سلمة بن کهیل حضرمی کوفی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | سلمة بن کهیل بن حصین حضرمی کوفی |
| سرشناسی | از تابعین |
| تولد | ۴۷ق در کوفه |
| وفات | ۱۲۱ یا ۱۲۲ق |
| خویشان سرشناس | یحیی بن سلمة (پسر) |
| اطلاعات علمی | |
| مذهب | شیعه • بتریه |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | نقل حدیث غدیر |
سَلْمَة بن کُهَیل حَضْرمی کوفی از جمله تابعینی دانسته شده که حدیث غدیر را از صحابه نقل کرده است. محمد بن احمد دولابی در الکنی و الاسماء، ترمذی در سنن، حاکم نیشابوری در المستدرک، ابنکثیر در البدایة و النهایة حدیث غدیر را از سلمة بن کهیل نقل کردهاند.
بهنقل از منابع، ابویحیی سلمة بن کهیل حضرمی کوفی از تابعین مشهور و از راویان حدیث اهل کوفه برشمرده شده است. او از راویان پرکار دانسته شده که از بسیاری از صحابه و تابعین مانند ابیجحیفه، جندب بن عبدالله، ابیوائل روایت کرده و از او نیز راویانی مانند سلیمان اعمش، شعبة، سفیان ثوری نقل حدیث کردهاند. بهنقل از ابنحجر عسقلانی، در منابع اهل سنت، او از رجال صحاح سته شمرده شده است.
درباره شخصیت، گرایش و وثاقت سلمة بن کهیل اختلاف نظر وجود دارد: در میان اهل سنت کسانی چون ابنحجر او را توثیق کردهاند. در میان شیعه، شیخ طوسی او را در زمره اصحاب امام سجاد علیه السلام آورده است. در برخی منابع شیعه مانند رجال کشی سلمة بن کهیل را به «بَتریه» نسبت دادهاند.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
سلمة بن کهیل حضرمی کوفی از جمله تابعینی دانسته شده که حدیث غدیر را از صحابه نقل کرده است.[۱] محمد بن احمد دولابی در الکنی و الاسماء،[۲] ترمذی در سنن،[۳] حاکم نیشابوری در المستدرک،[۴] ابنکثیر در البدایة و النهایة[۵] حدیث غدیر را از سلمة بن کهیل نقل کردهاند.
عبدالحسین امینی در الغدیر روایت سلمة بن کهیل را با توضیحات خود چنین نقل کرده است: «ابن الأثیر فی أُسد الغابة بالإسناد عن سلمة بن کهیل عنه، من طریق الحفّاظ: أبی عمر، و أبی نعیم، و أبی موسی، و الحمّوئی فی فرائد السمطین، و ابن الصبّاغ المالکی فی الفصول المهمّة، نقلًا عن أبی الفتوح أسعد بن أبی الفضائل العجلی فی الموجز فی فضائل الخلفاء الأربعة، یرفعه بسنده إلی حذیفة بن أُسید و عامر بن لیلی بن ضمْرة قالا: لمّا صدر رسول اللَّه صلی الله علیه و سلم من حجّة الوداع- و لم یحجّ غیرها- أقبل حتی إذا کان بالجُحْفة نهی عن سَمُراتٍ متغادیات بالبطحاء أن لا ینزل تحتهنّ أحد، حتی إذا أخذ القوم منازلهم أرسل فقُمّ ما تحتهن، حتی إذا نودی بالصلاة- صلاة الظهر- عَمَد إلیهنّ فصلّی بالناس تحتهنّ، و ذلک یوم غدیر خُمّ، و بعد فراغه من الصلاة قال: «أیّها الناس إنَّه قد نبّأنی اللطیف الخبیر: أنّه لم یُعمَّر نبیّ إلّا نصف عمر النبیّ الذی کان قبله! و إنّی لَأظنّ بأنّی أُدعی و أُجیب، و إنّی مسؤولٌ، و أنتم مسؤولون: هل بلّغتُ؟ فما أنتم قائلون؟ قالوا: نقول: قد بلّغت، و جهدتَ، و نصَحتَ، و جزاکَ اللَّه خیراً. قال: أ لستُم تشهدون أن لا إله إلّا اللَّه، و أنَّ محمداً عبده و رسوله، و أنّ جنّته حقّ، و أنَّ ناره حقّ، و البعث بعد الموت حقّ؟ قالوا: اللّهمّ بلی. قال: اللّهمّ اشهد. ثمّ قال: أیّها الناس ألا تسمعون، ألا فإنَّ اللَّه مولای، و أنا أولی بکم من أنفسکم، ألا و من کنت مولاه فعلیٌّ مولاه. و أخذ بید علیّ فرفعها، حتی نظره القوم. ثمّ قال: اللّهمّ والِ من والاه، و عاد من عاداه؛ ابناثیر در کتاب اُسد الغابة با اسناد خود از سلمة بن کهیل، از طریق حافظان حدیث: ابیعمر، ابینعیم، ابیموسی و همچنین حمّوئی در فرائد السمطین و ابنصباغ مالکی در کتاب الفصول المهمة، بهنقل از ابوالفتوح اسعد بن ابیالفضائل عجلی در کتاب الموجز فی فضائل الخلفاء الاربعة، و با سند خود تا حذیفه بن اُسید و عامر بن لیلی بن ضمره، آوردهاند که گفتند: هنگامی که رسول خدا صلی الله علیه و آله از حجّة الوداع بازگشت – و جز این حج، حج دیگری انجام نداد– به راه افتاد تا اینکه به جُحفه رسید. در آنجا نهی فرمود که کسی زیر چند درخت سَمُر که در کناره بیابان بودند، فرود بیاید. هنگامی که مردم در منزلگاههای خود فرود آمدند، پیامبر دستور داد آنچه زیر آن درختان بود، پاکسازی کنند. وقتی برای نماز ظهر اذان داده شد، پیامبر بهسوی آن درختان رفت و زیر سایهشان با مردم نماز گزارد. این واقعه در روز غدیر خم رخ داد. پس از پایان نماز، فرمود: ای مردم! همانا خدای لطیف و آگاه به من خبر داده است که هیچ پیامبری عمر نمیکند مگر بهاندازه نصف عمر پیامبر پیش از خود! و من گمان میکنم که بهزودی فراخوانده میشوم و دعوت را اجابت میکنم (یعنی مرگم نزدیک است)، و من مسئولم و شما نیز مسئولید. آیا من پیام خدا را رساندم؟ شما چه میگویید؟ گفتند: میگوییم که تو پیام را رساندی، تلاش کردی، خیرخواهی کردی و خداوند جزای خیرت دهد. فرمود: آیا شما گواهی میدهید که خدایی جز الله نیست و محمد بنده و فرستاده اوست و بهشت او حق است و آتش او حق است و رستاخیز پس از مرگ حق است؟ گفتند: آری، خدایا آری. فرمود: خدایا شاهد باش. سپس فرمود: ای مردم! آیا نمیشنوید؟ آگاه باشید که خداوند مولای من است و من از خود شما به شما سزاوارترم. آگاه باشید، هر کس من مولای او هستم، علی مولای اوست. سپس دست علی را گرفت و بلند کرد تا مردم او را ببینند. سپس فرمود: خدایا، دوست بدار هر که او را دوست بدارد و دشمن بدار هر که با او دشمنی کند».[۶]
جایگاه راوی
بهنقل از منابع، ابویحیی سلمة بن کهیل حضرمی کوفی از تابعین مشهور و از راویان حدیث اهل کوفه برشمرده شده است.[۷] او از راویان پرکار دانسته شده که از بسیاری از صحابه و تابعین مانند ابیجحیفه، جندب بن عبدالله، ابیوائل روایت کرده و از او نیز راویانی مانند سلیمان اعمش، شعبة، سفیان ثوری نقل حدیث کردهاند.[۸] بهنقل از ابنحجر عسقلانی، در منابع اهل سنت، او از رجال صحاح سته شمرده شده است.[۹]
