زید بن علی بن حسین علیه السلام
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | زید بن علی بن حسین بن علی بن ابیطالب علیهم السلام |
| سرشناسی | زید شهید |
| تولد | ۷۵، ۷۸ و ۸۰ق |
| وفات | ۱۲۰ یا ۱۲۲ق |
| نحوه درگذشت | شهادت |
| محل دفن | کوفه |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | امام سجاد علیه السلام • امام باقر علیه السلام • امام صادق علیه السلام |
| شاگردان | ابوخالد کابلی |
| تالیفات | المجموع فی الفقه به روایت ابوخالد واسطی |
| مذهب | امامی |
| اطلاعات فرهنگی | |
| علت شهرت | قیام بر علیه بنیامیه • نقل حدیث غدیر |
زید بن علی بن حسین علیهالسلام، فرزند امام سجاد علیهالسلام، از سادات بنیهاشم و از بزرگان آنها در فضل، علم، زهد و شجاعت که هم حدیث غدیر را نقل کرده و هم با آن اتمام حجت نموده است. شیخ صدوق در الامالی و معانی الاخبار و علامه مجلسی در بحارالانوار حدیث غدیر را از وی نقل کردهاند که ضمن آن زید با حدیث غدیر اتمام حجت نموده است.
زید از شاگردان برجسته امام باقر و امام صادق علیهماالسلام برشمرده شده و در علم و معرفت به درجهای رسید که امام صادق علیه السلام درباره او فرموده بود: «او آگاه، دانشمند و بسیار راستگو بود». به زید بن علی تألیفات متعددی نسبت داده شده است که مهمترین آنها مجموع فقهی و حدیثی اوست. این کتاب از نخستین آثار فقهی اسلامی بهشمار میرود.
به نقل از منابع، زید به منظور خونخواهی امام حسین علیهالسلام و یارانش و برای امر به معروف و نهی از منکر علیه حکومت بنیامیه قیام کرد و در این راه بهشهادت رسید. گفته شده که این قیام با اجازه و رضایت امام عصر او، امام صادق علیهالسلام، انجام شده بود و زید ادعای امامت نداشت و در روایات به صراحت به امامت ائمه اثنی عشر علیهمالسلام اعتراف کرده است.
جایگاه: روایت حدیث غدیر و اتمام حجت با آن
زید بن علی بن حسین علیه السلام، فرزند امام سجاد علیه السلام، یکی از اصحاب معصومان علیهم السلام دانسته شده که هم حدیث غدیر را نقل کرده و هم با آن اتمام حجت نموده است.[۱] شیخ صدوق در الامالی[۲] و معانی الاخبار[۳] و علامه مجلسی در بحارالانوار[۴] حدیث غدیر را از وی نقل کردهاند که ضمن آن زید با حدیث غدیر اتمام حجت نموده است.
شیخ صدوق در آمالی خود این روایت را چنین نقل کرده است: «حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ الْحَافِظُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحَسَنِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ خَلَفٍ قَالَ حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ عَامِرٍ قَالَ حَدَّثَنَا زَافِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ: قُلْتُ لِعَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عَلَيْهِ السَّلَامُ مَا مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ قَالَ أَخْبَرَهُمْ أَنَّهُ الْإِمَامُ بَعْدَهُ؛ از زيد بن على پرسيدند از معنى قول رسول خدا صلّى الله عليه و آله که فرمود هرکس من مولای اویم، پس علی مولای اوست. فرمود او را نشانه هدايت مقرر داشت تا حزب خدا موقع اختلاف بهوسيله او معين گردد».[۵]
شخصیت و زندگینامه
زید بن علی بن حسین بن علی بن ابیطالب علیهالسلام، فرزند امام سجاد علیهالسلام امام چهارم شیعیان، از سادات بنی هاشم[۶] و از بزرگان آنها در فضل، فهم، علم، زهد، ورع، شجاعت، دینداری و کرامت بهشمار میرفت.[۷] گفته شده وی به دلیل ارتباط عمیق با قرآن، لقب «حلیف القرآن» داشت[۸]و همچنین به «زید الازیاد»[۹] و «شهید»[۱۰] ملقب بود.
