ثابت بن ودیعه انصاری
ثابِت بن وَدیعَه انصاری یکی از صحابهای که حدیث غدیر را در ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کرده و به آن گواهی داده است. ثابت در غزوه خیبر حضور داشت و در جنگ صفین در کنار امیرالمؤمنین علیه السلام جنگید.
ابنعقده در کتاب الولایه، ابن شهرآشوب در مناقب آل ابیطالب، ابناثیر در اسد الغابة، سید بن طاووس در الطرائف و قاضی بهلول بهجت زنگنهزوری در تاریخ آل محمد علیهم السلام این حدیث را نقل کردهاند.
در نام خود او اختلافی نیست، اما درباره نام پدر و جدش میان منابع اختلاف چشمگیری دیده میشود: او را با عناوین «ثابت بن ودیعه» و «ثابت بن یزید بن ودیعه» معرفی کردهاند.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
بهنقل از منابع، یکی از صحابهای که حدیث غدیر را نقل کرده ثابت بن ودیعه انصاری است.[۱] ابنعقده در کتاب الولایه،[۲] ابن شهرآشوب در مناقب آل ابیطالب،[۳] ابناثیر در اسد الغابة،[۴] سید بن طاووس در الطرائف[۵] و قاضی بهلول بهجت زنگنهزوری در تاریخ آل محمد علیهم السلام[۶] حدیث غدیر را در ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کردهاند، که از جمله کسانی که در مناشده حضرت به حدیث غدیر گواهی دادند ثابت بن ودیعه انصاری بوده است.
زندگینامه
بهنقل از منابع، ابوسعید ثابت بن ودیعه انصاری خزرجی مدنی از تیره بنیعمرو بن عوف از قبیله اوس بوده است.[۷] در نام خود او اختلافی نیست، اما درباره نام پدر و جدش میان منابع اختلاف چشمگیری دیده میشود: او را با عناوین «ثابت بن ودیعه»[۸] و «ثابت بن یزید بن ودیعه»[۹] معرفی کردهاند.
ابن عبدالبر قرطبی معتقد است که ثابت بن ودیعه، همان ثابت بن یزید بن ردیعه است که به جدش ودیعه منسوب شده است.[۱۰] اما ابنحجر عسقلانی، با اشاره به اختلاف نظر ابنسعد کاتب واقدی که آنان را دو نفر دانسته و رد آن از سوی ابناثیر، میان ثابت بن ودیعة بن خذام و ثابت بن یزید بن ودیعه فرق گذاشته و تأکید کرده که ودیعه پدر ثابت بن ودیعه است و ثابت بن یزید بن ودیعه به مادرش (ابنودیعه) منسوب است.[۱۱]
ابنحجر در تهذیب التهذیب، نظر کسانی چون ابونعیم اصفهانی را مبنی بر وجود دو شخصیت متفاوت نقل کرده، اما خود این دیدگاه را رد کرده و آنها را یک نفر دانسته است.[۱۲]
به نقل از منابع، پدر ثابت، ودیعة بن خذام، از منافقان شمرده شده است.[۱۳] ثابت در غزوه خیبر حضور داشت و در جنگ صفین در کنار امیرالمؤمنین علیه السلام جنگید.[۱۴] او را از صحابه ساکن کوفه دانستهاند[۱۵] و به گفته ابنسعد، در پایان عمر خود در کوفه سکونت گزید[۱۶] هرچند او را از صحابه اهل مدینه نیز برشمردهاند.[۱۷]
جایگاه روایی
ثابت بن ودیعه در زمره کسانی دانسته شده که دو حدیث از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل کردهاند،[۱۸] اما روایات بیشتری از او در منابع آمده است. یکی از مشهورترین روایات او، نهی از خوردن گوشت الاغ اهلی در غزوه خیبر دانسته شده[۱۹] که آن را صحیح دانستهاند.[۲۰]
در روایت دیگری که با اختلاف تعابیر نقل شده، از شکار سوسمار و پختن آن در حضور پیامبر سخن گفته که حضرت از خوردن آن خودداری کردند و فرمودند: «گروهی از بنیاسرائیل مسخ شدند و ما نمیدانیم اینها همان گروهاند یا نه».[۲۱] همچنین از وی درباره فضیلت غسل جمعه و پوشیدن بهترین لباس در این روز حدیثی نقل شده است.[۲۲]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ دانشنامه غدیر، ج۶، ص۲۲۰؛ چکیده عبقات الانوار، ص۱۴۰.
- ↑ کتاب الولایه، ص۲۳۷.
- ↑ مناقب آل ابیطالب، ج۳، ص۲۶.
- ↑ اسد الغابه، ج۳، ص۳۶۶.
- ↑ الطرائف، ج۱، ص۱۴۱.
- ↑ تاریخ آل محمد علیهم السلام، ص۵۸.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۷۶.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۲۱.
- ↑ معجم الصحابه، ج۱، ص۴۰۳.
- ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۲۸۰.
- ↑ الاصابة، ج۱، ص۵۱۳.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۷.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۷۶؛ الاصابة، ج۱، ص۵۱۳.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۶.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۲، ص۱۶.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۱۲۱.
- ↑ اسد الغابة، ج۱، ص۲۷۹.
- ↑ تلقیح فهوم اهل الاثر، ص۲۷۲.
- ↑ التاریخ الکبیر، ج۲، ص۱۷۰.
- ↑ الاستیعاب، ج۱، ص۲۸۱؛ اسد الغابة، ج۱، ص۲۸۰.
- ↑ السنن الکبری، ج۴، ص۱۵۲.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۴، ص۲۷۶.
منابع
- الإستیعاب فی معرفة الأصحاب؛ یوسف بن عبدالله بن محمد بن عبدالبر قرطبی اندلسی، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
- أسد الغابة فی معرفة الصحابة؛ علی بن محمد جزری (عزالدین ابناثیر)، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
- الإصابة فی تمییز الصحابة؛ احمد بن علی (ابن حجر عسقلانی)، تحقیق: علی محمد معوض و عادل احمد عبدالموجود، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
- تاریخ آل محمد علیهم السلام؛ قاضی بهلول بهجت زنگنهزوری، تهران: بنیاد بعثت، ۱۳۷۰ش.
- التاریخ الکبیر؛ محمد بن اسماعیل بخاری، حیدرآباد دکن: دائرة المعارف العثمانیة، بیتا.
- تلقیح فهوم أهل الأثر فی عیون التاریخ و السیر؛ عبدالرحمن بن علی (ابنجوزی)، بیروت: دار الأرقم بن أبی الأرقم، ۱۴۱۸ق
- تهذیب التهذیب؛ ابنحجر احمد بن علی عسقلانی، بیروت: دار صادر، بیتا.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- السنن الکبری للنسائی؛ احمد بن علی نسائی، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۱ق.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الطرائف فی معرفة مذاهب الطوائف؛ علی بن موسی بن طاووس (سید بن طاووس)، قم: مطبعة الخیام، ۱۴۰۰ق.
- کتاب الولایة؛ احمد بن محمد کوفی (ابنعقده)، تحقیق: عبدالرزاق محمدحسین حرزالدین، قم: دلیل ما، ۱۴۲۴ق.
- معجم الصحابة؛ عبدالله بن محمد بغوی، تحقیق: محمد الأمین بن محمد الجکنی، کویت: مکتبة دار البیان، ۱۴۲۱ق.
- مناقب آل ابیطالب؛ محمد بن علی بن شهرآشوب مازندرانی، تحقیق: محمدحسین آشتیانی و سید هاشم رسولی محلاتی، قم: مؤسسه انتشارات علامه، ۱۳۷۹ق.