آیت الله حسین وحید خراسانی

حسین وحید خراسانی، مشهور به آیت‌الله وحید خراسانی، فقیه، اصولی و مرجع تقلید شیعه امامیه و از استادان درس خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم بود. او در مشهد و نجف تحصیل کرد و از شاگردان سید ابوالقاسم خویی بود. در سال ۱۳۷۳ش، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، پس از درگذشت محمدعلی اراکی، او را در شمار فقیهانی معرفی کرد که تقلید از آنان جایز است.[۱]

آیت‌الله حسین وحید خراسانی
تصویر آیت‌الله حسین وحید خراسانی
اطلاعات فردی
نام کاملحسین وحید خراسانی
تولد۱ فروردین ۱۳۰۰ش (به یک گزارش)
محل تولدنیشابور
وفات۲۶ آبان ۱۴۰۵ش (تاریخ اعلام درگذشت)
اطلاعات علمی
تحصیلاتحوزه‌های علمیه مشهد و نجف
استادانمحمد نهاوندی، میرزا مهدی اصفهانی، میرزا مهدی آشتیانی، میرزا ابوالقاسم الهی، عبدالهادی شیرازی، سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی
تألیفاتتوضیح المسائل، مقدمة فی أصول الدین، منهاج الصالحین
مذهبشیعه امامیه
اطلاعات تکمیلی
زمینه فعالیتفقه، اصول فقه، تفسیر قرآن و معارف اهل‌بیت علیهم السلام
علت شهرتمرجعیت تقلید و تدریس درس خارج فقه و اصول در قم
وبگاهپایگاه رسمی دفتر

در «مقدمة فی أصول الدین»، وحید خراسانی از حدیث غدیر، حدیث ثقلین و آیات قرآن برای تبیین امامت استدلال کرده است. او در سخنرانی‌های خود نیز بر بیان معارف غدیر و بزرگداشت آن در مجالس دینی تأکید داشت.[۲][۳]

زندگی و تحصیلات

وحید خراسانی در نیشابور به دنیا آمد. پایگاه «الشیعه» تاریخ تولد او را ۱ فروردین ۱۳۰۰ش، برابر با ۱۱ رجب ۱۳۳۹ق، آورده است. [۴]

او پس از فراگیری ادبیات عرب، دروس سطح حوزه را نزد آیت الله محمد نهاوندی گذراند. سپس در درس خارج آیت الله میرزا مهدی اصفهانی و آیت الله میرزا مهدی آشتیانی شرکت کرد و علوم عقلی را نزد آیت الله میرزا ابوالقاسم الهی و آیت الله میرزا مهدی آشتیانی آموخت. در سال ۱۳۲۷ش، پس از گفت‌وگوی علمی با آیت الله سید محمد حجت کوه‌کمره‌ای در ری، از او اجازه اجتهاد گرفت.[۵]

تحصیل و تدریس در نجف

وحید خراسانی پس از تحصیل در مشهد به نجف رفت و در درس‌های آیات عظام عبدالهادی شیرازی، سید محسن حکیم و سید ابوالقاسم خویی شرکت کرد. [۶][۷]

تدریس در قم و مرجعیت

وحید خراسانی در سال ۱۳۴۹ش به ایران بازگشت. پس از حدود یک سال تدریس در مشهد، به قم رفت و در حوزه علمیه این شهر درس خارج فقه و اصول برگزار کرد. تدریس او در حوزه به مباحث فقه و اصول محدود نبود و جلساتی از تفسیر سوره یاسین او نیز منتشر شده است.[۸][۹]

در سال ۱۳۷۳ش، پس از درگذشت آیت الله محمدعلی اراکی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هفت تن را به‌عنوان فقیهانی که تقلید از آنان جایز است معرفی کرد. وحید خراسانی یکی از آنان بود. احکام و فتاوای او در «توضیح المسائل» و «منهاج الصالحین» در دسترس است.[۱۰][۱۱][۱۲]

شاگردان

از کسانی که در منابع به‌عنوان شاگردان وحید خراسانی معرفی شده‌اند، می‌توان به آیت الله سید علی حسینی میلانی، محمدمهدی شب‌زنده‌دار، سید محمدجواد علوی بروجردی و صادق آملی لاریجانی اشاره کرد.[۱۳]

غدیر و امامت در آثار و بیانات

استدلال به حدیث ثقلین و حدیث غدیر

وحید خراسانی در بحث امامتِ «مقدمة فی أصول الدین»، استدلال را با مباحث عقلی و قرآنی آغاز می‌کند و سپس به شواهد روایی می‌پردازد. در بحث حدیث ثقلین، از جمله به نقل زید بن ارقم در «المستدرک علی الصحیحین» استناد می‌کند. در این نقل، سفارش پیامبراکرم صلی الله علیه وآله به تمسک به قرآن و عترت و بیان ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام در غدیر در کنار هم آمده‌اند.[۱۴]

