عدی بن ثابت انصاری
عُدی بن ثابت انصاری از جمله تابعینی دانسته شده که حدیث غدیر را از صحابه نقل کردهاند. احمد بن حنبل در مسند، ابنماجه در سنن، خوارزمی در مناقب، گنجی شافعی در کفایة الطالب، حموینی در فرائد السمطین، ابنکثیر در البدایة و النهایة و احمد بن محمد عاصمی در زین الفتی همگی حدیث غدیر را از عدی بن ثابت نقل کردهاند.
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | عُدی بن ثابت بن دینار انصاری کوفی |
| سرشناسی | از تابعین |
| وفات | ۱۱۵ یا ۱۱۶ق |
| اطلاعات علمی | |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث |
| علت شهرت | نقل حدیث غدیر |
عُدی بن ثابت انصاری کوفی از راویان مشهور حدیث و از وعاظ و امامان مسجد شیعیان در کوفه بود. گفته شده که او به تشیع گرایش شدید داشت و برخی او را رافضی غالی توصیف کردهاند. او امام مسجد شیعیان و قصهگوی آنان در کوفه بوده است.
در میان رجالیان اهل سنت بسیاری، از جمله احمد بن حنبل و نسائی، او را ثقه دانستهاند، برخی هم بهدلیل تشیع او را تضعیف کردهاند. در میان رجالیان شیعه عبدالله مامقانی او را نزد شیعه مهمل و مجهول دانسته است.
جایگاه: راوی حدیث غدیر
عدی بن ثابت انصاری از جمله تابعینی دانسته شده که حدیث غدیر را از صحابه نقل کردهاند.[۱] احمد بن حنبل در مسند،[۲] ابنماجه در سنن،[۳] خوارزمی در مناقب،[۴] گنجی شافعی در کفایة الطالب،[۵] حموینی در فرائد السمطین،[۶] ابنکثیر در البدایة و النهایة[۷] و احمد بن محمد عاصمی در زین الفتی[۸] همگی حدیث غدیر را از عدی بن ثابت نقل کردهاند.
حدیث او در البدایة و النهایة چنین آمده است: «عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدِ بْنِ جُدْعَانَ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ قَالَ: خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ حتى نزلنا غدير خم بعث مُنَادِيًا يُنَادِي، فَلَمَّا اجْتَمَعْنَا قَالَ: أَلَسْتُ أَوْلَى بِكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ؟ قُلْنَا: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ: أَلَسْتُ أَوْلَى بِكُمْ مِنْ أُمَّهَاتِكُمْ؟ قُلْنَا: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ: قَالَ: أَلَسْتُ أَوْلَى بِكُمْ مِنْ آبَائِكُمْ؟ قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ! قَالَ: أَلَسْتُ أَلَسْتُ أَلَسْتُ؟ قُلْنَا: بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ: مَنْ كُنْتُ مَوْلَاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلَاهُ اللَّهمّ وَالِ مَنْ وَالَاهُ وَعَادِ مَنْ عَادَاهُ. فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: هنيئا لك يا ابن أَبِي طَالِبٍ أَصْبَحْتَ الْيَوْمَ وَلِيَّ كُلِّ مُؤْمِنٍ؛ علی بن زید از عُدی بن ثابت، از بَراء نقل کرده است که گفت: ما همراه رسول خدا صلیالله علیه و آله و سلم در سفری بودیم. پس در غدیر خم فرود آمدیم. پس ندا داده شد: نماز جماعت! و برای رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم زیر درختی جارو شد و او نماز ظهر را خواند. سپس دست علی علیه السلام را گرفت و فرمود: آیا نمیدانید که من بر مؤمنان از خودشان سزاوارترم؟ گفتند: بله. فرمود: آیا نمیدانید که من بر هر مؤمنی از خودش اولی هستم؟ گفتند: بله. پس دست علی علیه السلام را گرفت و فرمود: خدایا، هر که من مولای اویم، علی مولای اوست. خدایا، دوست بدار هر که او را دوست دارد و دشمن بدار هر که با او دشمنی کند. بَراء میگوید: پس عمر بعد از آن به علی برخورد و گفت: گوارا باد بر تو ای پسر ابوطالب، صبح کردی و شام کردی در حالی که مولای هر مؤمن و مؤمنهای هستی».[۹]
