طلحة بن مصرف یامی کوفی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | طلحة بن مصرف بن عمرو بن کعب بن جحدب یامی همدانی کوفی |
| سرشناسی | از تابعین |
| وفات | ۱۱۲ق |
| اطلاعات علمی | |
| مذهب | اهل سنت (عثمانی مذهب) |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | نقل حدیث غدیر |
طلحة بن مصرف یامی کوفی از جمله تابعینی دانسته شده که حدیث غدیر را ضمن نقل ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کرده است. ابونعیم اصفهانی حدیث او را در کتاب حلیة الاولیاء خود نقل کرده است.
ابومحمد طلحة بن مصرف بن عمرو بن کعب بن جحدب یامی همدانی کوفی از تابعین اهل کوفه و از قبیله یام (شاخهای از همدان) بوده است. او از برجستهترین قاریان و محدثان کوفه که قرآن را حفظ کرد و بر یحیی بن وثاب عرضه نمود و در قرائت و تجوید قرآن سرآمد شد، تا جایی که اهل کوفه او را «سید القراء» نامیدند.
طلحة در گرایشهای اعتقادی خود با بسیاری از اهل کوفه اختلاف داشت. عَجَلی درباره او گفته است: «عثمانی بود و عثمان را بر حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام برتری میداد». گفته شده که او نسبت به شیعیان نیز دیدگاه منفی داشت آنچنان که گفته است: «اگر وضو نداشتم، به تو میگفتم که رافضه چه میگویند». اما براساس برخی شواهد نشان داده شده که او به اهل بیت علیهم السلام نیز تمایل داشته است.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
طلحة بن مُصَرِّف ایامی کوفی از جمله تابعینی دانسته شده که حدیث غدیر را نقل کرده است.[۱] او حدیث غدیر را ضمن نقل ماجرای احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر در رحبه کوفه نقل کرده است.[۲] ابونعیم اصفهانی حدیث او را در کتاب حلیة الاولیاء خود چنین نقل کرده است:
«حدثنا سليمان بن احمد ثنا احمد بن ابراهيم بن كيسان ثنا اسماعيل بن عمرو البجلى ثنا مسعر بن كدام عن طلحة بن مصرف عن عميرة بن سعد. قال: «شهدت عليا على المنبر ناشدا أصحاب رسولالله صلى الله عليه و سلم و فيهم أبو سعيد و أبو هريرة و أنس بن مالك و هم حول المنبر، و على على المنبر، و حول المنبر اثنى عشر رجلا هؤلاء منهم. فقال على: نشدتكم بالله هل سمعتم رسول؛ از طلحة بن مصرف و او از از عمیرة بن سعد که گفت: شاهد بودم که علی علیه السلام بر منبر بود و اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله را سوگند داد و فرمود: هر کس از رسول خدا در روز غدیر خم شنیده آنچه را که ایشان فرمود، شهادت دهد. پس دوازده نفر برخاستند که از جمله آنان ابوسعید خدری، ابوهریره و انس بن مالک بودند و شهادت دادند که شنیدند رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: هر کس من مولای او هستم، علی نیز مولای اوست. خدایا، دوست بدار هر که او را دوست دارد و دشمن بدار هر که با او دشمنی کند».[۳]
شخصیت و وثاقت
بهنقل از منابع، ابومحمد طلحة بن مصرف بن عمرو بن کعب بن جحدب یامی همدانی کوفی از تابعین اهل کوفه و از قبیله یام (شاخهای از همدان) بوده است. او از برجستهترین قاریان و محدثان کوفه که قرآن را حفظ کرد و بر یحیی بن وثاب عرضه نمود و در قرائت و تجوید قرآن سرآمد شد، تا جایی که اهل کوفه او را «سید القراء» نامیدند. اما زمانی که این شهرت به او رسید، برای دوری از شهرت به نزد اعمش رفت و بر او قرائت کرد و مردم نیز به تدریج به اعمش روی آوردند.[۴]
