علی بن عیاش الهانی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | علی بن عیاش بن مسلم الألهانی الحمصی |
| سرشناسی | محدث و راوی حدیث اهل شام |
| تولد | ۱۴۳ هجری قمری |
| وفات | ۲۱۰ یا ۲۱۹ هجری قمری |
| محل دفن | دمشق یا حمص |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سفیان بن عیینه، عیسی بن یونس، شعیب بن أبی حمزة، بقیه بن الولید و… |
| شاگردان | بخاری، احمد بن حنبل، یحیی بن معین، ابوداود سجستانی، ترمذی، نسائی، ابن ماجه و… |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | علم حدیث |
| علت شهرت | وثاقت و حفظ بالا در نقل حدیث، شهرت به لقب «البکاء» و روایت در صحاح سته |
علی بن عیاش بن مسلم الألهانی الحمصی (مشهور به ابوالحسن و البَکاء) وی از محدثان برجسته و مورد اعتماد اهل شام در سدههای دوم و سوم هجری بود. شهرت او به «بکاء» (گرینده) احتمالاً به دلیل حالت عاطفی و اشکی است که در هنگام نقل حدیث داشته است.
زندگینامه[۱]
به گفته خودش، در سال ۱۴۳ هجری قمری. وفات او در سال ۲۱۰ هجری قمری (به روایت یحیی بن معین) یا سال ۲۱۹ هجری قمری (به روایت دیگران) رخ داد. هنگام وفات ۷۶ سال داشت.
جایگاه رجالی
علی بن عیاش نزد ائمه حدیث اهل سنت، مقام والایی داشت: ذهبی و ابن حجر و سیوطی:[۲] او را توثیق کرده و ستودهاند. احمد، بخاری، ابواسحاق ابن مَعین، جوزجانی، ابراهیم بن هیثم، ذُهلی، محمد بن عوف و دیگران از وی روایت کردهاند. نَسایی و عده ای دیگر وی را توثیق کردهاند، و ابن حجر سخنان عالمان اهل تسنّن را درباره او نقل کرده است.
- ابوعبدالله (احمد بن حنبل) او را از عصام بن خالد ثابتتر میدانست.
- عجلی، نسائی و دارقطنی همگی او را «ثقه» (مورد اعتماد) توصیف کردند و دارقطنی بر این وصف، لقب «حجت» را نیز افزود.
- ابن حبان او را در زمره ثقات آورده و «متقن» (محکمکار) نامیده است.
- یحیی بن اکثم قاضی، او را در حضور خلیفه مأمون، «خیر اهل الشام و أعلمهم بالحدیث» (بهترین و عالمترین اهل شام در حدیث) پس از ابومغیره معرفی کرد.
- ابوحاتم رازی نیز به وثاقت و مرجعیت او در دمشق اشاره کرده است.
اساتید
او از شمار زیادی از محدثان نامدار روایت کرده است که از جمله میتوان به سفیان بن عیینه، لیث بن سعد، عیسی بن یونس، شعیب بن أبی حمزة، بقیه بن الولید و إسماعیل بن عیاش اشاره کرد.
شاگردان
حلقه درس او محل حضور بسیاری از بزرگان علمی اهل سنت شد. بخاری، احمد بن حنبل، یحیی بن معین، ابوداود، ترمذی، نسائی، ابن ماجه، ابوزرعه دمشقی و محمد بن یحیی ذهلی از جمله کسانی هستند که از او حدیث نقل کردهاند. این گستره وسیع از شاگردان، نشاندهنده اعتبار علمی و مقبولیت او در میان اصحاب حدیث است.
روایات او در پنج کتاب از کتب ششگانه حدیثی (صحاح سته) یعنی صحیح بخاری، سنن ابوداود، سنن ترمذی، سنن نسائی و سنن ابن ماجه آمده است و تنها مسلم بن حجاج در صحیح خود مستقیماً از او روایت نکرده است.
یکی از احادیث مشهوری که علی بن عیاش نقل کرده، حدیث فضیلت گفتن ذکر «اللهم رب هذه الدعوة التامة…» پس از اذان است که بخاری و احمد بن حنبل آن را با سند خود از وی روایت کردهاند.
روایت حدیث غدیر[۳]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده علی بن عیّاش الهانی حمصی بکاء، ابوالحسن (ت ۱۴۳ - م ۲۱۸ یا ۲۱۹ ق) است. واحدی در «اسباب النزول» حدیث غدیر را با اشاره به ماجرای غدیر و نزول آیه اکمال از علی بن عیّاش نقل کرده است.[۴]