در بخش «النصّ على الإمامة الخاصّة»، او لفظ «مولی» را با قرائن گفتار و گزارش‌های مربوط به واقعه غدیر تفسیر می‌کند. از جمله قرائنی که برمی‌شمرد، تقدم بیان اولویت پیامبراکرم صلی الله علیه وآله وسلم بر مؤمنان، گردآوردن حاجیان برای ابلاغ پیام و استشهاد امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه است. از نظر او، این قرائن بر ولایتِ امر مسلمانان دلالت دارند.[۱۵]

آیات تبلیغ و اکمال

وحید خراسانی در همان بحث، گزارش نزول آیه تبلیغ در غدیر را از «أسباب النزول» واحدی نقل می‌کند. او از پیوند ابلاغ این پیام با انجام رسالت و از وعده حفاظت پیامبراکرم صلی الله علیه وآله وسلم در آیه برای تبیین اهمیت ولایت استدلال می‌کند. همچنین گزارش پیوند آیه اکمال با غدیر را از «تاریخ بغداد» می‌آورد و اکمال دین را در این استدلال با تعیین شخصی برای تبیین و اجرای دین پس از پیامبراکرم صلی الله علیه وآله وسلم مرتبط می‌داند.[۱۶]

بزرگداشت غدیر

در سخنانی که متن آن در ۱۱ آبان ۱۳۹۱ش منتشر شد، وحید خراسانی به روایت احمد بن محمد بن ابی‌نصر بزنطی از امام رضا علیه السلام درباره فضیلت روز غدیر پرداخت. او در ادامه، با استناد به روایات فضائل امیرالمؤمنین علیه السلام و فرازی از زیارت جامعه کبیره، تبیین جایگاه امیرالمؤمنین علیه السلام برای مردم را از وظایف عالمان دینی دانست.[۱۷]

او در سخنرانی به مناسبت عید غدیر سال ۱۴۳۴ق، بحث خود را بر سه محور بنا کرد: جایگاه روز غدیر، رویداد آن و شناخت شخصی که در آن روز ولایتش اعلام شد. در سخنان دیگری که در مهر ۱۳۹۳ش منتشر شد، بزرگداشت غدیر را با پاسداشت نبوت و امامت مرتبط دانست و بر شرح رویدادهای این ایام در هیئت‌ها، مجالس و مساجد تأکید کرد.[۱۸][۱۹]

در دیدار با جمعی از خطیبان و استادان حوزه علمیه قم، که گزارش آن در ۱۶ شهریور ۱۳۹۶ش منتشر شد، وحید خراسانی آیه اکمال را به ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام در غدیر پیوند داد و هیئت‌های مذهبی را به برگزاری آیین‌های عمومی عید غدیر با رعایت احکام شرعی فراخواند.[۲۰]

دیدگاه‌ها

  • وحید خراسانی در دیدار با محسن اراکی، دبیرکل وقت مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، بر رعایت حقوق مسلمانان اهل‌سنت و پرهیز از تفرقه تأکید کرد. او در توضیح پاسخ فقهی خود، اقرار به شهادتین را موجب حرمت تعرض به جان و مال دانست.[۲۱]
  • او، با وجود تحصیل علوم عقلی در دوره آموزش حوزوی، در سخنان خود به طلاب توصیه می‌کرد برای آموختن معارف دینی بیشتر به قرآن و روایات اهل‌بیت علیهم السلام بپردازند و تحصیل فلسفه را برای این مقصود سودمند نمی‌دانست.[۲۲]

ایام فاطمیه سلام الله علیها

از فعالیت‌های دینی وحید خراسانی، تأکید بر برگزاری مجالس عزاداری شهادت حضرت فاطمه زهرا علیها السلام بود. به گزارش پایگاه «الشیعه»، او در دیداری با رئیس‌جمهور وقت در سال ۱۳۷۹ش خواستار تعطیلی رسمی سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا علیها السلام شد. بخشی از بیانات او درباره حضرت فاطمه زهرا علیها السلامدر کتاب «حلقه وصل رسالت و امامت» گرد آمده است.[۲۳][۲۴]

حضور او در دسته عزاداری فاطمیه در قم نیز گزارش شده است. در ۱۲ اسفند ۱۳۹۵ش، دسته عزاداری با حضور او از دفترش تا حرم حضرت معصومه علیها السلام حرکت کرد.[۲۵]

