محمد بن احمد هواری (ابوعبدالله، ابن جابر اندلسی)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد بن احمد بن علی بن جابر هَوّاری اندلسی شمسالدین |
| سرشناسی | فقیه، ادیب، شاعر و نحوی برجسته مالکی در قرن هشتم هجری |
| تولد | ۶۹۷ هجری قمری |
| وفات | ۷۸۰ هجری قمری |
| محل دفن | بیره (نزدیک سمیساط)، ترکیه |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابن یعیش صنعانی، ابومحمد سعید رندی، ابوعبدالله زواوی، ابوحیان اندلسی، مزّی |
| شاگردان | ابراهیم بن علی یعمری برهانالدین، محمد بن احمد عثمانی بیری حلبی، محمد بن سلمان بغدادی دمشقی، ابراهیم بن محمد تازی |
| تحصیلات | فقه، حدیث، نحو، ادبیات عرب |
| مذهب | مالکی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | تألیف بدیعیه العمیان و شرح های بر الفیه ابن مالک و ابن معطی، و شهرت به «نابینا و بینا» |
ابوعبدالله محمد بن احمد بن علی بن جابر هَوّاری اندلسی، ملقب به شمس الدین و معروف به ابن جابر. فقیه، ادیب، شاعر و نحوی برجسته مالکی در قرن هشتم هجری، وی از مشاهیر علمی و ادبی اندلس به شمار میرود که در سال ۶۹۷ هجری قمری در شهر المریه (آلمریا) در اندلس متولد شد و در سال ۷۸۰ هجری قمری در شهر بیره (نزدیک سمیساط در ترکیه امروزی) چشم از جهان فروبست.
جایگاه علمی[۱]
ابن جابر برای کسب علم و دانش از اندلس به سوی مشرق زمین سفر کرد. ابتدا به دیار مصر رفت و پس از گزاردن حج، وارد شام شد. مدت کوتاهی در دمشق اقامت گزید و سپس در سال ۷۴۳ هجری به حلب رفت و در شهر «بیره» در نزدیکی سمیساط ساکن شد. او در این شهرها به تدریس علوم مختلف پرداخت و از جایگاه والایی در میان اهل علم برخوردار گشت.
یکی از نکات جالب در زندگی ابن جابر، همراهی او با احمد بن یوسف غرناطی رُعینی است. این دو به دلیل همراهی و همکاری علمی خود به «نابینا و بینا» شهرت یافتند؛ زیرا ابن جابر نابینا بود و تألیف و نظم میکرد و رُعینی بینا بود و آثار او را مینوشت. آن دو با هم به مصر و شام سفر کردند و از استادان مشترکی بهره بردند. پس از مدتی، ابن جابر ازدواج کرد و از رُعینی جدا شد. رُعینی درگذشت و ابن جابر در رثای او مرثیه ای سرود و حدود یک سال پس از او، در بیره وفات یافت.
اساتید
ابن جابر علوم مختلف را از استادان برجسته زمان خود فراگرفت:
- نحو را از ابن یعیش صنعانی آموخت.
- فقه مالکی را نزد ابومحمد سعید رندی فراگرفت.
- حدیث را از ابوعبدالله زواوی و ابوحیان اندلسی و مزّی استماع کرد.
شاگردان
شاگردان برجستهای از او بهره بردند که از آن جمله اند:
- ابراهیم بن علی بن محمد یعمری ابوالوفاء برهان الدین
- محمد بن احمد بن محمد بن احمد عثمانی بیری حلبی ابوعبدالله شمس الدین
- محمد بن سلمان بن محمد بغدادی دمشقی شمس الدین
- ابراهیم بن محمد تازی
ابن جابر به علوم برجسته ای آراسته بود و محاسن و فواید گوناگونی را در خود جمع داشت. او بسیار با ادب و شرم و حیا بود. شعر او لطیف و پرمایه و نثرش بدیع و استوار توصیف شده است. وی در اندلس همچون ستارهای درخشید و با ادب خود برتری یافت و با تلاش خود علوم گوناگون را فراگرفت.
تألیفات
ابن جابر تألیفات بسیاری را از خود به جای گذاشت که برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
- «بدیعیه العمیان (الحلة السیرا فی مدح خیر الورى»
- «شرح الفیه ابن مالک»
- «شرح الفیه ابن معطی»
- «نظم فصیح ثعلب»
- «غایة المرام فی تثلیث الکلام»
- «قصیده میمیه»
- «العین فی مدح سید الكونین»
- «نظم کفایه المتحفظ»
روايت حديث غدير[۲]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن احمد بن على هوارى مالكى، ابوعبدالله، شمس الدين، ابن جابر اندلسى (م ۷۸۰ ق) است. ابن جابر اندلسى در يكى از اشعارش، متن حديث غدير را آورده است.[۳] ابن حجر عسقلانی و سیوطی و ابن عماد و مُقرى[۴]: شرح حال او را نوشته و او را ستوده اند.
پانویس
- ↑ «أعلام المغرب والأندلس فی القرن الثامن» اثر ابن احمر، «الاعلام» زرکلی، «الاحاطة فی اخبار غرناطة» اثر لسان الدین ابن خطیب و «درّة الحجال فی أسماء الرجال» اثر ابن قاضی مکناسی. تراجم
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۷۹.
- ↑ نفح الطيب: ج ۴ ص ۶۰۳ - ۶۰۷.
- ↑ الدرر الكامنة: ج ۳ ص ۳۳۹. بُغيَة الوُعاة فى طبقات اللغويّين و النُحاة: ص ۱۴. شَذَرات الذهب: ج ۶ ص ۲۶۸. نفح الطيب: ج ۴ ص ۳۷۳ - ۴۰۸.