محمد بن علی نطنزی (ابوالفتح)

ابوالفتح نطنزی

اطلاعات فردی
نام کامل	محمد بن علی بن ابراهیم نطنزی
سرشناسی	ادیب، لغت‌شناس، شاعر و محدث
تولد	۴۸۰ هجری قمری
اطلاعات علمی
استادان	ابوسعد مُطرِّز، ابوعلی حدّاد، عاصم بن نصر رُخّی، ابوالقاسم بن بیّان رزّاز، ابوعلی بن نبهان کاتب
شاگردان	عبدالکریم سمعانی (صاحب کتاب الانساب)
مذهب	اهل سنت
اطلاعات فرهنگی
زمینه فعالیت	ادبیات عرب، لغت، شعر، حدیث
علت شهرت	تبحر در علوم ادبی و نقل حدیث غدیر

ابوالفتح نطنزی (متولد ۴۸۰ ق)، ادیب، لغت‌شناس و شاعر برجستهٔ خراسان و عراق بود که در مرو، همدان و بغداد به تحصیل و تدریس پرداخت. سمعانی از او به عنوان استادی در فنون ادب یاد کرده و در سفرهای متعدد از محضرش بهره برده و روایتگر حدیث غدیر از طریق اوست.

جایگاه راوی

ابوالفتح، محمّد بن علی بن ابراهیم نطنزی. از علمای برجسته اهل سنت در سده پنجم و ششم هجری. وی در سال ۴۸۰ هجری قمری متولد شد؛ تاریخ وفات وی به دست نیامده است.

سمعانی در کتاب «الأنساب» از او یاد کرده و او را این گونه ستوده است:

«نامبرده از جمله علمای خراسان و عراق است و در فنون لغت و ادب و سرودن شعر، بر دیگران فضیلت دارد. در سال ۵۲۱ هجری به مرو آمد و بر ما وارد شد. من بخشی از ادب را نزد او خواندم و از دانش او بهره بردم. سپس او را در همدان نیز دیدار کردم. پس از آن، من در بغداد سکونت گزیدم و او چندین بار به آنجا آمد و بر من وارد شد. هیچ‌گاه او را ملاقات نکردم مگر آنکه از سخنان و اشعار او چیزی نوشتم و از انوار دانش او اقتباس کردم.»

اساتید

نطنزی از جمعی از علمای عصر خود حدیث شنید که عبارت‌اند از:

• ابوسعد مُطرِّز
• ابوعلی حدّاد
• عاصم بن نصر رُخّی
• ابوالقاسم بن بیّان رزّاز (در بغداد)
• ابوعلی بن نَبْهان کاتب (در بغداد)
• و طبقه ایشان

وی در اصفهان، بغداد، مرو و همدان به کسب علم و ملاقات با علما پرداخت.

شاگردان

سمعانی از جمله شاگردان اوست که در مرو از وی حدیث شنیده و در کتاب خود از او روایت کرده است. همچنین در منابع دیگر، از جمله در بحث مربوط به «حدیث غدیر» و «آیه اکمال دین»، با دو سند مختلف از او روایت نقل شده است.

روايت حديث غدير

يكى از علما و بزرگان اهل‏ سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن على بن ابراهيم نطنزى، ابوالفتح است.

نقل نزول آيه اكمال در غدير

يكى از وجوه دلالت حدیث غدیر بر امامت اميرالمؤمنين ‏عليه السلام نزول آيه اكمال در رويداد غدير است. در كنار شيعه، شمارى از بزرگان اهل‏ سنت و مشاهير اعيان علماى آنان نزول آیه اکمال در روز غدير خم را نقل كرده ‏اند. از جمله محمد بن على بن ابراهيم نطنزى، ابوالفتح است. نطنزى در «الخصائص العلوية» نزول آیه اکمال در واقعه غدير را همراه با روزه روز غدير به سند خود نقل كرده است.

نقل غديريّه حسّان بن ثابت

يكى از وجوه دلالت حديث غدير بر امامت و جانشينى، شعر حسّان بن ثابت است. قضيه شعر سرودن حسّان بن ثابت در روز غدير خم، در مقابل و به اذن پيامبر صلى الله عليه و آله را شمارى از بزرگان اهل‏ سنت نقل كرده ‏اند، كه از جمله آنان محمد بن على بن ابراهيم نطنزى (ابوالفتح) است. وى نيز در «الخصائص العلوية» اين خبر را پس از نقل مختصر ماجراى غدير و نزول آيه اكمال از ابوسعيد خُدرى نقل كرده است. سمعانى و صفدى و ابن ‏نجّار: وى را توثيق كرده و ستوده ‏اند، به خصوص در ادبیات. سمعانى شاگردش او بوده است.