آثار

  • «توضیح المسائل» رساله فارسی فتاوای اوست. در مقدمه «منهاج الصالحین»، وحید خراسانی این اثر را تعلیقه بر «منهاج الصالحین» سید ابوالقاسم خویی و تکمله آن معرفی کرده است. [۲۶][۲۷][۲۸]
  • در شرح‌حال‌ها از «شرح شرایع الاسلام» و حاشیه‌های او بر «کفایة الأصول»، «مکاسب محرمه» و «العروة الوثقى» نیز نام برده شده است.[۲۹]
  • «مقدمة فی أصول الدین» در آغاز جلد نخست «منهاج الصالحین» آمده است. «حلقه وصل رسالت و امامت» مجموعه‌ای از بیانات او درباره حضرت فاطمه زهرا علیها السلام است.[۳۰][۳۱][۳۲][۳۳]
  • در صفحه عنوان «به یاد اول مظلوم روزگار»، این مجموعه برگرفته از «مقدمه‌ای در اصول دین» و بیانات وحید خراسانی معرفی شده است. بخش مربوط به حدیث غدیر در همین اثر، به طرق روایت و معنای واژه «مولی» می‌پردازد.[۳۴]
عنوان کتاب عنوان کتاب
توضیح المسائل منتخب توضیح المسائل
منهاج الصالحین مناسک حج و عمره
منتخب احکام عمره مفرده احکام بانوان[۳۵]
احکام پزشکی احکام جوانان
احکام روزه احکام مسافر
احکام مکاسب احکام مهاجران
منتخب احکام شرح شرایع الاسلام
حاشیه بر کفایة الأصول حاشیه بر مکاسب محرمه
حاشیه بر العروة الوثقى مقدمة فی أصول الدین
Principles of Faith (Usūl al-Dīn) (ترجمه انگلیسی علی‌رضا رضوی)[۳۶] آشنایی با اصول دین
امین وحی رب العالمین إنّ الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة (چهار جلد)
به یاد آخرین خلیفه پروردگار به یاد آن‌که مذهب حق یادگار اوست
به یاد اول مظلوم روزگار به یاد بضعه خاتم انبیا در طوس، حضرت شمس‌الشموس(ع)
چراغ هدایت، کشتی نجات حلقه وصل رسالت و امامت
در آستانه مصیبت عظمی شهادت صدیقه کبری(س) ربانی آیات الله (دو جلد)
زینت عرش خدا فدک نِحله خاتم
نفس نفیس خاتمیت نور الله فی ظلمات الأرض
مصباح الهدی و سفینة النجاة ریحانه رسول‌الله
تحقیق الأصول علی ضوء أبحاث آیة‌الله الوحید الخراسانی
تقریرات درس اصول به قلم سید علی حسینی میلانی[۳۷]
احکام ناشنوایان
تدوین گروه پژوهش واحد ناشنوایان مؤسسه خاتم‌النبیین(ص)، بر پایه فتاوای وحید خراسانی[۳۸]

مقاله

در فهرست نشر خاتم، «حدیث ثقلین فی کتب الخاصه» به نام سید حسین رجائی و حسن شکوری و «موسوعه کتاب الله و اهل البیت فی حدیث الثقلین» به نام جمعی از نویسندگان ثبت شده‌اند.[۴۰][۴۱]

درگذشت

دفتر وحید خراسانی در اطلاعیه‌ای که صبح سه‌شنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۵ش، برابر با ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶م، منتشر شد، درگذشت او را اعلام کرد. در نخستین اطلاعیه، اعلام برنامه‌های تشییع، تدفین و ترحیم به اطلاعیه‌های بعدی موکول شد.[۴۲]

جستارهای وابسته

واقعه غدیر، حدیث غدیر، حدیث ثقلین، آیه تبلیغ، آیه اکمال، امیرالمؤمنین علیه السلام

