده است».[۲]
شخصیت و وثاقت
بهنقل از منابع، عبدخیر بن یزید بن خیوانی همدانی کوفی، از شخصیتهای برجسته تابعین و از اصحاب امیرالمؤمنین علی علیه السلام بود که در جنگهای جمل، صفین و نهروان حضور فعال داشت و روایات متعددی در فضایل امیرالمؤمنین علیه السلام نقل کرده است. او از قبیله همدان، اهل کوفه و از شخصیتهای مورد وثوق در منابع رجالی و تاریخی بهشمار رفته است. برخی منابع او را اهل یمن و برخی دیگر اهل کوفه یا منطقه خیوان از همدان دانستهاند. او پیش از اسلام «عبدالشر» نام داشت و پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نامش را به «عبدخیر» تغییر داد.[۳]
عبدخیر از تابعین مُخَضْرَم بهشمار میرفت، یعنی هم دوران جاهلیت و هم عصر اسلام را درک کرده است.[۴] ابنسعد از حضور او را در جنگ صفین و شهادتش در همان نبرد یاد کرده است.[۵] ابنجوزی اما معتقد است او در نهروان کشته شده است.[۶] او عمری طولانی کرد و بنا به نقل برخی منابع، ۱۲۰ سال زیست.[۷]
عبد خیر روایات متعددی از امام علی علیه السلام، ابن مسعود، زید بن ارقم و دیگر صحابه نقل کرده و از او نیز افرادی چون شعبی، ابواسحاق سبیعی، اسماعیل سدی، حصین بن عبدالرحمان و سائب بن عطاء روایت کرده است.[۸] خزرجی[۹] و ابنحجر عسقلانی[۱۰] او را توثیق کرده و از بزرگان تابعین بهشمار آوردهاند.
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۷۱؛ دانشنامه غدیر، ج۱۴، ص۴۹۵.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۵، ص۲۱۰.
- ↑ اسدالغابه، ج۳، ص۳۱۷–۳۱۸؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۳۰، ص۳۸۲؛ رجال الطوسی، ص۷۸؛ اصحاب امام علی، ص۶۹۹–۷۰۰.
- ↑ الإستیعاب، ج۳، ص۱۲۷.
- ↑ طبقات الکبری، ج۶، ص۲۴۴.
- ↑ المنتظم، ج۱۶۰–۱۶۱.
- ↑ الإستیعاب، ج۳، ص۱۲۷.
- ↑ تاریخ مدینة دمشق، ج۳۰، ص۳۸۲.
- ↑ خلاصة تذهیب تهذیب الکمال، ص۳۰۵.
- ↑ تقریب التهذیب، ص۳۳۵.
منابع
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابناثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- اصحاب امام علی علیه السلام؛ سید اصغر ناظمزاده قمی، قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
- البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- تاریخ مدینة دمشق؛ علی بن حسن شافعی (ابنعساکر)، تحقیق: علی شیری، بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۵ق.
- تقریب التهذیب؛ احمد بن علی بن محمد (ابنحجر عسقلانی)، تحقیق: محمد عوامة، سوریه: دار الرشید، ۱۴۰۶ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- خلاصة تذهیب تهذیب الکمال فی أسماء الرجال؛ احمد بن عبدالله خزرجی، تحقیق: عبدالفتاح أبوغدة، حلب و بیروت: مکتب المطبوعات الإسلامیة و دار البشائر، ۱۴۱۶ق.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- رجال الطوسی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک؛ جمالالدین ابوالفرج عبدالرحمن بن علی بن محمد جوزی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبد القادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۲ق