گفته شده که بسیاری از بزرگان از او تمجید کردند؛ از جمله عبدالملک بن أبجر درباره او گفته است: «هیچگاه طلحة بن مصرف را در جمعی ندیدم مگر اینکه او را بر دیگران برتر یافتم». همچنین حریش بن سلیم نقل میکند که بزرگان کوفه چون ابواسحاق، سلمة بن کهیل و حبیب بن ابی ثابت همگی گفتهاند: «مانند طلحة را ندیدهایم». لیث بن ابیسلیم نیز نقل میکند: «مجاهد به من دستور داد که همراه چهار نفر باشم که یکی از آنها طلحة بن مصرف بود». عبدالله بن ادریس کوفی نیز میگوید: «اعمش را ندیدم که از کسی که او را درک کرده باشد، به اندازه طلحة بن مصرف تعریف کند».[۵] طلحة بن مصرف در واقعه دِیرالجماجم در زمان حجاج بن یوسف از قاریان کوفه بود که در آن حضور یافت، اما در جنگ شرکت نکرد. او در پایان سال ۱۱۲ هجری قمری (برخی منابع ۱۱۳ق) درگذشت.[۶]
طلحة در گرایشهای اعتقادی خود با بسیاری از اهل کوفه اختلاف داشت. عَجَلی درباره او گفته است: «عثمانی بود و عثمان را بر حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام برتری میداد و از بهترین قاریان و مردان نیک کوفه بود».[۷] گفته شده که او نسبت به شیعیان نیز دیدگاه منفی داشت آنچنان که گفته است: «اگر وضو نداشتم، به تو میگفتم که رافضه چه میگویند».[۸]
اما براساس برخی شواهد نشان داده شده که او به اهل بیت علیهم السلام نیز تمایل داشته است؛ از جمله اینکه طلحة بن مصرف از عبدالله بن ابیاوفی پرسید: «آیا پیامبر اسلام وصیتی کرد؟» و او پاسخ منفی داد. طلحة پرسید: «چگونه ممکن است با اینکه پیامبر مردم را به وصیت توصیه میکرد، خود وصیت نکرده باشد»؟ عبدالله گفت: «قرآن وصیت پیامبر بود». این پرسش و پاسخ نشان میدهد که طلحه با طرح چنین سؤالاتی، جریان منکر وصیت پیامبر را به چالش میکشید.[۹] طلحة بن مصرف از راویان مورد اعتماد دانسته شده است: ابن سعد درباره او گفته است: «ثقه بود و احادیث صالحهای داشت».[۱۰] همچنین، ابنحجر عسقلانی وی را توثیق کرده است.[۱۱]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ چکیده عبقات الانوار، ص۱۷۰؛ دانشنامه غدیر، ج۱۴، ص۴۰۴.
- ↑ دانشنامه غدیر، جلد ۱۴، صفحه ۴۰۴.
- ↑ حلیة الاولیاء، ج۵، ص۲۶–۲۷.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۰۸؛ تاریخ الاسلام، ج۷، ص۳۸۶–۳۸۸؛ الاعلام، ج۳، ص۲۳۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۰۸.
- ↑ المعارف، ص۵۲۹؛ تاریخ الاسلام، ج۷، ص۳۸۶–۳۸۸؛ الاعلام، ج۳، ص۲۳۰.
- ↑ تاریخ الاسلام، ج۷، ص۳۸۸.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۰۸.
- ↑ شرح نهج البلاغة، ج۲، ص۵۴.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۰۸.
- ↑ تقریب التهذیب، ص۲۸۳.
منابع
- الاعلام؛ خیرالدین بن محمود بن محمدزرکلی دمشقی، بیروت: دار العلم للملایین، ۱۹۸۹م.
- تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام؛ محمد بن احمد ذهبی، تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری، بیروت: دار الکتاب العربی، ۱۴۰۹ق.
- تقریب التهذیب؛ احمد بن علی بن محمد (ابنحجر عسقلانی)، تحقیق: محمد عوامة، سوریه: دار الرشید، ۱۴۰۶ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- حلیة الأولیاء و طبقات الأصفیاء؛ احمد بن عبدالله ابونعیم اصفهانی، تحقیق: کمال یوسف حوت، قاهره: دار أم القری، بیتا.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- شرح نهجالبلاغة؛ عبدالحمید بن هبة الله (ابن ابیالحدید معتزلی)، تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم، قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی، بیتا.
- الطبقات الکبری؛ محمد بن سعد کاتب واقدی، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۰ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- المعارف؛ عبدالله بن مسلم (ابنقتیبه دینوری)، تحقیق: ثروت عکاشه، قاهره: الهیئة المصریة العامة للکتاب، ۱۹۹۲م.