پانویس

  1. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش‌های «تحصیلات و استادان» و «مرجعیت».
  2. ↑ مقدمة فی أصول الدین، در منهاج الصالحین، ج۱، ص۱۴۳–۱۵۲ و ۱۶۷–۱۷۵.
  3. ↑ «اهمیت احیاء دهه غدیریه از نظر آیت‌الله العظمی وحید خراسانی»، ۱۷ مهر ۱۳۹۳ش.
  4. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش «تحصیلات و استادان».
  5. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش «تحصیلات و استادان».
  6. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش «تحصیلات و استادان».
  7. ↑ «آیت‌الله العظمی وحید خراسانی»، آکادمی امام صادق(ع)، بخش «درباره».
  8. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش «سکونت و تدریس در قم».
  9. ↑ «آیت‌الله العظمی وحید خراسانی»، آکادمی امام صادق(ع)، بخش «دوره ویدئویی» و «درباره».
  10. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش «مرجعیت».
  11. ↑ توضیح المسائل، ص۲۱، مقدمه.
  12. ↑ منهاج الصالحین، ج۱، مقدمه، ص۵–۷.
  13. ↑ «زندگی‌نامه حسین وحید خراسانی»، بخش «شاگردان حسین وحید خراسانی».
  14. ↑ مقدمة فی أصول الدین، در منهاج الصالحین، ج۱، ص۱۲۹–۱۴۵.
  15. ↑ مقدمة فی أصول الدین، در منهاج الصالحین، ج۱، ص۱۶۷–۱۷۰ و ۱۷۴–۱۷۵.
  16. ↑ مقدمة فی أصول الدین، در منهاج الصالحین، ج۱، ص۱۷۰–۱۷۲.
  17. ↑ «بیانات آیت‌الله العظمی وحید خراسانی در خصوص فضیلت روز غدیر و مقامات امیرالمؤمنین»، ۱۱ آبان ۱۳۹۱ش.
  18. ↑ «بیانات آیت‌الله وحید خراسانی به مناسبت عید سعید غدیر ۱۴۳۴»، ۴ آبان ۱۳۹۲ش.
  19. ↑ «اهمیت احیاء دهه غدیریه از نظر آیت‌الله العظمی وحید خراسانی»، ۱۷ مهر ۱۳۹۳ش.
  20. ↑ «آیت‌الله العظمی وحید خراسانی: هیآت در روز غدیر با ذکر «یا علی» بیرون بیایند»، ۱۶ شهریور ۱۳۹۶ش.
  21. ↑ «سخنان آیت‌الله وحید خراسانی در دیدار با محسن اراکی»، ۶ تیر ۱۳۹۷ش.
  22. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش «مخالفت با فلسفه».
  23. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش‌های «درخواست تعطیلی روز شهادت حضرت فاطمه» و «تألیفات».
  24. ↑ حلقه وصل رسالت و امامت؛ برگرفته از بیانات آیت‌الله وحید خراسانی، معرفی و فهرست مباحث.
  25. ↑ «دسته عزاداری شهادت حضرت زهرا(س) در قم برپا شد»، ۱۲ اسفند ۱۳۹۵ش.
  26. ↑ توضیح المسائل، ص۲۱، مقدمه.
  27. ↑ منهاج الصالحین، ج۱، مقدمه رساله، ص۵.
  28. ↑ «اسامی کتب موجود در آرشیو مرکز»، قسمت اول، ردیف ۵۰۷۰.
  29. ↑ «آیت‌الله حاج شیخ حسین وحید خراسانی»، بخش «تألیفات».
  30. ↑ مقدمة فی أصول الدین، در منهاج الصالحین، ج۱، ص۵–۶ و فهرست مطالب.
  31. ↑ حلقه وصل رسالت و امامت، معرفی اثر.
  32. ↑ مصباح الهدی و سفینة النجاة، شناسنامه قائمیه.
  33. ↑ إنّ الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة، شناسنامه نشر خاتم.
  34. ↑ به یاد اول مظلوم روزگار، ص۲ و ۲۸–۲۹.
  35. ↑ أحکام النساء، یادداشت آغاز کتاب.
  36. ↑ Principles of Faith (Usūl al-Dīn)، صفحه عنوان و پیشگفتار مترجم.
  37. ↑ تحقیق الأصول، ج۱، شناسنامه قائمیه.
  38. ↑ احکام ناشنوایان، شناسنامه نشر خاتم.
  39. ↑ نگاهی به منزلت حضرت خدیجه در بیانات آیت‌الله وحید خراسانی، شناسنامه قائمیه.
  40. ↑ حدیث ثقلین فی کتب الخاصه، شناسنامه نشر خاتم.
  41. ↑ موسوعه کتاب الله و اهل البیت فی حدیث الثقلین، شناسنامه نشر خاتم.
  42. ↑ «اطلاعیه دفتر آیت‌الله وحید خراسانی درباره درگذشت»، بازنشر خبرگزاری مهر و خبرگزاری صداوسیما، ۲۶ آبان ۱۴۰۵ش.

منابع

  • أحکام النساء، بر پایه فتاوای حسین وحید خراسانی، نسخه عربی وبگاه دفتر، صفحه عنوان و یادداشت آغاز کتاب.
  • به یاد اول مظلوم روزگار، برگرفته از مقدمه‌ای در اصول دین و بیانات حسین وحید خراسانی، نسخه دیجیتال وبگاه دفتر.
  • Principles of Faith (Usūl al-Dīn)، حسین وحید خراسانی، ترجمه علی‌رضا رضوی، نسخه دیجیتال وبگاه دفتر.

پیوند به بیرون