محمد بن عبدالله زبیری (ابواحمد، حبال)

ابوالاحمد زبیری

اطلاعات فردی
نام کامل	محمد بن عبدالله بن زبیر بن عمر بن درهم
سرشناسی	محدث و راوی قرن دوم و سوم
وفات	۲۰۳ ه.ق
خویشان سرشناس	طاهر بن ابی احمد زبیری (فرزند)
اطلاعات علمی
استادان	فطر بن خلیفه، مسعر بن کدام، یونس بن ابی اسحاق، مالک بن مغول، سفیان ثوری
شاگردان	احمد بن حنبل، ابوبکر بن ابی شیبه، محمود بن غیلان، یحیی بن معین، محمد بن بشار (بندار)
مذهب	اختلاف، تمایل به تشیع
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیت	حدیث، رجال
علت شهرت	حافظه قوی، وثاقت، و زهد

محمد بن عبدالله بن زبیر بن عمر بن درهم، ملقب به ابوالاحمد اسدی زبیری کوفی، از محدثان و راویان برجسته اهل سنت در قرن دوم و سوم هجری است. وی در کوفه متولد شد و در میان علمای حدیث به عنوان فردی متدین، زاهد و حافظ حدیث شناخته می‌شد. کنیه او ابوالاحمد و نسبت‌های قبیله‌ای اش اسدی (به عنوان مولای بنی اسد)، زبیری و کوفی است. پسرش طاهر بن ابی احمد زبیری نیز از راویان حدیث بوده است.

جایگاه رجالی

ابوالاحمد زبیری از راویان طبقه نهم به شمار می‌رود. ابن حجر عسقلانی در تقریب التهذیب درباره او می‌گوید: «ثقه ثبت است، هرچند ممکن است در حدیث سفیان ثوری دچار خطا شود.». ذهبی نیز به نقل از بندار می‌گوید: «کسی را با حافظه‌تر از او ندیدم.».

اساتید و شاگردان

ابوالاحمد زبیری از راویان برجسته‌ای همچون فطر بن خلیفه، مسعر بن کدام، یونس بن ابی اسحاق، مالک بن مغول و سفیان ثوری روایت کرده است. شاگردان بسیاری از جمله احمد بن حنبل، ابوبکر بن ابی شیبه، محمد بن بشار (بندار)، محمود بن غیلان و یحیی بن معین از او حدیث نقل کرده‌اند.

ویژگی‌ها

• ابوالاحمد زبیری فردی متشخص و مورد اعتماد در میان علمای حدیث بود. عجلی او را این‌گونه توصیف کرده است: «کوفی، ثقه و متشیع.»
• بندار، از محدثان مشهور، درباره حافظه قوی او گفته است: «هیچ‌گاه مردی با حافظه‌ای قوی‌تر از ابوالاحمد زبیری ندیده‌ام.»
• نصر بن علی نیز نقل کرده است که ابوالاحمد می‌گفت: «برایم مهم نیست که کتاب سفیان از من دزدیده شود، زیرا من تمام آن را حفظ هستم.»

وی به عبادت و زهد شهرت داشت و گفته می‌شود که همواره روزه می‌گرفت. محمد بن یزید نقل کرده است: «او همیشه روزه بود. اگر در سحری یک نان کامل می‌خورد، در طول روز دچار سردرد نمی‌شد، اما اگر نصف نان می‌خورد، از نصف روز به بعد سردرد می‌گرفت و اگر اصلاً سحری نمی‌خورد، تمام روز را با سردرد سپری می‌کرد.»

علماء رجال و حدیث نظرات مختلفی درباره وثاقت و دقت او بیان کرده‌اند:

• ابوحاتم رازی: او را «عابدی مجتهد، حافظ حدیث» توصیف کرده، اما می‌گوید که دارای اوهام (خطاهایی) است.
• ابوزرعه رازی و ابن خراش: هر دو او را «صدوق» دانسته‌اند.
• احمد بن حنبل: از یک سو او را بر معاویه بن هشام و زید بن حباب ترجیح داده و گفته است: «زبیری نزد من محبوب‌تر است.»
• از سوی دیگر، حنبل بن اسحاق از احمد بن حنبل نقل کرده که «در حدیث سفیان بسیار خطا می‌کرد.»
• ابن قانع: او را «ثقه» دانسته است.
• نسائی: گفته است: «با او اشکالی ندارد» (لیس به بأس).
• ابن سعد: او را «صدوق و بسیار حدیث‌گو» توصیف کرده است.
• ابن نمیر: می‌گوید: «ابوالاحمد زبیری در طبقه سوم اصحاب ثوری قرار دارد، صدوق است، جز خیر از او ندیدم، به طلب حدیث شهره، ثقه و دارای کتابی صحیح بود. او دوست ابو نعیم بود، هرچند ابو نعیم از او مسن‌تر و در سماع حدیث مقدم‌تر بود.»
• یحیی بن معین: در دو نقل، او را «ثقه» و در نقلی دیگر «لیس به بأس» (بدون اشکال) دانسته است.

وفات

ابوالاحمد زبیری در سال ۲۰۳ هجری قمری در شهر اهواز درگذشت. مطین، از مورخان، زمان دقیق وفات او را ماه جمادی‌الاول همان سال ذکر کرده است.

روايت حديث غدير

يكى از علما و بزرگان اهل ‏سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن عبداللَّه زُبَيرى، ابواحمد حَبّال (م ۲۰۳ ق) است. در مسند احمد حدیث غدیر در ماجراى احتجاج اميرالمؤمنين‏ عليه السلام در رحبه کوفه را از محمد بن عبداللَّه نقل كرده است. ذهبى و يافعى: در صحاح شش گانه از او حدیث نقل شده است. او از فِطر، مِسعَر و كسانى ديگر روايت كرده، و احمد و محمود بن غيلان و احمد بن فرات از او روایت كرده ‏اند. بندار و ديگران وى را مردى ثقه، حافظ، عابد و مجتهد معرفى كرده ‏اند.