نهی‌کننده از گناهان در خطبه غدیر

نهی‌کننده از گناهان در خطبه غدیر
→ فراز قبلی    فراز بعدی ←
مشخصات فراز
موضوع	بازداشتن از نافرمانی خدا به‌عنوان یکی از مسئولیت‌های امیرالمؤمنین علیه السلام
مفاهیم	نهی از منکر؛ امر به معروف؛ معصیت؛ هدایت؛ جانشینی پیامبر
منابع و پیوندها
روایات	پیامبر صلی الله علیه وآله: «وَ النَّاهِی عَنْ مَعْصِیَتِهِ»؛ زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام: «وَ نَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ»

نهی‌کننده از گناهان شرح تعبیر «والناهی عن معصیته» در خطبه غدیر است. پیامبر صلی الله علیه و آله این وصف را در معرفی امیرالمؤمنین علیه السلام به‌عنوان جانشین خود بیان می‌کند. بازداشتن از نافرمانی خدا، در این فراز در کنار دعوت به کتاب خدا و همراهی در اطاعت او آمده است.

نهی از منکر در زیارت‌های پیامبر صلی الله علیه وآله و اهل‌بیت علیهم السلام نیز از ویژگی‌های هدایتی آنان معرفی شده است. این تعبیر، نقش آنان را در دعوت به نیکی و بازداشتن از رفتار ناپسند بیان می‌کند.

متن و ترجمه فراز

وَ النَّاهِی عَنْ مَعْصِیَتِهِ.«و بازدارنده از نافرمانی اوست.» ضمیر «ـه» در واژهٔ «معصیته»، در سیاق فراز به خداوند بازمی‌گردد؛ بنابراین، مقصود بازداشتن مردم از نافرمانی خداست.

نهی از گناه در مسئولیت جانشینی

در این بخش از خطبه، دعوت به قرآن، اطاعت خدا و نهی از معصیت در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. دعوت و تبیین، راه عمل به فرمان الهی را روشن می‌کنند و نهی از معصیت، مخاطبان را از مخالفت با آن بازمی‌دارد.

این مسئولیت، استمرار وظیفهٔ هدایت پیامبر صلی الله علیه وآله در جایگاه جانشینی است. در زیارت‌های اهل‌بیت علیهم السلام نیز امر به معروف و نهی از منکر به‌عنوان بخشی از سیرهٔ آنان یاد شده است.

نهی از منکر در زیارت پیامبر صلی الله علیه وآله

در زیارت پیامبر صلی الله علیه وآله در «کامل الزیارات» آمده است: وَ أَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَيْتَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ عَبَدْتَ اللَّهَ خَالِصاً حَتَّى أَتَاكَ الْيَقِينُ.«به معروف فرمان دادی و از منکر بازداشتی و خدا را خالصانه عبادت کردی تا هنگامی که مرگت فرا رسید.»

«یقین» در این سیاق، به مرگ اشاره دارد. این عبارت، استمرار عبادت و انجام مسئولیت هدایت تا پایان زندگی را بیان می‌کند.

نهی از منکر در زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام

در زیارت امیرالمؤمنین علیه السلام آمده است: السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ عَبَدْتَ اللَّهَ مُخْلِصاً وَ جَاهَدْتَ فِی اللَّهِ صَابِراً … وَ نَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ. «سلام بر تو ای امیرمؤمنان! خدا را خالصانه عبادت کردی و در راه خدا با شکیبایی جهاد کردی و از منکر بازداشتی.»

در این زیارت، نهی از منکر در کنار عبادت خالصانه و جهاد قرار گرفته است و از جنبه‌های عملی هدایت آن حضرت به شمار می‌رود.

نهی از منکر در زیارت امام حسین علیه السلام

در زیارت امام حسین علیه السلام آمده است: السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا مَوْلَایَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَ رَحْمَةُ اللَّهِ وَ بَرَکَاتُهُ أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلَاةَ وَ آتَیْتَ الزَّکَاةَ وَ أَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ. «سلام بر تو ای مولای من، ای اباعبدالله! رحمت و برکات خدا بر تو باد. گواهی می‌دهم که نماز را برپا داشتی، زکات را پرداختی، به معروف فرمان دادی و از منکر بازداشتی.»

تکرار این مضمون در زیارت‌های امامان، نشان‌دهندهٔ جایگاه امر به معروف و نهی از منکر در توصیف مسئولیت هدایتی آنان است.

معروف و منکر در زیارت آل یس

در زیارت آل یس آمده است: وَ الْمَعْرُوفُ مَا أَمَرْتُمْ بِهِ وَ الْمُنْکَرُ مَا نَهَیْتُمْ عَنْهُ.«معروف، آن چیزی است که شما به آن فرمان داده‌اید و منکر، آن چیزی است که از آن نهی کرده‌اید.»

این عبارت، در چارچوب اعتقاد به هدایت الهی اهل‌بیت علیهم السلام، پیروی از فرمان و نهی آنان را با شناخت و عمل به معروف و پرهیز از منکر پیوند می‌دهد.

جستارهای وابسته

 •  هدایت مهربانانه امیرالمؤمنین در خطبه غدیر  •  خلیفه پیامبر  •  دعوت کننده به قرآن  •  خطبه غدیر

منابع

• الاحتجاج علی أهل اللجاج؛ احمد بن علی طبرسی، تحقیق: محمدباقر موسوی خرسان، مشهد: نشر المرتضی، ۱۴۰۳ق.
• کامل الزیارات؛ جعفر بن محمد ابن‌قولویه قمی، تصحیح و تعلیق: عبدالحسین امینی، نجف: المطبعة المرتضویة، ۱۳۵۶ق.
• المزار الکبیر؛ محمد بن جعفر ابن‌مشهدی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، ۱۴۱۹ق.
• مفاتیح الجنان؛ عباس بن محمدرضا قمی، تحقیق: مرکز تحقیقات حج، تهران: انتشارات مشعر، بی‌تا.