درباره شخصیت، گرایش و وثاقت سلمة بن کهیل اختلاف نظر وجود دارد: در میان اهل سنت کسانی چون ابنحجر او را توثیق کردهاند.[۱۰] در میان شیعه، شیخ طوسی او را در زمره اصحاب امام سجاد علیه السلام آورده است.[۱۱] در برخی منابع شیعه مانند رجال کشی سلمة بن کهیل را به «بَتریه» نسبت دادهاند؛ یعنی به گروهی که ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام را با خلافت ابوبکر و عمر جمع میکردند و برای هر سه امامت قائل بودند.[۱۲] گفته شده که دو نفر به نام سلمة بن کهیل شناخته شده است: یکی از خواص اصحاب امیرالمؤمنین علیه السلام و دیگری از بَتریه و معاصر امام باقر و صادق علیه السلام.[۱۳] در برخی روایات شیعی، او را به همراه افرادی چون حکم بن عیینه، کثیرالنوا و ابومقدام، از کسانی دانسته شدهاند که مردم را گمراه کردند.[۱۴] تاریخ وفات او را سال ۱۲۱ق ذکر کردهاند.[۱۵]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۶۸–۶۹؛ دانشنامه غدیر، ج۱۱، ص۴۲۰؛ چکیده عبقات الانوار، ص۱۶۹.
- ↑ الکنی و الاسماء، ج۳، ص۹۲۸.
- ↑ سنن الترمذی، ج۵، ص۴۵۱.
- ↑ المستدرک، ج۳، ص۱۱۸.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۷، ص۳۴۸.
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۶۸–۶۹
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۲۲۴–۲۲۵؛ تقریب التهذیب، ص۲۴۸.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۲۲۴–۲۲۵.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۲۲۴–۲۲۵؛ تقریب التهذیب، جلد۱، صفحه۳۴۳.
- ↑ تقریب التهذیب، جلد۱، صفحه۳۴۳.
- ↑ رجال الطوسی، ص۶۶.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۵۰۴.
- ↑ اختیار معرفة الرجال، ج۲، ص۵۰۴؛ الرواة المشترکون بین الشیعة و السنة، ج۱، ص۴۳۴–۴۳۵؛
- ↑ الکافی، ج۱، ص۳۹۹.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۱۱، ص۲۲۵.
منابع
- اختیار معرفة الرجال المعروف برجال الکشی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: مهدی رجایی، قم: مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ۱۴۰۴ق.
- البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- تقریب التهذیب؛ احمد بن علی بن محمد (ابنحجر عسقلانی)، تحقیق: محمد عوامة، سوریه: دار الرشید، ۱۴۰۶ق.
- تهذیب التهذیب؛ ابنحجر احمد بن علی عسقلانی، بیروت: دار صادر، بیتا.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- رجال الطوسی؛ محمد بن حسن طوسی، تحقیق: جواد قیومی اصفهانی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۳۷۳ش.
- الرواة المشترکون بین الشیعة و السنة: دراسه تسلط الضوء علی جانب من احوالهم و آرائهم و النقاط المضیئه فی حیاتهم؛ حسین عزیزی و همکاران، تهران: مرکز التحقیقات و الدراسات العلمیة المجمع العالمی للتقریب بین المذاهب الإسلامیة، ۱۴۳۰ق.
- سنن الترمذی؛ محمد بن عیسی ترمذی، تحقیق: احمد محمد شاکر، قاهره: دار الحدیث، ۱۴۱۹ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- الکافی؛ محمد بن یعقوب کلینی، تحقیق: علیاکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دار الکتب الإسلامیة، ۱۴۰۷ق.
- الکنی و الاسماء؛ محمد بن احمد دولابی، تحقیق: نظر محمد فاریابی، بیروت: دار ابن حزم، ۱۴۲۱ق.
- المستدرک علی الصحیحین فی الحدیث؛ محمد بن علی حاکم نیشابوری، تحقیق: مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیة، ۱۴۱۱ق.