مفسر کتاب خدا در خطبه غدیر

مفسر کتاب خدا در خطبه غدیر
→ فراز قبلی    فراز بعدی ←
مشخصات فراز
موضوع	جایگاه امیرالمؤمنین علیه السلام در تفسیر قرآن و تبیین نواهی آن
مفاهیم	تفسیر قرآن؛ تبیین قرآن؛ زواجر؛ نواهی؛ علم امیرالمؤمنین؛ خلافت
منابع و پیوندها
روایات	پیامبر صلی الله علیه وآله: «فَوَاللَّهِ لَنْ يُبَيِّنَ لَكُمْ زَواجِرَهُ...»

مفسر کتاب خدا از جایگاه‌هایی است که پیامبر صلی الله علیه و آله در خطبه غدیر برای امیرالمؤمنین علیه السلام بیان کرده است. در فراز معرفی جانشین پیامبر صلی الله علیه وآله، تفسیر کتاب خدا در کنار مسئولیت آن حضرت در امت آمده است.

در بخش دیگری از خطبه نیز پیامبر صلی الله علیه وآله، امیرالمؤمنین علیه السلام را مرجع بیان نواهی و روشن کردن تفسیر قرآن معرفی می‌کند. این دو عبارت، جایگاه تفسیری آن حضرت را با علم و جانشینی او پیوند می‌دهند.

متن و ترجمه فراز

وَ خَلِیفَتِی عَلَی أُمَّتِی وَ عَلَی تَفْسِیرِ کِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ.«و جانشین من در امتم و در تفسیر کتاب خداوند عزّوجل است.»

در این عبارت، جانشینی امیرالمؤمنین علیه السلام با مسئولیت تفسیر قرآن همراه شده است؛ بنابراین، تبیین کتاب خدا از شئون جانشینی آن حضرت به شمار می‌رود.

بیان نواهی و روشن کردن تفسیر قرآن

پیامبر صلی الله علیه وآله در فراز دعوت به تدبر و فهم قرآن می‌فرماید:فَوَاللَّهِ لَنْ يُبَيِّنَ لَكُمْ زَواجِرَهُ وَ لَنْ يُوضِحَ لَكُمْ تَفْسيرَهُ الَّا الَّذى انَا آخِذٌ بِيَدِهِ.» در نقل «الاحتجاج»، همین مضمون با عبارت «وَلا یُوضِحُ لَکُمْ تَفْسِیرَهُ» آمده است. ادامهٔ فراز، شخص مورد اشاره را علی بن ابی‌طالب علیه السلام، برادر و وصی پیامبر، معرفی می‌کند.

معنای زواجر

«زواجر» به امور بازدارنده و نهی‌کننده اشاره دارد. در این فراز، مقصود نواهی و هشدارهای قرآن است؛ ازاین‌رو، ترجمهٔ آن به «نواهی قرآن» با موضوع سخن تناسب دارد. بیان زواجر، همراه با روشن کردن تفسیر قرآن آمده است. این همراهی، نقش امیرالمؤمنین علیه السلام را در توضیح معارف قرآن و راهنمایی مخاطبان در عمل به آن نشان می‌دهد.

تفسیر قرآن از شئون جانشینی

در شرح این بخش، برخورداری از علم تفسیر قرآن، از ویژگی‌های لازم برای انجام مسئولیت جانشینی پیامبر صلی الله علیه وآله دانسته شده است. جانشین باید بتواند معارف کتاب خدا را برای امت تبیین کند و راهنمای فهم و عمل به آن باشد.

بر این اساس، همانندی امیرالمؤمنین علیه السلام با پیامبر صلی الله علیه وآله در این بحث، ناظر به وظیفهٔ تبیین قرآن و علم لازم برای آن است. از عنوان «خلیفه» به‌تنهایی نمی‌توان یکسان بودن تمام ویژگی‌ها و مقامات جانشین با پیامبر صلی الله علیه وآله را نتیجه گرفت.

جستارهای وابسته

 •  تدبر در قرآن و فهم آیات  •  ظرف علم پیامبر  •  خلیفه پیامبر  •  دعوت کننده به قرآن  •  خطبه غدیر

منابع

• الاحتجاج علی أهل اللجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق: محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
• شرح خطابه غدیر؛ محمدرضا شریفی، اصفهان: انتشارات نورالحیات، ۱۴۴۶ق.