محمد بن مثنّی عنزی (ابوموسی)
محمد بن مثنی بن عبید عنزی (۱۶۷-۲۵۲ق)، ملقب به ابوموسی بصری و معروف به «الزمن»، حافظ و محدث اهل بصره بود. وی از چهرههایی چون یحیی قطان و عبدالرحمن بن مهدی حدیث شنید و راویانی چون بخاری و مسلم از او روایت کردهاند. علمای رجال او را ثقه، ثبت و صاحبکتاب دانستهاند، هرچند برخی در حفظ او اشکالی اندک ذکر کردهاند.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد بن مثنی بن عبید بن قیس بن دینار عنزی بصری |
| سرشناسی | محدث، حافظ و از مشایخ بخاری و مسلم |
| تولد | حدود ۱۶۷ هجری قمری |
| وفات | ذیقعده ۲۵۲ هجری قمری (قول مشهور) |
| محل دفن | بصره |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | یحیی بن سعید قطان، عبدالرحمن بن مهدی، عفان بن مسلم، ابوالولید طیالسی، وکیع بن جراح و دیگران |
| شاگردان | بخاری، مسلم، ابوداود، ترمذی، نسایی، ابن ماجه، ابویعلی موصلی، ابن خزیمه و دیگران |
| مذهب | اسلام، اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث و فقه |
| علت شهرت | وثاقت، ثبت بودن، روایت برای کتب ستّه |
جایگاه رجالی[۱]
محمد بن مثنی بن عبید بن قیس بن دینار عنزی، ملقب به ابوموسی بصری و معروف به «الزَّمِن»، حافظ و محدث و از رجال صحاح ستّه است.
اساتید
او از جمع زیادی از علما و محدثان حدیث شنید که از جمله آنها میتوان به این افراد اشاره کرد:
ابوالنعمان حکم بن عبدالله عجلی، خالد بن حارث هجیمی، حماد بن مسعده، روح بن عباده، عفان بن مسلم، عبدالرحمن بن مهدی، عبدالصمد بن عبدالوارث، ابوولید طیالسی، وکیع بن جراح، یحیی بن سعید قطان، یزید بن هارون و بسیاری دیگر.
شاگردان
راویان بزرگی از او حدیث نقل کردهاند، از جمله تمامی محدثان اصلی (بخاری، مسلم، ابوداود، ترمذی، نسایی، ابن ماجه)، همچنین ابویعلی موصلی، بقی بن مخلد، جعفر فریابی، حسین بن اسماعیل محاملی، ابوعروبه حرانی، زکریا ساجی، صالح جزره، ابن ابیدنیا، ابن خزیمه، ابن ناجیه و بسیاری دیگر.
جایگاه علمی
- یحیی بن معین: او را ثقه دانسته است.
- محمد بن یحیی ذهلی: از او به عنوان «حجة» یاد کرده است.
- صالح جزره: او را راستگو و خوشلهجه توصیف کرده، ولی اشاره کرده که کمی در عقل او (یا حافظهاش) اشکالی وجود داشته است. با این حال، او را بر «بندار» (محمد بن بشار) مقدم میداشته است.
- ابوحاتم رازی: او را صالحالحدیث و صدوق دانسته است.
- ابوعروبه حرانی: وی را همراه با یحیی بن حکیم، ثابتترین و استوارترین فرد در بصره معرفی کرده است.
- نسائی: درباره او گفته است: اشکالی در او نیست (لا بأس به)، اما اشاره کرده که در کتابش تغییر و تصرفاتی انجام میداده است.
- ابن خراش: او را از جمله راویان ثابت و استوار (اثبات) برشمرده است.
- ابن حبان: او را در کتاب «ثقات» آورده و گفته است که او صاحب کتاب (حدیثی) بود و جز از روی کتابش حدیث نمیگفت.
- خطیب بغدادی: او را راستگو، باورع، با فضیلت و عاقل توصیف کرده و در جای دیگر او را ثقه و ثبت دانسته که همه ائمه به حدیثش احتجاج کردهاند.
- سمعانى و ذهبى و ابن حجر[۲]: او را توثيق كرده است.
وفات
- بیشتر منابع (از جمله ابراهیم بن محمد کندی و ابن حبان) وفات او را در ذیقعده سال ۲۵۲ هجری ذکر کردهاند.
- ابونصر کلاباذی گفته که او چهار ماه پس از بندار (که در رجب ۲۵۲ هجری فوت کرد) از دنیا رفت.
- برخی اقوال دیگر، سالهای ۲۵۱ یا ۲۵۰ هجری را نیز ذکر کردهاند.
روايت حديث غدير[۳]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن مثنّى عَنَزى، ابوموسى (م ۲۵۲ ق) است. نسايى حديث غدير را در «الخصائص» از محمد بن مثنّى نقل كرده است.[۴]