جایگاه راوی
بهنقل از منابع، عُدی بن ثابت انصاری کوفی، ملقب به حافظ و از خاندان ظفری، از راویان مشهور حدیث و از وعاظ و امامان مسجد شیعیان در کوفه بود. او پسر دختر عبدالله بن یزید خَطَمی است.[۱۰] درباره جد او اختلاف است؛ ابن عبدالبر، عبید بن عازب را جد او دانسته و ابوزرعه دمشقی، عمرو بن اخطب را جد او معرفی کرده است.[۱۱]
گفته شده که عُدی بن ثابت به تشیع گرایش شدید داشت و برخی او را رافضی غالی توصیف کردهاند.[۱۲] او امام مسجد شیعیان و قصهگوی آنان در کوفه بوده است.[۱۳] وی از طبقه چهارم راویان دانسته شده و در سال ۱۱۵ یا ۱۱۶ هجری قمری وفات یافته است.[۱۴]
وثاقت
در منابع مطالب زیر از رجالیان مختلف درباره وثاقت او نقل شده است:
- ابوحاتم رازی او را صدوق دانسته است.[۱۵]
- از فرزند احمد بن حنبل نقل شده که پدرش او را ثقه میدانسته است.[۱۶]
- بهنقل از ذهبی، نسائی هم از احمد بن حنبل تبعیت کرده و او را ثقه دانسته است.[۱۷]
- ابنحبان او را در کتاب الثقات آورده است.[۱۸]
- ابنحجر عسقلانی گفته که او ثقه است، ولی به تشیع متهم شده است.[۱۹]
- دارقطنی او را ثقه دانسته، اما رافضی غالی برشمرده و سند او از پدرش از جدش را ضعیف دانسته است.[۲۰]
- یحیی بن معین گفته که اگر او از ثقات نقل کند، اشکالی ندارد، اما او را شیعه افراطی دانسته است.[۲۱]
- طبری معتقد است که باید در نقل او دقت شود.[۲۲]
- جوزجانی او را مایل از راه راست دانسته است.[۲۳]
- ابوداود روایت او از پدر و جدش را معیوب میداند.[۲۴]
- فسوی او را شیعه دانسته است.[۲۵]
- از عبدالله مامقانی، رجالی شیعه، نقل شده که من در میان سخنان اصحاب ما درباره او چیزی نیافتم. البته مقدسی گفته که او از براء بن عازب و دیگران شنیده و اعمش از او روایت کرده است؛ بنابراین این مرد نزد ما مهمل و مجهول است.[۲۶]
جستارهای وابسته
پانویس
- ↑ الغدیر، ج۱، ص۱۵۲؛ چکیده عبقات الانوار، ص۱۷۲؛ دانشنامه غدیر، ج۱۵، ص۵۲.
- ↑ مسند احمد، ج۳۰، ص۴۳۱.
- ↑ سنن ابنماجه، ج۱، ص۴۳.
- ↑ المناقب، ص۱۵۶–۱۵۷.
- ↑ کفایة الطالب، ص۵۷–۵۸.
- ↑ فرائد السمطین، ج۱، ص۷۱.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۵، ص۲۰۹؛ البدایة و النهایة، ج۷، ص۳۴۹.
- ↑ العسل المصفی، ج۱، ص۴۹۳.
- ↑ البدایة و النهایة، ج۷، ص۳۴۹.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۱۹، ص۵۲۳–۵۲۴.
- ↑ اکمال تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۰۳.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۷، ص۱۶۶؛ اکمال تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۰۲–۲۰۳.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۱۹، ص۵۲۲.
- ↑ اکمال تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۰۲؛ تقریب التهذیب، ص۳۸۸.
- ↑ الجرح و التعدیل، ج۲، ص۷.
