مغیرة بن مقسم ضبّی (ابوهاشم)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | مغیرة بن مقسم ضبی کوفی |
| سرشناسی | فقیه و محدث برجسته کوفه در عصر تابعین |
| وفات | حدود ۱۳۲ تا ۱۳۶ هجری قمری |
| محل دفن | کوفه (عراق) |
| خویشان سرشناس | پدرش: مقسم ضبی (از محدثان) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابراهیم نخعی، عامر شعبی، مجاهد بن جبر، ابووائل شقیق بن سلمه، عکرمه، حماد بن ابیسلیمان و دیگران |
| شاگردان | شعبه بن حجاج، سفیان ثوری، زائده بن قدامه، جریر بن عبدالحمید، ابوعوانه وضاح، ابوبکر بن عیاش و دیگران |
| تحصیلات | فراگیری فقه و حدیث در کوفه |
| مذهب | عثمانیمذهب |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | فقه و حدیث |
| علت شهرت | فقاهت، حفظ بسیار قوی، نابینا بودن، روایت از ابراهیم نخعی و بحث تدلیس |
مُغیرة بن مِقسَم ضَبّی کوفی (متوفی ۱۳۲-۱۳۶ هجری)، کنیه اش ابو هشام، فقیه و محدثی نابینا از تابعین بود که در کوفه میزیست . وی از چهره هایی چون ابراهیم نخعی و شعبی حدیث شنید و راویانی چون شعبه و سفیان ثوری از او روایت کرده اند. علمای رجال او را ثقه دانسته، اما در عین حال به تدلیس وی به ویژه در روایت از ابراهیم نخعی اشاره کرده.
جایگاه علمی[۱]
المُغیرة بن مِقسَم الضَّبّی، مولیٰ، کنیه اش ابو هشام، فقیهی کوفی و نابینا بود. برخی گفته اند که نابینا به دنیا آمد.
اساتید
از افرادی چون: ابراهیم نخعی، حارث عکلی، حماد بن ابی سلیمان، ربیع بن خالد ضبی، مجاهد بن جبر مکی، معبد بن خالد، پدرش مقسم ضبی، موسی بن زیاد بن حذیم سعدی، نعیم بن ابی هند، هیثم بن بدر کوفی، واصل احدب، یزید بن ولید کوفی، ابورزین اسدی و ام موسی (کنیز علی بن ابی طالب علیه السلام) روایت کرده است.
شاگردان
راویانی چون: ابراهیم بن طهمان، اسرائیل بن یونس، جریر بن عبدالحمید، جعفر احمر، حسن بن صالح بن حی، خالد بن عبدالله واسطی، ابوزبید عبثر بن قاسم، عمر بن عبید طنافسی، قیس بن ربیع، محمد بن فضیل، مفضل بن محمد نحوی، مفضل بن مهلل، منصور بن ابی اسود، هشیم بن بشیر، ابوعوانه وضاح بن عبدالله از او حدیث شنیده و نقل کردهاند.
جایگاه رجالی
- شعبه بن حجاج (به نقل از حجاج بن محمد): مغیره از حکم (بن عتیبه) حافظ تر بود. و در روایتی: از حماد بن ابی سلیمان حافظ تر بود.
- محمد بن فضیل (به نقل از نعیم بن حماد): مغیره تدلیس میکرد و ما از او حدیث نمی نوشتیم مگر وقتی که بگوید: «حدثنا ابراهیم».
- ابوبکر بن عیاش (به نقل از احمد بن عبدالله بن یونس و عبید بن یعیش): مغیره از فقیه ترین مردم بود و من کسی را فقیه تر از او ندیدم، از این رو ملازم او شدم.
- جریر بن عبدالحمید (به نقل از یحیی بن مغیره رازی): مغیره گفت: هیچ چیزی در گوشم وارد نشد مگر اینکه آن را حفظ کردم و فراموش ننمودم.
- معتمر بن سلیمان (به نقل از محمد بن عیسی بن طباع): پدرم مرا به فراگیری حدیث مغیره ترغیب می کرد و او کتاب (حدیثی) داشت.
- احمد بن حنبل (به نقل از ابوحاتم): حدیث مغیره «مدخول» (دارای اشکال) است. بیشتر روایاتی که از ابراهیم نخعی نقل کرده، آنها را به واسطه (و نه مستقیماً) از حماد، یزید بن ولید، حارث عکلی و عبیده شنیده است. احمد بن حنبل حدیث مغیره را فقط از جهت روایتش از ابراهیم تضعیف میکرد و ابراهیم را فردی سنی، باهوش و حافظ میدانست.
- یحیی بن معین (به نقل از احمد بن سعد بن ابی مریم): ثقه و مورد اعتماد است. و نیز (به نقل از ابوحاتم): مغیره همواره از حماد بن ابی سلیمان حافظتر بود.
- ابوحاتم رازی (در پاسخ به سؤال عبدالرحمن بن ابیحاتم): در مقایسه مغیره و ابن شبرمه در روایت از شعبی، هر دو را ثقه دانسته است.
- عجلی: مغیره ثقه، فقیه و محدثی خوش فکر بود، اما حدیث را به صورت مرسل از ابراهیم نقل میکرد و اگر آن را متصل میکرد، راوی واسطه را نیز ذکر می نمود. او از فقهای اصحاب ابراهیم بود. نابینا و عثمانی مذهب بود، هر چند کمی بر علی علیه السلام خرده میگرفت.
- ابوداود (به نقل از ابوعبید آجری): مغیره از مجاهد، ابووائل و ابورزین حدیث شنیده است و تدلیس نمیکند. وی ۱۸۰ حدیث مستقیماً از ابراهیم شنیده است. ابوداود در ادامه به نقل از جریر میگوید که ابوجعفر رازی مدعی بود مغیره فقط چهار حدیث مستقیماً از ابراهیم شنیده، اما جریر این را رد کرده و کتاب مغیره نشان میدهد که وی صد حدیث از ابراهیم دارد. ابوداود میگوید مغیره بین خود و ابراهیم نزدیک بیست نفر را (به عنوان واسطه) قرار داده و منصور نیز بین خود و ابراهیم ده نفر را واسطه قرار داده است.
- نسائی: مغیره را ثقه دانسته است.
- ماجرای دیدار ابراهیم نخعی با مغیره (به نقل از محل از داود بن رشید): ابراهیم وقتی مغیره را در حالی که شخصی نابینا (محل) او را هدایت میکرد دید، گفت: آمدید؟ خدا شَرّ شما را نیاورد! یک کور (محل) کور دیگری (مغیره) را به سوی کور سومی (ابراهیم) هدایت میکند.
وفات
- عباس دوری (به نقل از ابوبکر بن ابی اسود): یک سال پس از منصور (منصور بن معتمر) درگذشت.
- ابونعیم: در سال ۱۳۲ هجری (پس از منصور) وفات یافت.
- احمد بن حنبل (به روایتی): سال ۱۳۳ هجری.
- محمد بن عبدالله بن نمیر: سال ۱۳۳ هجری.
روايت حديث غدير[۲]
يكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده مغيرة بن مقسم ضبّى كوفى اعمى، ابوهشام (م ۱۳۳ ق) است. احمد بن حنبل در «مسند» حديث غدير را با اشاره به ماجراى غدير از مغيرة بن مقسم نقل كرده است.[۳] ذهبى و ابن حجر و سیوطی[۴]: وى فقيه ثقه و حافظ بوده است. شعبه، ابن مَعين، عِجلى و جرير او را توثيق كرده و در ضبط حدیث ستوده اند.