کامل بن علاء تمیمی (ابوعلاء)

کامل بن علاء تمیمی

اطلاعات فردی
نام کامل	کامل بن علاء بن هلال تمیمی سعدی کوفی (ابوالعلاء، ابو عبدالله)
سرشناسی	محدث کوفی، از راویان ابو داود، ترمذی و ابن ماجه
وفات	حدود ۱۶۰ هجری قمری
اطلاعات علمی
استادان	حبیب بن ابی ثابت، عطاء بن ابی رباح، حکم بن عتیبه، منصور بن معتمر و دیگران
شاگردان	وکیع بن جراح، زید بن حباب، ابو نعیم فضل بن دکین و دیگران
مذهب	اهل سنت
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیت	حدیث، روایت
علت شهرت	اختلاف شدید در جرح و تعدیل

كامل بن علاء تميمی (م حدود ۱۶۰ق) از محدثان كوفه در طبقه هشتم است. او از مشایخی چون حبیب بن ابی ثابت، عطاء بن ابی رباح، منصور بن معتمر و حكم بن عتيبه روايت كرده و راويانی چون وكيع بن جراح، زيد بن حباب، ابو نعيم و اسحاق بن منصور از وی نقل حديث نموده اند. در ارزيابی رجالی وی اختلاف شديد است: يحيی بن معين او را ثقه دانسته، اما نسائی تضعيف كرده، ابن حبان او را به قلب اسانيد و رفع مراسيل متهم نموده، و ابن سعد او را «قليل الحديث و ليس بذلك» خوانده است. احاديثی منكر از وی نقل شده كه برخی را ابوعوانه و ذهبی نقد كرده اند. نهايتاً ابو داود، ترمذی و ابن ماجه از او روايت كرده اند اما بخاری و مسلم او را نياورده اند.

زندگی نامه

نام وی كامل بن علاء بن هلال تميمی سعدی است. كنيه او ابوالعلاء و گاهی ابوعبدالله ذكر شده است. نسبت «تميمی سعدی» به قبيله بنی تميم و شاخه سعد بن زيد مناة بازمیگردد. وی اهل كوفه بود و در همانجا نشو و نما يافت.

اساتيد

اساتيد: از جمله مشايخ وی عبارت اند از:

• حبیب بن ابی ثابت (فقيه كوفی)
• عطاء بن ابی رباح (مفتی مكه)
• حكم بن عتيبه (محدث كوفی)
• منصور بن معتمر (ثقه كوفی)
• منهال بن عمرو (محدث كوفی)
• ابو صالح مينا (مولی ضباعه)
• مغيرة بن عتيبة
• طلحة بن يحيی

شاگردان

راويان بسياری از او نقل حديث كرده اند. از جمله:

• وكيع بن جراح (امام كوفه)
• زيد بن حباب (ثقه بصری)
• ابو نعيم فضل بن دكين (محدث كوفی)
• عبيدالله بن موسی (حافظ كوفی)
• اسحق بن منصور سلولی
• محمد بن ربيعه كلابی
• عاصم بن علی واسطی
• شعيب بن حرب
• احمد بن عبدالله بن يونس

جایگاه رجالی

محدثان اربعه: ابو داود، ترمذی و ابن ماجه از او روايت كرده اند. اما بخاری و مسلم هيچ روايتی از او در صحيحين نياورده اند. شواهد نشان میدهد كه احاديث او در درجه «حسن» يا «ضعيف» قرار دارد و به درجه صحيح نرسيده است.

الف) موثقان:

• يحيی بن معين (به روايت ابن ابی خيثمه): «كامل بن علاء ثقة».
• يعقوب بن سفيان فسوی: «ثقة».
• ابو احمد بن عدی با تسامح میگويد: «أرجو أنه لا بأس به».

ب) مجرحان:

• نسائی در يك جا گفت: «ليس بالقوی» و در جای ديگر: «ليس به بأس».
• ابن سعد: «كان قليل الحديث و ليس بذاك».
• محمد بن مثنی (بندار): «ما سمعت ابن مهدی يحدث عنه شيئاً قط». يعنی عبدالرحمن بن مهدی از او روايت نمیكرده است.
• ابن حبان او را در كتاب الثقات نياورده بلكه در المجروحين ذكر كرده: «كان ممن يقلب الأسانيد و يرفع المراسيل من حيث لا يدري، فبطل الاحتجاج بأخباره»: ابن حبان تصريح كرده كه او مراسيل را به صورت مسند روايت میكرده و اسانيد را جابجا میكرده است.
• حاكم نيشابوری: «هو ممن يجمع حديثه».

ج) جمع بندی ذهبی:

ذهبی پس از نقل سخنان متضاد، مینويسد: «توفي قريباً من سنة ستين و مائة» و احاديثی از او آورده كه منكر است.

وفات

ذهبی مینويسد: «توفي قريباً من سنة ستين و مائة». يعنی حدود سال ۱۶۰ هجری قمری. تاريخ دقيقی ثبت نشده است. احتمالاً او در نيمه دوم قرن دوم ميزيسته و بيش از ۷۰ سال عمر نكرده است.

روايت حديث غدير

يكى از علما و بزرگان اهل‏ سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده كامل بن علاء تميمى كوفى، ابوعلاء (م حدود ۱۶۰ ق) است. حاکم در «المستدرک على الصحيحين» حديث غدير را با اشاره به ماجراى غدير از كامل ابوعلاء نقل كرده است. حاكم نيشابورى و خزرجى و ابن‏ حجر: او را توثيق كرده ‏اند. پيشتر گذشت كه حاكم حديث غدير به نقل كامل ابوالعلاء را صحيح دانسته و او نزد حاكم ثقه است. ابن‏ مَعين، ابن‏ عدى و نسايى: او را توثيق كرده و روایت از او را بى ‏اشكال دانسته‏ اند. ابوداوود و مسلم و تِرمِذى و ابن ‏ماجه از وى حدیث نقل كرده ‏اند.