بهنقل از منابع، زید در مدینه بهدنیا آمد و مادرش کنیزی شایسته و بانجابت بود.[۱۱] او چهار فرزند از امام سجاد داشت که زید یکی از آنها بود، به همراه عمر، علی و خدیجه. زید دارای چند همسر و کنیز بود و از فرزندانش میتوان به یحیی، حسین، عیسی و محمد اشاره کرد.[۱۲] تاریخ دقیق تولد زید مشخص نیست و سالهای ۷۵، ۷۸ و ۸۰ هجری قمری برای تولد او ذکر شده است. مشهور این است که وی حدود ۴۲ سال عمر کرده و در سال ۱۲۰ یا ۱۲۲ هجری قمری به شهادت رسید. شهادتش در کوفه و در جریان قیامی علیه حاکم اموی، هشام بن عبدالملک، رخ داد.[۱۳]
زید از شاگردان برجسته امام باقر و امام صادق علیهماالسلام برشمرده شده و در علم و معرفت به درجهای رسید که امام صادق علیه السلام درباره او فرموده بود: «او آگاه، دانشمند و بسیار راستگو بود».[۱۴] گفته شده که او در مناظرات علمی و فقهی بسیار توانا بود و حتی دانشمندانی مانند ابوحمزه ثمالی و ابوخالد واسطی برای کسب دانش به او مراجعه میکردند.[۱۵] زید در فصاحت، بلاغت، خطابت و شعر نیز مهارت داشت. همچنین وی در تفسیر قرآن صاحب نظر بود و قرائت خاصی داشت که به آن «قرائت خاصه» گفته میشد. به زید بن علی تألیفات متعددی نسبت داده شده است که مهمترین آنها مجموع فقهی و حدیثی اوست که توسط ابوخالد عمرو بن خالد واسطی جمعآوری و توسط عبدالعزیز بن اسحاق بغدادی تدوین شده است. این کتاب از نخستین آثار فقهی اسلامی بهشمار میرود.[۱۶]
به نقل از منابع، زید به منظور خونخواهی امام حسین علیهالسلام و یارانش و برای امر به معروف و نهی از منکر علیه حکومت بنیامیه قیام کرد و در این راه بهشهادت رسید. گفته شده که این قیام با اجازه و رضایت امام عصر او، امام صادق علیهالسلام، انجام شده بود و زید ادعای امامت نداشت و در روایات به صراحت به امامت ائمه اثنی عشر علیهمالسلام اعتراف کرده است.[۱۷] بر اساس برخی روایات، زید به مقام و امامت برادر و برادرزادهاش اعتراف داشت و قیامش برای اصلاح امور بود.[۱۸]
به نقل از منابع، زید مردی بلندقامت، زیبا و با چهرهای سفید و سیمایی جذاب بود. چشمان درشت، ابروان نزدیک به هم، ریش انبوه، سینه پهن و چهارشانه داشت و موی سر و محاسنش سیاه با چند موی سپید در گونهها بود.[۱۹] او مورد احترام خاص ائمه معصومین علیهم السلام بود و به دلیل تقوا و عبادت زیاد، به «دائمالصلاة» معروف بود.[۲۰]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چهارده قرن با غدیر، ص۱۰۶؛ اسرار غدیر، ص۲۹۳.
- ↑ الامالی للصدوق، ص۱۲۳.
- ↑ معانی الاخبار، ص۶۶.
- ↑ بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۲۳، ح۹۸.
- ↑ الامالی للصدوق، ص۱۲۳.
- ↑ المجدی، ص۳۵۳.
- ↑ الإرشاد، ج۲، ص۱۷۱.
- ↑ مقاتل الطالبیین، ص۱۲۷.
- ↑ نور الابصار، ج۱، ص۳۷۰.
- ↑ المجدی، ص۳۵۳.
- ↑ فرحة الغری، ص۱۱۵–۱۱۷.
- ↑ أعیان الشیعة، ج۷، ص۱۰۷.
- ↑ أعیان الشیعة، ج۷، ص۱۰۷.
- ↑ إختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۲۸۵.
- ↑ زید الشهید، ص۱۵–۱۶.
- ↑ زید الشهید، ص۲۹–۳۴.
- ↑ عیون أخبار الرضا علیه السلام، ج۲، ص۲۲۵.
- ↑ بحار الأنوار، ج۴۶، ص۲۰۰.
- ↑ زید الشهید، ص۲۱.
- ↑ زید الشهید، ص۳۸–۴۱.
منابع
- اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: مهدی رجایی، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العبادا؛ محمد بن محمد بن نعمان (شیخ مفید)، قم: المؤتمر العالمی لألفیة الشیخ المفید، ۱۴۱۳ق.
- اسرار غدیر؛ محمدباقر انصاری، تهران: نشر تک، ۱۳۸۴ش.
- اعیان الشیعه؛ سید محسن امین عاملی، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
- الامالی؛ محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: محمدباقر کمرهای، تهران: انتشارات کتابچی، ۱۳۷۶ش.
- بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار؛ محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
- چهارده قرن با غدیر (اتمام حجتها، بحثهای علمی، مناظرات، میراث مکتوب، شعر و ادب، یادگارها و یادبودها)؛ محمدباقر انصاری، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۷۹ش.
- زید الشهید؛ سید عبدالرزاق مقرم، کربلا: العتبة الحسینیة المقدسة (قسم الشؤون الفکریة و الثقافیة، شعبة التراث الثقافی و الدینی)، ۱۴۳۶.
- عیون اخبار الرضا علیه السلام؛ محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: مهدی لاجوردی، تهران: انتشارات جهان، بیتا.
- فرحة الغری فی تعیین قبر أمیرالمؤمنین علی بن أبی طالب علیه السلام فی النجف؛ عبدالکریم بن احمد (ابنطاووس)، قم: منشورات الرضی، بیتا.
- المجدی فی أنساب الطالبیین؛ علی بن محمد عمری، تحقیق: مهدی رجائی، قم: کتابخانه عمومی حضرت آیتالله العظمی مرعشی نجفی، ۱۴۲۲ق.
- معانی الاخبار؛ محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، تحقیق: علیاکبر غفاری، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۶۱ش.
- مقاتل الطالبین؛ ابوالفرج علی بن حسین اصفهانی، قم: منشورات الشریف الرضی، ۱۴۱۶ق.
- نور الأبصار فی مناقب آل بیت النبی المختار صلی الله علیه و آله و سلم؛ مؤمن بن حسن شبلنجی شافعی، قم: منشورات الشریف الرضی، بیتا.