مسجد شجره

مسجد شجره

اطلاعات اوليه
کاربری	مسجد، میقات
مکان	مدینه
نام‌های دیگر	ذوالحلیفه، مسجد الاحرام، مسجد آبار علی
وقایع مرتبط	در جریان سفر سال ششم هجرت که منتهی به امضای معاهده حدیبیه شد، در همین‌جا مُحْرم گردید
مشخصات
مساحت	۸۸۰۰۰ متر مربع
وضعیت	فعال
معماری
بازسازی	در قرون و دوره‌های مختلف، آخرین بازسازی مسجد در روزگار ملک فهد صورت گرفت

مسجد شجره، از مساجد تاریخی مدینه است که در منطقه ذوالحلیفه در راه خروجی مدینه به سمت مکه، در فاصله هشت کیلومتری مسجد النبی در جنوب مدینه؛ سه کیلومتر پس از مسجد قبا قرار دارد که آن را مسجد شجره یا میقات یا ذو الحلیفة می‌گویند. این مسجد، میقات کسانی است که از مدینه عازم حج یا عمره می‌شوند.

اهمیت و پیدایش

مسجد شجره در محلی واقع شده که رسول خدا صلی الله علیه و آله در وقت رفتن به مکه، در زیر درخت سمره نماز خوانده و به همین مناسبت، آن را مسجد شجره می‌نامند. افزون بر آن، رسول خدا صلی الله علیه و آله در جریان سفر سال ششم هجرت که منتهی به امضای معاهده حدیبیه شد، در همین‌جا مُحْرم گردید. در سال هفتم جهت عمرة القضاء و همچنین در سال دهم هجری برای انجام حَجّة الوداع در آنجا مُحرم شدند. طبیعی است اهمیت این مکان از لحاظ دینی مسلّم بوده و به دلیل استفاده دائم مردم از آن، همواره مورد توجه بوده است.

در سمت راست این مسجد به فاصله یک میدان قلعه خرابه بزرگی به نام قلعة حصون العقیق نمایان است. این قلعه که قبل از بعثت پیامبر صلی الله علیه وآله از آن یهودیها بود، کم‌کم روبه ویرانی گذاشت؛ اما آثار آن تا کنون باقی مانده است.

در قرون گذشته این منطقه به نام «بئر علی» یا «آبار علی» خوانده می‌شد. بنا به روایتی از حضرت صادق علیه السلام، این ناحیه به اقطاع، به امام علی علیه السلام واگذار گردید. به همین جهت، چاه‌های آن نیز که متعلق به آن حضرت بود، به نام آبار علی شناخته شده است.

نام‌های دیگر

• مسجد شجره: وجه تسمیه آن به شجره این است که پیامبر اکرم در جریان سفر سال ششم هجرت که منتهی به امضای معاهده حدیبیه شد. در این مکان، کنار درختی (شجره) به نام ‹‹سَمَره›› فرود آمده و احرام بستند. همین‌طور در سال هفتم جهت عمرة القضاء و نیز درسال دهم برای حجة الوداع در این مسجد احرام پوشید.
• مسجد الاحرام: به علت اینکه این مکان، محل احرام حاجیان است به نام احرام نامیده شده است.
• مسجد المیقات: این نام هم بدین‌علت است که این جایگاه یکی از میقات‌های حج و عمره حاجیان به‌شمار می‌آید.
• مسجد آبار علی یا مسجد چاه‌های علی علیه السلام: این نام از شهرت فراوانی برخوردار است. گفته می‌شود علت این نام‌گذاری آن است که پس از رحلت حضرت رسول صلی الله علیه وآله و غصب خلافت امام علی علیه السلام، امام علی علیه السلام چاه‌های متعددی برای نخلستان‌های خود در این منطقه حفر نمود و به آبیاری آنها پرداخت.

مسجد شجره در بازسازی جدید

مسجد شجره در قرن هشتم دچار خرابی شد، اما همچنان مورد استفاده بود. گویا در بنای اولیه، شبستان و صحن داشته، اما در قرون هشتم و نهم تنها دیواری گرد آن بوده است. این مسجد در دوره عثمانی در سال ۱۰۵۸ قمری، به دست یکی از هندیان مسلمان بازسازی گردید و مناره‌ای برای آن ساختند.

آخرین بازسازی مسجد در روزگار فهد صورت گرفت، منطقه بسیار وسیعی به مسجد و امکانات جانبی مانند پارکینگ اختصاص یافته است، به طوری که جمعاً مساحت آن نود هزار متر مربع می‌شود. مساحت خود مسجد حدود ۲۶۰۰۰ متر مربع است. مسجد شجره، یکی از زیباترین معماری‌ها را در میان مساجد بازسازی شده مدینه منوره دارد.

طول این مسجد از جنوب تا شمال ۲۵ متر از شرق به غرب نیز به همین مقدار بوده است. در سال‌های اخیر این مسجد به گونه زیبایی بازسازی شده، مساحت آن به ۸۸۰۰۰ متر مربع رسیده است.

بیشتر بخوانید: "مسجد خیف"

منزلی در مسیر حجةالوداع

پیامبر صلی الله علیه و آله روز شنبه بیست و پنجم ماه ذی قعده سفر حجةالوداع را شروع نمودند. حضرت غسل کرده و دو لباس احرام همراه برداشتند و همراه کاروان هفتاد هزار نفری حجاج همراه اهل بیت علیهم السلام و همسران خود و صحابه از مدینه خارج شدند. حضرت در مسجد شجره - که در «ذو الحلیفة» در نزدیکی مدینه است - احرام بستند. آنگاه کاروان عظیم حجاج لبیک گویان به سوی مکّه حرکت کردند.

بیشتر بخوانید: "حجة الوداع"

پس از اتمام مراسم سه روزه غدیر نیز، کاروان غدیر پنج روز راه در پیش داشت. آنان بعد از «هَرشی» به «اَبْواء» رسیدند که قبر حضرت آمنه مادر پیامبر صلی الله علیه و آله در آنجا بود. سپس از «اَبْواء» حرکت کردند و به «سَقْیا» و سپس «عَرْج» و از آنجا به «اَثایَه» و «مُتَعَشّی» رسیدند. بعد از آن به «مُنصَرَف» رسیدند که جاده به سمت راست به طرف مدینه می‌رفت.

با عبور از «رَوْحاء» و «عِرْقُ الظَّبیَة» به «مسجد شَجَره» رسیدند. پس از توقفی کوتاه در «شجره»، روز بیست و پنجم ذی الحجة سال دهم دقیقاً یک ماه پس از خروج از مدینه به این شهر بازگشتند، در حالی که بسیاری از ساکنین قبایل در مسیر راه از کاروان جدا شده به شهر و دیار خود رفته بودند. پیامبر صلی الله علیه و آله با همان هفتاد هزار نفری که از مدینه خارج شده بود وارد این شهر شد، در حالی که رسالت عظیم خود را در آرام‌ترین و قاطعانه‌ترین شکل به انجام رسانده بود.

بیشتر بخوانید: "واقعه غدیر"