محمد بن عثمان عبسی
ابوجعفر محمد بن عثمان عبسی (حدود ۲۰۷-۲۹۷ق) مشهور به ابن ابیشیبه، محدث، مفسر و فقیه برجسته کوفی در قرن سوم هجری بود. وی نزدیک به هفتاد سال در کوفه زیست و سپس به بغداد مهاجرت کرد و در همانجا درگذشت. درباره وثاقت وی میان رجالشناسان اهل سنت اختلاف نظر وجود دارد، اما آثار مهمی چون «السنن فی الفقه» و «العرش و صفته» از خود به جای گذاشت.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | ابوجعفر محمد بن عثمان بن محمد عبسی کوفی |
| سرشناسی | محدث، مفسر و فقیه برجسته قرن سوم هجری |
| تولد | حدود ۲۰۷ هجری قمری |
| وفات | ۲۹۷ یا ۲۸۷ هجری قمری |
| محل دفن | بغداد |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | یحیی بن معین، احمد بن یونس، منجاب بن حارث، سعید بن عمرو اشعثی، محمد بن عمران بن ابیلیلی |
| شاگردان | ابوالقاسم طبرانی، عثمان بن سماک، ابن صاعد |
| تحصیلات | تاریخ، تفسیر قرآن، فقه، حدیث |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | تبحر در علم حدیث و تألیف آثاری چون السنن فی الفقه و فضائل القرآن |
زندگینامه
تاریخ دقیق ولادت او روشن نیست، اما با توجه به گفته ذهبی که وی در حدود نود سالگی درگذشته است،[۱] میتوان تولد او را در حدود سال ۲۰۷ هجری قمری تخمین زد. بنا به نقل خطیب بغدادی، ابن ابی شیبه نزدیک به هفتاد سال از عمر خود را در زادگاهش کوفه گذراند و سپس در سال ۲۷۳ هجری به بغداد مهاجرت کرد و تا پایان عمر در آن دیار اقامت گزید.[۲]
اساتید و شاگردان
وی در محضر استادان بزرگی چون یحیی بن معین، احمد بن یونس، منجاب بن حارث، سعید بن عمرو اشعثی و محمد بن عمران بن ابیلیلی به فراگیری دانش پرداخت.
ابن ابی شیبه شاگردان و راویان بسیاری تربیت کرد که از جمله آنان میتوان به ابوالقاسم طبرانی، عثمان بن سماک و ابن صاعد اشاره کرد.[۳]
جایگاه علمی
ابن ابی شیبه در رشتههای گوناگون علوم اسلامی از جمله تاریخ، تفسیر قرآن و فقه تبحر داشت، اما تخصص اصلی وی در علم حدیث بود و شهرت او نیز بیشتر به همین جهت است.[۴]
رجالشناسان اهل سنت در ارزیابی شخصیت ابن ابی شیبه دچار اختلاف نظر شده و اقوال گوناگونی از آنان نقل شده است. برخی او را محدثی کذاب و جاعل حدیث معرفی کردهاند،[۵] در حالی که گروهی دیگر وی را ثقه و مورد اعتماد دانستهاند.[۶]خطیب بغدادی و ذهبی:[۷] او را توثیق کرده و بسیار ستودهاند. ابوعلی صالح بن محمد، عبدان، جَزَره و ابن عدی او را توثیق کردهاند.
وفات
درباره تاریخ درگذشت وی دو قول وجود دارد؛ برخی سال ۲۸۷ هجری[۸] و برخی دیگر سال ۲۹۷ هجری را ذکر کردهاند.[۹] وفات وی در بغداد روی داد.
تألیفات
از ابن ابی شیبه آثار متعددی بر جای مانده که عبارتند از:
- «السنن فی الفقه»
- «فضائل القرآن»
- «کتاب التاریخ»
- «العرش و صفته»
روایت حدیث غدیر[۱۰]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده محمد بن عثمان بن ابی شَیبه عَبسی کوفی (م ۲۹۷ ق) است. نام این راوی در سند حدیث غدیر به روایت حافظ ابوالفتح محمد بن علی نطنزی آمده است. حافظ ابونعیم اصفهانی در «ما نزل من القرآن فی علی علیه السلام» نزول آیه اکمال در غدیر را از محمد بن عثمان بن ابی شَیبه نقل کرده است.[۱۱]
پانویس
- ↑ ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج۱۴، ص۲۲
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۲۵۳
- ↑ دمشقی صالحی، طبقات علماء الحدیث، ج۲، ص۳۷۲
- ↑ ذهبی، تاریخ الاسلام، ج۲۲، ص۲۸۱
- ↑ ذهبی، میزان الاعتدال، ج۳، ص۶۴۲
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۲۵۳
- ↑ تاریخ بغداد: ج ۳ ص ۴۲. تذکرة الحفّاظ: ج ۲ ص ۶۶۱.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، لسان المیزان، ج۵، ص۲۸۰
- ↑ خطیب بغدادی، تاریخ بغداد، ج۳، ص۲۵۷
- ↑ چکیده عبقات الانوار (حدیث غدیر): ص ۲۴۴.
- ↑ ما نزل من القرآن فی علی علیه السلام (مخطوط).