محمد بن کثیر عبدی (ابوعبدالله)
| اطلاعات فردی | |
|---|---|
| نام کامل | محمد بن کثیر بن کثیر العبدی، ابوعبدالله |
| سرشناسی | راوی حدیث، از ثقات اهل سنت، صاحب حدیث در صحاح سته |
| تولد | حدود سال ۱۳۳ هجری قمری (بر اساس وفات ۲۲۳ق و عمر ۹۰ سال) |
| وفات | سال ۲۲۳ هجری قمری، ۱۲ جمادیالاولی |
| خویشان سرشناس | سلیمان بن کثیر (برادر) |
| اطلاعات علمی | |
| استادان | سلیمان بن کثیر، شعبة بن حجاج، سفیان ثوری، اسرائیل بن یونس، همام بن یحیی، و جماعتی دیگر |
| شاگردان | محمد بن اسماعیل بخاری، ابوداوود سجستانی، محمد بن یحیی الذهلی، عبد بن حمید، عبدالله دارمی و... |
| مذهب | اهل سنت |
| اطلاعات فرهنگی | |
| زمینه فعالیت | حدیث، رجال، درایت |
| علت شهرت | روایت بخاری و ابوداوود از او، توثیق از سوی ابن حبان و ابوحاتم |
محمد بن کثیر العبدی (م ۲۲۳ق) از راویان بصری و از جمله محدثانی است که احادیثش در صحاح سته (به ویژه بخاری و ابوداوود) راه یافته است. اختلاف نظر میان جرح و تعدیل درباره او نشاندهنده آن است که وی مورد قبول اکثر محدثان است، هرچند یحیی بن معین او را تضعیف کرده است. ذهبی با دفاع از او، تضعیف ابن معین را ناتمام میداند.
جایگاه رجالی
محمد بن کثیر بن کثیر العبدی، کنیه ابوعبدالله، اهل بصره بود. برادرش سلیمان بن کثیر نیز از محدثان بود و پنجاه سال از محمد بزرگتر بود و با افرادی چون زهری دیدار داشت. محمد نیز در بصره و کوفه به سماع حدیث پرداخت و عمری طولانی (۹۰ سال) یافت.[۱]
طبقه و اساتید
محمد بن کثیر از مشایخ زیر روایت کرده است:
- شعبه بن حجاج
- سفیان ثوری
- اسرائیل بن یونس
- همام بن یحیی
ذهبی اشاره میکند که برادرش سلیمان از مشایخ بزرگان بوده و محمد نیز از محضر آنان بهره برده است.[۲]
شاگردان و راویان
راویانی که از محمد بن کثیر نقل حدیث کردهاند، عبارتند از:
- محمد بن اسماعیل بخاری در صحیح خود
- ابوداوود سجستانی در سنن خود
- محمد بن یحیی الذهلی
- عبد بن حمید
- عبدالله بن عبدالرحمن دارمی
- معاذ بن مثنی
- یوسف بن یعقوب قاضی
- ابومسلم کَجّی
- ابوعلیفه جمحی
وفات
به گفته بخاری و ابن حبان، محمد بن کثیر در سال ۲۲۳ هجری قمری، در روز دوازدهم جمادیالاولی درگذشت. هنگام مرگ نود سال داشت.[۳]
اقوال علمای رجال
الف. توثیق و مدح
- ابوحاتم رازی: «صدوق» (راستگو).[۴]
- ابن حبان بستی: وی را در «الثقات» آورده و میگوید: «تقياً فاضلاً» (پرهیزکار و با فضیلت بود).[۵]
- ذهبی با وجود نقل تضعیف ابن معین، در دفاع از او مینویسد: «الرجل ممن طفر القنطره» (این شخص از کسانی است که از پل جرح و تعدیل عبور کرده است) و میگوید: ما چیز ناپسندی برای او نمیشناسیم که به خاطر آن تضعیف شود.[۶]
ب. جرح و تضعیف
- یحیی بن معین به روایت ابن جنید ختلی گفته است: «لم یکن یستأهل أن یکتب عنه» (اهلیت نداشت که از او حدیث نوشته شود).[۷]
ذهبی در مقابل این سخن، ضمن تأکید بر حفظ و اعتبار ابوالولید طیالسی در مقایسه با محمد بن کثیر، تضعیف ابن معین را چندان مؤثر نمیداند، زیرا محمد بن کثیر در صحاح بخاری و ابوداوود حضور دارد و دیگر ائمه از او روایت پذیرفتهاند.
با توجه به مجموع اقوال:
- توثیق توسط ابن حبان، ابوحاتم، و قبول روایتش از سوی بخاری و ابوداوود، نشان از اعتبار بالای وی دارد.
- تضعیف یحیی بن معین در مقابل این جمهور، شاذ و غیرمؤثر به نظر میرسد. ذهبی نیز عملاً این تضعیف را نپذیرفته و او را فردی قابل قبول معرفی کرده است.
- بنابراین محمد بن کثیر العبدی در زمره ثقات محسوب میشود و احادیثش برای استدلال قابل استفاده است.
روايت حديث غدير[۸]
یكى از علما و بزرگان اهل سنت كه حدیث غدیر را نقل كرده محمد بن كثير عبدى بصرى، ابوعبداللَّه (م ۲۲۳ ق) است. ابن اثیر در «اسد الغابة» حديث غدير را در ماجراى احتجاج اميرالمؤمنين عليه السلام از محمد بن كثير نقل كرده است.[۹] ابن حِبّان و ابن حجر و خزرجى[۱۰]: او را توثيق كرده اند. صاحبان صحاح شش گانه از وى روایت كرده اند. ابن حِبّان وى را ثقه و فاضل دانسته است.
پانویس
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۹، ص۹۷
- ↑ ذهبی، میزان الاعتدال، ج۳، ص۵۵۶
- ↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۱، ص۱۹۰؛ ابن حبان، الثقات، ج۹، ص۹۷
- ↑ ذهبی، میزان الاعتدال، ج۳، ص۵۵۶
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۹، ص۹۷
- ↑ ذهبی، میزان الاعتدال، ج۳، ص۵۵۶
- ↑ ذهبی، میزان الاعتدال، ج۳، ص۵۵۶
- ↑ چكيده عبقات الانوار (حديث غدير): ص ۲۳۴.
- ↑ اسد الغابة: ج ۵ ص ۲۷۶.
- ↑ تقريب التهذيب: ج ۲ ص ۲۰۳. خلاصة التهذيب: ص ۳۵۷.