- ↑ تهذیب الکمال، ج۱۹، ص۵۲۳.
- ↑ سیر اعلام النبلاء، ج۵، ص۱۸۸.
- ↑ الثقات، ج۵، ص۲۷۰.
- ↑ تقریب التهذیب، ص۳۸۸.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۷، ص۱۶۵–۱۶۶.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۷، ص۱۶۶.
- ↑ اکمال تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۰۱.
- ↑ تهذیب التهذیب، ج۷، ص۱۶۶.
- ↑ اکمال تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۰۱.
- ↑ اکمال تهذیب الکمال، ج۹، ص۲۰۱.
- ↑ تنقیح المقال، ج۲، ص۲۵۰.
منابع
- إکمال تهذیب الکمال فی أسماء الرجال؛ مغلطای بن قلیج بن عبدالله بکجری مصری حکری حنفی، تحقیق: أبو عبدالرحمن عادل بن محمد و أبومحمد أسامة بن إبراهیم، بیجا: الفاروق الحدیثة للطباعة والنشر، ۱۴۲۲ق.
- البدایة و النهایة؛ إسماعیل بن عمر بن کثیر قرشی دمشقی، بیروت: دار الفکر، ۱۴۰۷ق.
- تقریب التهذیب؛ احمد بن علی بن محمد (ابنحجر عسقلانی)، تحقیق: محمد عوامة، سوریه: دار الرشید، ۱۴۰۶ق.
- تنقیح المقال فی علم الرجال؛ عبدالله مامقانی، نجف: بینا، بیتا.
- تهذیب التهذیب؛ ابنحجر احمد بن علی عسقلانی، بیروت: دار صادر، بیتا.
- تهذیب الکمال فی أسماء الرجال؛ یوسف بن عبدالرحمن مزی، تحقیق: بشار عواد معروف، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۶ق.
- الثقات؛ محمد بن حبان (ابنحبان بستی)، حیدرآباد دکن: دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۹۳ق.
- الجرح و التعدیل؛ عبد الرحمن بن محمد تمیمی (ابن ابیحاتم رازی)، حیدرآباد دکن: طبعة مجلس دائرة المعارف العثمانیة، ۱۳۷۱ق.
- چکیده عبقات الانوار حدیث غدیر؛ میرحامد حسین کنتوری هندی، بهکوشش: محمدرضا شریفی و مرتضی نادری و سید علی میلانی، قم: عطر عترت، ۱۳۹۶ش.
- دانشنامه غدیر؛ محمدرضا شریفی، قم: انتشارات دلیل ما، ۱۳۹۸ش.
- سنن ابنماجه؛ أبوعبدالله محمد بن یزید قزوینی (ابنماجه)، تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی، بیجا: دار إحیاء الکتب العربیة، بیتا.
- العسل المصفی من تهذیب زین الفتی فی شرح سورة هل أتی؛ احمد بن محمد عاصمی، محمدباقر محمودی، قم: مجمع إحیای فرهنگ اسلامی، ۱۴۱۸ق.
- الغدیر فی الکتاب و السنة و الأدب؛ عبدالحسین امینی، قم: مرکز الغدیر للدراسات الإسلامیة، ۱۴۱۶ق.
- فرائد السمطین؛ ابراهیم بن محمد حموی جوینی، تحقیق: محمدباقر محمودی، بیروت: مؤسسة المحمودی، ۱۳۹۸ق.
- کفایة الطالب فی مناقب علی بن أبی طالب علیه السلام؛ محمد بن یوسف گنجی شافعی، تحقیق: محمدهادی امینی، تهران: دار إحیاء تراث أهل البیت علیهم السلام، ۱۴۰۴ق.
- مسند أحمد؛ أحمد بن محمد بن حنبل شیبانی، تحقیق: شعیب الأرنؤوط و عادل مرشد، بیروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۲۱ق.
- المناقب؛ موفق بن احمد بکری مکی حنفی خوارزمی، تحقیق: مالک محمودی، قم: مؤسسة النشر الاسلامی، ۱۴۱۱ق.