محمد بن عبدالرحیم بغدادی
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد بن عبدالرحیم بن ابی زهیر قرشی عدوی |
| سرشناسی | محدث و حافظ حدیث |
| تولد | ۱۸۵ هجری قمری |
| وفات | شعبان ۲۵۵ هجری قمری (۷۰ سالگی) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | ابراهیم بن المنذر حزامی، ابومعمر هذلی، حجاج بن محمد اعور، روح بن عباده، علی بن المدینی، یزید بن هارون و دیگران |
| شاگردان | بخاری، ابوداود، ترمذی، نسائی، عبدالله بن احمد بن حنبل، ابن صاعد و دیگران |
| تحصیلات | تحصیلات دینی و حدیثی نزد علمای بغداد و دیگر شهرها |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، رجال، درایه |
| علت شهرت | حافظه قوی و اتقان در حدیث، ملقب به صاعقه |
محمد بن عبدالرحیم بن ابی زهیر قرشی عدوی، مکنی به ابویحیی، مشهور به صاعقه، از محدثان و حافظان متقن بغداد در سده سوم هجری است. وی با وجود اصالت فارسی، در زمره موالی عمر بن خطاب بهشمار میآمد و در بغداد ساکن بود.
زندگینامه[۱]
محمد بن عبدالرحیم بن ابی زهیر قرشی عدوی، ابویحیی بزاز بغدادی. به گزارش محمد بن اسحاق ثقفی سراج، خود ابویحیی صاعقه گفته است: «در سال ۱۸۵ هجری قمری زاده شدم». انتساب او به قریش و به ویژه به خاندان عمر بن خطاب از طریق ولاء است و خود از موالی عمر بن خطاب محسوب میشود. به لحاظ اصالت، نسبتی فارسی (ایرانی) داشته و در بغداد سکونت گزیده بود.
جایگاه رجالی
رجال شناسان و محدثان بزرگ، از وی به عظمت یاد کرده و او را ستودهاند:
- ابن ابی حاتم از قول پدرش (ابوحاتم رازی) نقل میکند که از وی در مکه حدیث نوشت و او را «صدوق» خواند.
- عبدالله بن احمد بن حنبل و نسائی وی را «ثقه» دانستهاند.
- یحیی بن محمد بن صاعد از او با عنوان «الثقة الأمین» یاد کرده است.
- ابوالعباس بن عقدة به نقل از نصر بن احمد کندی حافظ، او را از «محدثان مورد اعتماد» برمیشمارد.
- خطیب بغدادی وی را «متقن، ضابط، عالم و حافظ» توصیف کرده است.
- ابن حبان نام او را در زمره «ثقات» آورده و او را «صاحب حدیث و حافظ» خوانده است.
- محمد بن محمد بن داود کرجی نیز علت نامگذاری وی به «صاعقه» را نیکویی حافظهاش ذکر کرده و به شغل وی (بزازی) اشاره دارد.
- ذهبی و ابن حجر:[۲] او را توثیق کرده و ستودهاند.
اساتید
ابویحیی صاعقه از جمع کثیری از محدثان عصر خود بهره برده و استماع حدیث کرده است که برخی از مهمترین آنان عبارتند از:
- ابراهیم بن المنذر حزامی
- اسماعیل بن ابراهیم هذلی (ابومعمر)
- حجاج بن محمد اعور
- روح بن عباده
- زکریا بن عدی
- عفان بن مسلم
- علی بن المدینی
- یزید بن هارون
- ابوعاصم ضحاک بن مخلد
- ابوعمر حفص بن عمر حوضی
شاگردان
جمعی از برجستهترین محدثان و حافظان نسل بعد، از جمله اصحاب کتب سته، از وی روایت کردهاند:
- محمد بن اسماعیل بخاری
- ابوداود سلیمان بن اشعث سجستانی
- ابوعیسی محمد بن عیسی ترمذی
- ابوعبدالرحمن احمد بن شعیب نسائی
- عبدالله بن احمد بن حنبل
- ابوبکر عبدالله بن ابی داود
- یحیی بن محمد بن صاعد
- زکریا بن یحیی سجزی
وفات
وی نهایتاً در ماه شعبان سال ۲۵۵ هجری قمری در سن ۷۰ سالگی درگذشت. از ویژگیهای ظاهری او این بود که محاسن خود را خضاب (رنگ) نمیکرد.
روایت حدیث غدیر[۳]
یکی از علما و بزرگان اهل سنت که حدیث غدیر را نقل کرده محمد بن عبدالرحیم بغدادی بزّاز، ابویحیی، صاعقه (م ۲۵۵ ق) است. نسایی در «الخصائص» حدیث غدیر را از محمد بن عبدالرحیم آورده است.[۴]